پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىنداعى مەسسەدجدەرٸ قازٸرگٸ قازاقستانداعى جاعدايدىڭ ريتوريكالىق ديلەممادا تۇرعانىن كٶرسەتەدٸ.
وسى سٶزدەردٸ تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن تاعى دا كٶپ سٶز جازۋ قاجەت. ياعني, قازٸرگٸ تٸلمەن ايتقاندا "تاعى دا بٸردەڭە دەۋ" اسا قاجەت بولىپ تۇر.
وسى ٷكٸمەت وتىرىسىنا دەيٸن, "DALA ينسايد" ەسكٸ قازاقستان دەۋٸرٸندە اۆتوجول قۇرىلىسىندا سۋبپودرياد الىپ جۇمىس ٸستەپ كٶرگەن ازاماتپەن, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ, سۋبسيدييادان كٶڭٸلٸ قالعان ازاماتپەن, دەرٸگەرلٸك جۇمىسىن تاستاپ, دونەر جاساۋعا بەت بۇرعان زامانداسپەن "اسٷيدەگٸ" ۇزاق فيلوسوفييالىق كەشتٸڭ بىلايشا ايتقاندا مودەراتورى بولىپ كٶرگەن ەدٸ.
ودان بٸرنەشە تەزيستەر الۋعا بولادى:
1. "وتباسىعا" جاقىن ىقپالدى توپتار سيستەمادان كەتٸپ قالعان.
بٸراق ەر سالادا سول سيستەما قالىپ وتىر, سەبەبٸ بالاما - ياعني, باسقا سيستەما جوق. قالىپ قالعان ادامدار سول ەسكٸ سيستەمانى جالعاستىرادى, ولار ودان باسقا ەشتەڭەنٸ بٸلمەيدٸ.
2. ادامدار (سول ەسكٸ سيستەمادان ەيتەۋٸر تابىس تاۋىپ, وتباسىن اسىراپ وتىرعاندار) ٶزگەرٸستەن قورقادى ەكەن. ولار جەمقورلىق ٶرشٸسە دە, ەدٸلەتسٸزدٸك بولىپ جاتقانىن كٶرٸپ تۇرسا دا, ەڭ الدىمەن تۇراقتىلىقتى قالايدى. ياعني, بٸرەۋگە ايىنا 100 مىڭ تەڭگە پارا (نە ەر تەندەردەن 10-15% وتكات) بەرٸپ وتىرسا دا, ونىڭ ەدٸلەتسٸز ەكەنٸن بٸلسە دە, ەيتەۋٸر سول جولعا قويىلعان, از-ماز تابىس الىپ وتىرعان تٸرلٸگٸن جالعاستىرا بەرگٸسٸ كەلەدٸ. سەبەبٸ يپوتەكالارى بار, بالالارىن وقىتىپ جاتىر. ولار ٶزگەرٸس بولسا, وسى تابىسىنان دا ايرىلامىن دەپ قورقادى.
وسىدان-اق پرەزيدەنتتٸڭ الدىندا ٶتە كٷردەلٸ ميسسييا تۇرعانىن بايقايمىز. ەسكٸ سيستەمانى تولىقتاي الىپ تاستاپ, جاڭا سيستەما جاساۋ كەرەك. ول ٷشٸن تٸپتٸ شەنەۋٸكتەر ەمەس, ورتا تاپتىڭ, ياعني ەكونوميكانىڭ ەر سەكتورىندا ەڭبەك ەتٸپ, ٶزٸن-ٶزٸ تەندەر, زاكازدارمەن اسىراپ جٷرگەن, شاعىن بيزنەس ۇستاپ وتىرعان ادامداردىڭ ٷرەيٸن سەيٸلتٸپ, پسيحولوگيياسىن ٶزگەرتۋ قاجەت. بۇل ٶتە قيىن, جەنە 1-2 جىلدا بٸتە قويمايتىن دٷنيە.
نازارباەۆ ٶز سيستەماسىن قالاي قۇردى? ونىڭ باستى يدەولوگيياسى: "سەندەر ساياساتقا ارالاسپاڭدار, مەنٸ قولداڭدار. ال مەن سەندەرگە ٶمٸر سٷرۋگە جەتەرلٸك تۇراقتى تابىس بەرٸپ وتىرامىن" دەگەن تۇرعىدا بولدى.
ادامدار وعان كەلٸستٸ. بٸراق سيستەماداعى اقشا اعىنىن بٸرٸنشٸ پرەزيدەنتكە جاقىن توپتار تولىق ٶز قولىنا الىپ العاندىقتان, ادامدار ەدٸلەتسٸزدٸككە شىدامادى. نازارباەۆ سيستەماسى وسىلايشا سىر بەردٸ.
قازٸرگٸ پرەزيدەنت سيستەماسى "ەدٸلەتتٸلٸك فاكتورىن" بٸرٸنشٸ ورىنعا قويىپ وتىر. بۇل قۋانتارلىق فاكت.
بٸراق بٸزدە "ەدٸلەتتٸلٸك نەمەسە تۇراقتىلىق" دەپ تارازىعا سالاتىن بولسا, تۇراقتىلىقتى تاڭدايتىن ادامدار از ەمەس. وسى 30 جىلدىڭ ٸشٸندە تۇراقتى تابىس گارانتيياسى بەرٸلسە, ەدٸلەتسٸز قازاقستاندا دا ٶمٸر سٷرۋگە كەلٸسكەن ادامداردىڭ ٷلكەن شوعىرى پايدا بولدى. ولار كٶپشٸلٸكتٸ قۇراپ وتىر.
جاڭا سيستەمانى ادامدار قابىلداۋ ٷشٸن ەدٸلەتتٸلٸك فاكتورىمەن قوسا, تۇراقتىلىق گارانتيياسىن دا بەرۋ كەرەك. ياعني پرەزيدەنت "ازاماتتار, سەندەر قازٸر تاۋىپ وتىرعان 500-600 مىڭ تەڭگەلەرٸڭنەن ايرىلىپ قالمايسىڭدار, كەرٸسٸنشە ەدٸلەتتٸلٸك ورناعاندا وسى تابىستارىڭ ارتادى" دەگەن سيگنال بەرگەن جاعدايدا, "جاڭا قازاقستاندى" قۇرۋعا دەگەن موتيۆاتسييا ەسەلەي ارتاتىن سيياقتى.
ەڭ باستى تراگەدييا - يدەيا جوق. ەسكٸ سيستەما بەرٸمٸزدٸ جاڭا يدەيا ايتپاۋعا, تٸپتٸ ول تۋرالى ويلانباۋعا, باس شۇلعىپ ورىنداي بەرۋگە, كەز-كەلگەن قاعازدى 10-15 مەكەمەدەن "سوگلاسوۆانيە" جاساپ الۋعا, جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قاشۋعا ٷيرەتٸپ تاستاعان. بەرٸمٸزدٸ "نازارباەۆ سيستەماسىنىڭ زومبيلەرٸ" دەپ ايتۋعا بولادى.
ەندٸ وسى زومبيگە "جاڭا قازاقستان قۇر", جاڭا يدەيا ايت دەگەندە, ونىڭ باسىنداعى پروتسەسسورى "زاۆيسات" ەتٸپ, نە ٸستەرٸن بٸلمەي ابدىراپ وتىر.
پرەزيدەنت پەن ٷكٸمەت اراسىنداعى كارتينا وسى. ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنٸڭ (مينيسترلەر, ەكٸمدەر, بارلىق اتقارۋشى اپپارات) پروتسەسسورلارى قاتىپ قالدى. سەبەبٸ ولاردىڭ ۆيندوۋستارى ەسكٸ.
بٸر يدەيا بار: جاڭا قازاقستانعا پرەمەر-مينيستر, مينيسترلەر, وبلىس پەن قالا ەكٸمدەرٸ لاۋازىمىنا 4 جىلدىق كونتراكتپەن گەرمانييا, جاپونييا, بريتانييانىڭ مىقتى مەنەدجەرلەرٸن الۋ كەرەك.
بٸزگە سپەتسكونتراكتپەن وسىنداي 40 مەنەدجەر جەتەدٸ. 4 جىلدان كەيٸن ولار ەلٸنە قايتادى. ال بٸز شىنىمەن دە "جاڭا قازاقستاندا" ٶمٸر سٷرەتٸن بولامىز.
https://dalanews.kz/del-qazir/79380-olimpbet-baygeden-qazaqstan-chempionaty-zhuld
