Negizinde biz sizderden əldeqashan aiyrylyp qalǵanbyz, Álisher. Bilesiz be osyny?
Bizge sizdei adamdardyń qazaqsha sóilegeni kerek edi. Joq, biz sizderge muqtaj emespiz, biraq sizderdiń Qazaqstan atty qostildi memlekette eshnərseni bilmei, eshnərseni kórmei, beiqam ómir súrip jatqandaryńyzǵa tańǵalamyz.
Biraq, is júzinde kóp jerimiz ketik. Kóp jerimiz. Tilimiz tilingen, ekige...
Álisher, siz bizdiń ne aityp otyrǵanymyzdy túsinip otyrsyz ba? Sózimizdi, altyn ýaqytymyzdy tekke shyǵyndap jatqan joqpyz ba? Túsinbeýińiz múmkin emes. Eń jeńil tilmen jazǵanymyz ǵoi bul. Jamandap jatqan joqpyz, qoryqpańyz.
Əlisher, siz oilaýyńyz múmkin, ynalar maǵan bekerge soqtyǵysyp otyr dep...
Joq. Beker emes.
Álisher, Júsipbek Aimaýytovty oqyǵan shyǵarsyz? Sol kisi bylai depti: «Qara halyqtyń mádenietti bolýynan, mádenietti kisiniń qazaq bolýy qiyn».
Budan bir ǵasyr buryn aitqan. Dəl sizdei adamdarǵa arnalǵan siiaqty. Adasqandarǵa... bəlkim birjolata, məńgilikke.
Əlisher, Siz qashan qazaqqa ainalasyz? Biz kútip júrmiz.
Osydan birneshe jyl buryn əldebir basylymǵa bergen suhbatyńyzda «qazaqsha úirenip júrmin» degensiz. Bilemiz. Bir emes, birneshe jerde aitypsyz.
Úirendińiz be? Qalai, qiyn be eken týǵan tilińdi úirený? Əlde, úirenbedińiz be?
Asyly, bizge sizdei adamnyń qazaqsha sóilegeni, qazaqsha oilaǵany kerek. Siz bir aýyz qazaqsha jazsańyz (aitalyq, til týraly) bir orystildi dosyńyzdan aiyrylýyńyz múmkin, biraq on qazaqtildi dos tabasyz.
Odan buryn eshnərseni bilmei, eshnərseni kórmei, beiqam ómir súrip jatqan qazirgi qamsyz qalpyńyzdan aiyrylasyz. Qaiǵyrasyz. Bizdiń qaiǵymyzdy túsinesiz.
Məsele, bul sizge kerek pe? Siz mundai təýekelge bara alasyz ba?
Bilesiz be, Əlisher, negizinde jyldar boiy adasyp kelgen, oryssha sóilegen, oryssha oilaǵan, bylaisha aitqanda bolmysy ózgergen, biraq ainalyp kelip bəribir de tegin tanyǵan (olardy shalaqazaq deýge aýzymyz barmai otyr) qazaqtar əldeqaida patriot bolady. Patriot degenimiz az, orystyń soiylyn soǵatyndar, jalpy, qazaqqa qatysty dúnieni jaqtyra bermeitinder olardyń kópshiligin «natspat» dep ataidy.
Jarnamaǵa jutap otyrǵan qazaq saittary men gazetterine jan bitirseńiz, belgili bir taýardy oryssha emes, qazaqsha jazyp jarnamalasańyz, kem degende bastap kórseńiz qatyp keter edi, Əlisher. Qaitalap aitaiyq, biz sizge muqtaj emespiz. Bizdiki adasqandar úiirin tapsa degen oi...
Sizderge bizdiń ortamyzdan ərdaiym oryn tabylady. Biraq eshqashan orys bola almaisyz. Orystarda Álisherler kóp, olar myńdap sanalady. «Adasqandar» – bular qazaq ta emes, orys ta emes. Bular ómir boiy osy ekeýiniń ortasynda óziniń kim ekenin bilmei ótetin bólek top. «Adasqandardyń» arasynda aqyl kirgenderi az, aqylynan adasqandary kóp.
Əlisher, tańdaý sizde. Əli de kesh emes. Aqyl kirgenderdiń qatarynda sizdiń atyńyz júrse, dosyńyz da, ókinishke orai dushpanyńyz da kóbeiedi. Dushpanyńyz burynǵy dosyńyz bolýy da bek múmkin. Aittyq qoi, siz bir aýyz qazaqsha jazsańyz (aitalyq til týraly) bir orystildi dosyńyzdan aiyrylýyńyz múmkin, biraq on qazaqtildi dos tabasyz.
Uialy telefondarmen qonaq úilerdi, tońyzytqyshtar men shańsorǵyshtardy jarnamalai berińiz. Tek tym qurymaǵanda bir jaman útiktiń jarnamasyn qazaqsha jasap kórińiz. Bul sizdiń qolyńyzdan keledi, bilemiz. Mysqylymyz emes. Negizinde bul da talant. Qolymyzdan kelse, biz de... Jaraidy, bul jaǵy basqa əńgime.
Belgilisi, Qazaqstan atty qostildi memlekette eshnərseni bilmei, eshnərseni kórmei beiqam ómir súrýge bolmaidy, Əlisher.
Dýman BYQAI
