Ońtústikke jii saparlaityn jolaýshylar poiyzǵa minip, yrǵatylyp-jyrǵatylyp júrgennen góri, avtobýspen túnimen júrip, dittegen jerine tań ata top ete qalǵandy jón sanaidy. Ókinishke orai, keibir atqaminerler qarapaiym halyqtyń osy bir qýanyshyn kóp kórgendei. Búginde «Sairanǵa» ońtústik óńirden kelgen avtobýstardyń bári erkin kire almaidy. Jolaýshy tasymaldaityn kólikterdiń birazy Qaskeleń jaqtaǵy «Barlyq» bazaryna aialdasa, qalǵany «Sairannyń» mańaiyna toqtap, qaitarǵa adam jinaidy. Eki arada zymyraǵan avtobýstar birneshe ret jol apatyna ushyrap, adamdar mert bolǵanyn bilemiz. Árine, qaýipsizdik máselesi qashanda birinshi orynda turýy tiis. Sondyqtan bul máseleni jol politsiiasy retteýi kerek edi. Jol saqshylary «avtobýs júrgizýshileri ishimdik iship alyp, kólik júrgizedi» dep aqtalýdan árige asqan emes. Bolmasa saqshylarymyz «qoǵamdyq kólikter túnde júrgende júrgizýshiler qalǵyp ketip, jol-kólik oqiǵalary oryn alýda» dep máseleni jyly jaýyp qoia salady. Iá, eki araǵa qatynaityn kólikterdiń kópshiligi túnde júretini jasyryn emes. Nelikten? Munyń astaryna eshkim úńilmegen. Onyń ózindik syry bar. Avtobýsty tizgindep júrgen júrgizýshilerden syr tartqanymyzda, olar: «Avtobýsty kúndiz júrgizgen bizge de jaqsy ǵoi. Biraq kúndiz jolǵa shyqsań, jol boiyn torýyldaǵan jol saqshylary jii toqtatyp, mazańdy alady. Sondyqtan Shymkent pen Taraz arasyna qatynaityn jolaýshy kólikteri túnde júrgendi jón sanaidy», – dep kókeide júrgen oilaryn jasyrmai aitty. Bul ashy da bolsa, shyndyq. Kúndiz qaladan uzap shyqsańyz jol boiyndaǵy aǵashtyń qalqasyna kólikterin jasyrǵan jol politsiiasyn kóresiz. Olar júk kólikteri men avtobýstar jol tártibin buzbasa da sebepsiz toqtatyp, tekserýdiń astyna alady. Al teksergen adamnyń bir kinárat tabatyny sózisiz. Budan keiin júrgizýshiniń qaltasy qaǵylatynyn biz aitpasaqta sezip otyrǵan shyǵarsyz.
Shymkentte saýda-sattyqpen ainalysatyn shaǵyn kásipkerlerdiń bári taýarlaryn avtobýspen tasymaldaǵandy jón sanaidy. Tasymal quny arzan. Eger sol teń-teń júgińizdi poiyzben jetkizseńiz, Qazaqstan temir joly tasymaldaý qunyn tym qymbat suraidy. Olardyń avtobýspen tasymaldaýy ózderine de, halyqqa da tiimdi. Mine, sonyń arqasynda Ońtústik óńirde arzanshylyq. Qazir atalǵan aimaqtyń aýyldy jerlerinde turatyn jastardyń kópshiligi Almatyǵa kelip, jumys istep, aqsha taýyp júr. Olar ai saiyn tapqan 100-150 myń teńgesin osy avtobýs júrgizýshileri arqyly aýyldaryna joldaitynyn talai ret kórdim. Júrgizýshilerine 500 teńge berse bolǵany. Al eger 100 myń teńgeni bank arqyly aýdarsańyz, qarjy institýttary qyzmet aqysyn buldap 2-3 myń teńgeni qaǵyp alady. Osyndai jaittardy eskeretin bolsaq, eki aradaǵy avtobýstar tek jolaýshy tasymalymen ǵana emes, ózge de mańyzdy mindetterdi moinyna alyp otyrǵanyn baiqaisyń.
Taiaýda bir tanysym Shymkent pen Almatynyń arasynda qatynaityn avtobýstardy qaralap kórsetken telearnaǵa degen ókpesi qara qazandai ekenin aitty.
– Jol saqshylarynyń avtobýstardyń sońyna shyraq alyp túsýin túsinemin. Óitkeni olardyń kózdegen maqsaty bar. Al telearna jýrnalisteriniń qoǵamdyq kólikterdi qaralap, arnaiy reportaj berýi maǵan unaǵan joq. Reportaj jasaityn taqyryp joq pa? Olar jýrnalisttik zertteýlerinde avtobýstar syrttan eńbek migranttaryn tasymaldaidy dep sóge-jamandady. Elimizde kelimsekter qaptasa, buǵan kóshi-qon politsiiasy men shekarada turǵan kedenshiler kináli. Dál osyǵan avtobýstardy kinálaý qisynsyz. Basqa óńirlermen salystyrǵanda Shymkent pen Tarazda kúndelikti tutynatyn taýarlardyń baǵasy aitarlyqtai arzan ekenin barsha halyq biledi. Bul úshin bizder júk kólikteri men avtobýstarǵa rahmet aitýymyz kerek. Shymkentte saýda-sattyqpen ainalysatyn shaǵyn kásipkerlerdiń bári taýarlaryn avtobýspen tasymaldaǵandy jón sanaidy. Tasymal quny arzan. Eger sol teń-teń júgińizdi poiyzben jetkizseńiz, Qazaqstan temir joly tasymaldaý qunyn tym qymbat suraidy. Olardyń avtobýspen tasymaldaýy ózderine de, halyqqa da tiimdi. Mine, sonyń arqasynda Ońtústik óńirde arzanshylyq. Qazir atalǵan aimaqtyń aýyldy jerlerinde turatyn jastardyń kópshiligi Almatyǵa kelip, jumys istep, aqsha taýyp júr. Olar ai saiyn tapqan 100-150 myń teńgesin osy avtobýs júrgizýshileri arqyly aýyldaryna joldaitynyn talai ret kórdim. Júrgizýshilerine 500 teńge berse bolǵany. Al eger 100 myń teńgeni bank arqyly aýdarsańyz, qarjy institýttary qyzmet aqysyn buldap 2-3 myń teńgeni qaǵyp alady. Osyndai jaittardy eskeretin bolsaq, eki aradaǵy avtobýstar tek jolaýshy tasymalymen ǵana emes, ózge de mańyzdy mindetterdi moinyna alyp otyrǵanyn baiqaisyń, – dep tanysym kókeige tunǵan oiyn jaiyp saldy. Rasynda da eki araǵa qatynap júrgen avtobýstardy qyspaqqa alyp, abyroi tappasymyz anyq. Jekelegen bireýler óz múddesin kúittep, politsiia men jýrnalisterdiń qolymen ot kóseýi múmkin. Sondyqtan bizder ár máselege eldik múdde turǵysynan qarap, baǵamdaýdy úirenýimiz kerek.
Nurlan JUMAHAN
