Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Úkimettiń keńeitilgen otyrysyndaǵy messedjderi qazirgi Qazaqstandaǵy jaǵdaidyń ritorikalyq dilemmada turǵanyn kórsetedi.
Osy sózderdi túsindirý úshin taǵy da kóp sóz jazý qajet. Iaǵni, qazirgi tilmen aitqanda "taǵy da birdeńe deý" asa qajet bolyp tur.
Osy Úkimet otyrysyna deiin, "DALA insaid" eski Qazaqstan dáýirinde avtojol qurylysynda sýbpodriad alyp jumys istep kórgen azamatpen, aýyl sharýashylyǵymen ainalysyp, sýbsidiiadan kóńili qalǵan azamatpen, dárigerlik jumysyn tastap, doner jasaýǵa bet burǵan zamandaspen "asúidegi" uzaq filosofiialyq keshtiń bylaisha aitqanda moderatory bolyp kórgen edi.
Odan birneshe tezister alýǵa bolady:
1. "Otbasyǵa" jaqyn yqpaldy toptar sistemadan ketip qalǵan.
Biraq ár salada sol sistema qalyp otyr, sebebi balama - iaǵni, basqa sistema joq. Qalyp qalǵan adamdar sol eski sistemany jalǵastyrady, olar odan basqa eshteńeni bilmeidi.
2. Adamdar (sol eski sistemadan áiteýir tabys taýyp, otbasyn asyrap otyrǵandar) ózgeristen qorqady eken. Olar jemqorlyq órshise de, ádiletsizdik bolyp jatqanyn kórip tursa da, eń aldymen turaqtylyqty qalaidy. Iaǵni, bireýge aiyna 100 myń teńge para (ne ár tenderden 10-15% otkat) berip otyrsa da, onyń ádiletsiz ekenin bilse de, áiteýir sol jolǵa qoiylǵan, az-maz tabys alyp otyrǵan tirligin jalǵastyra bergisi keledi. Sebebi ipotekalary bar, balalaryn oqytyp jatyr. Olar ózgeris bolsa, osy tabysynan da airylamyn dep qorqady.
Osydan-aq Prezidenttiń aldynda óte kúrdeli missiia turǵanyn baiqaimyz. Eski sistemany tolyqtai alyp tastap, jańa sistema jasaý kerek. Ol úshin tipti sheneýikter emes, orta taptyń, iaǵni ekonomikanyń ár sektorynda eńbek etip, ózin-ózi tender, zakazdarmen asyrap júrgen, shaǵyn biznes ustap otyrǵan adamdardyń úreiin seiiltip, psihologiiasyn ózgertý qajet. Bul óte qiyn, jáne 1-2 jylda bite qoimaityn dúnie.
Nazarbaev óz sistemasyn qalai qurdy? Onyń basty ideologiiasy: "sender saiasatqa aralaspańdar, meni qoldańdar. Al men senderge ómir súrýge jeterlik turaqty tabys berip otyramyn" degen turǵyda boldy.
Adamdar oǵan kelisti. Biraq sistemadaǵy aqsha aǵynyn birinshi prezidentke jaqyn toptar tolyq óz qolyna alyp alǵandyqtan, adamdar ádiletsizdikke shydamady. Nazarbaev sistemasy osylaisha syr berdi.
Qazirgi prezident sistemasy "ádilettilik faktoryn" birinshi orynǵa qoiyp otyr. Bul qýantarlyq fakt.
Biraq bizde "ádilettilik nemese turaqtylyq" dep tarazyǵa salatyn bolsa, turaqtylyqty tańdaityn adamdar az emes. Osy 30 jyldyń ishinde turaqty tabys garantiiasy berilse, ádiletsiz Qazaqstanda da ómir súrýge kelisken adamdardyń úlken shoǵyry paida boldy. Olar kópshilikti qurap otyr.
Jańa sistemany adamdar qabyldaý úshin ádilettilik faktorymen qosa, turaqtylyq garantiiasyn da berý kerek. Iaǵni Prezident "azamattar, sender qazir taýyp otyrǵan 500-600 myń teńgelerińnen airylyp qalmaisyńdar, kerisinshe ádilettilik ornaǵanda osy tabystaryń artady" degen signal bergen jaǵdaida, "Jańa Qazaqstandy" qurýǵa degen motivatsiia eselei artatyn siiaqty.
Eń basty tragediia - ideia joq. Eski sistema bárimizdi jańa ideia aitpaýǵa, tipti ol týraly oilanbaýǵa, bas shulǵyp oryndai berýge, kez-kelgen qaǵazdy 10-15 mekemeden "soglasovanie" jasap alýǵa, jaýapkershilikten qashýǵa úiretip tastaǵan. Bárimizdi "Nazarbaev sistemasynyń zombileri" dep aitýǵa bolady.
Endi osy zombige "Jańa Qazaqstan qur", jańa ideia ait degende, onyń basyndaǵy protsessory "zavisat" etip, ne isterin bilmei abdyrap otyr.
Prezident pen Úkimet arasyndaǵy kartina osy. Úkimet músheleriniń (ministrler, ákimder, barlyq atqarýshy apparat) protsessorlary qatyp qaldy. Sebebi olardyń vindoýstary eski.
Bir ideia bar: Jańa Qazaqstanǵa Premer-ministr, ministrler, oblys pen qala ákimderi laýazymyna 4 jyldyq kontraktpen Germaniia, Japoniia, Britaniianyń myqty menedjerlerin alý kerek.
Bizge spetskontraktpen osyndai 40 menedjer jetedi. 4 jyldan keiin olar eline qaitady. Al biz shynymen de "Jańa Qazaqstanda" ómir súretin bolamyz.
https://dalanews.kz/del-qazir/79380-olimpbet-baygeden-qazaqstan-chempionaty-zhuld
