Sýarmaly eginshilikti damytýdaǵy zamanaýi ádister

Sýarmaly eginshilikti damytýdaǵy zamanaýi ádister
Álemdegi órkenietti damyǵan elderdiń barlyǵy qazirgi tańda agrarlyq is-áreketterin gidromodýldik úlgileýdi jobalaý arqyly iske asyrýdy jappai qolǵa alýda. Bul óndiristik ǵylymnyń salasyn jan-jaqty negizdep, Qazaqstanda qalyptastyrý múmkindikteri men erekshelikterin anyqtaý úshin, naqtyly zertteý jumystaryn joǵarǵy deńgeidegi aqiqattyq shyndyq dárejesinde oryndaý qajet.

Ásirese, sýarmaly eginshilik júiesinde gidromodýldik jobalaý protsesindegi birinshi qadam bolyp sanalatyn «territoriialyq taldaýǵa» arnalǵan quramdy bóliginiń zertteý ádisterin tiianaqtylyqpen oryndap, kúmánsiz nátijeler alynýǵa tiis.

Sondyqtan zerttelip otyrǵan otyrǵan jumysta, Qazaqstan agrolandshafttardy tanyp, bilip, aýyl sharýashylyq ǵylymy turǵysynan taldaý maqsatynda qazirgi zamanaýi geoaqparattyq júieni beiimdei paidalanýdyń ońtaily joldary izdestirilýde.

Zerttelip otyrǵan jobanyń ózektiligi Memleket basshysy Q.K. Toqaevtyńtyń Qazaqstan halqyna joldaýyndaǵy «Qazir aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jer týraly tolyqqandy aqparat joq.

Jerdiń qunary, sý resýrsy men sýarý júiesi jáne onyń joldary jaily málimetter jan-jaqta shashyrap jatyr. Tsifrlyq platforma osynyń bárin bir jerge jinaqtaidy» – degen sózine tolyq sáikes keledi. Onyń ishinde naqtyly eki máseleni qamtidy. Onyń birinshisi aýmaqtaǵy agrolandshafttardyń júiesin zertteý barysynda fizikalyq-geografiialyq turǵyda kartografiialyq taldaý jasaýdyń mańyzy zor.

Bul protses, negizinen, sýarmaly eginshilik júiesiniń gidromodýldik jobasyn jasaýdaǵy bes kezeńimen bailanysty: zertteletin nysandardy territoriialyq turǵyda taldaý jasaý; olardyń ekologiialyq baǵasyn berý; árbir anyqtalǵan agrolandshafttardyń morfologiialyq birlikterin jer yńǵailaryna qarai toptastyrý; toptastyrylǵan agrolandshafttarǵa arnalǵan keshendi agrotehnologiialyq sharalardy anyqtaý; árbir agrolandshafttyń tólqujattary men sertifikattaryn daiyndaý. Osylardyń bastamasy jáne birinshisi bolyp eseptelinetin «zertteletin nysandardy territoriialyq taldaýynyń» ózi de birneshe kezeńdi qamtidy: territoriianyń topyraqtyq-geomorfologiialyq, jer betiniń sýlary men irrigatsiialyq júiesiniń jáne sýarmaly eginshiliktiń gidromodýldik kartasyn jasaý maqsatyna negizdegen.
Ekinshisi sýarmaly eginshilik júiesiniń gidromodýldik jobalaýdaǵy jasalatyn agrolandshafttyq kartalardyń aqiqattyq shyndyqqa jaýap beretin dárejeleriniń joǵary deńgeide bolýy.

Bul ózekti másele qazirgi zamanaýi geoaqparattyq júieden (GAJ) turatyn tehnologiiany tikelei paidalaný nemese olardy izdenisterdiń maqsattaryna qarai jańartý beiimdeýlerin saýattylyqpen júrgizý bolyp tabylady.

Geoaqparattyq júiede taldaý jumystaryndaǵy bul eki ózekti ǵylymi-zertteý máseleniń úilesimdiligin, ásirese, sýarmaly eginshilik júiesiniń gidromodýldik jobalaý siiaqty praktikalyq mańyzy óte zor jobalardy qalyptastyrýda sheshýshi rol atqarady.

Eń bastysy, zertteýdegi jobamyzdyń maqsaty men alynǵan ǵylymi nátijeleri «Qazaqstan – 2050» strategiiasyndaǵy ustanymdardyń talaptaryna jaýap berip, prezidentimizdiń saiasatyndaǵy jańa ekonomikalyq saiasatty iske asyrýda óz úlesin qosatyny. Osylardyń aýqymynda jobadaǵy zertteý jumys – ǵylymdy damytýdaǵy basym baǵytqa ie jáne respýblikamyzdaǵy memlekettik baǵdarlamalarǵa tolyq sáikes keletinine kúmánimiz joq.

Kakimjanov Erkin Hamituly
Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýniversiteti