AQSh-taǵy bedeldi sarapshylardyń bizdiń elge bergen baǵasy bul.
Maqalada Qazaqstannyń antireseilik sanktsiialarǵa qaramai biznesti barynsha qoldap otyrǵany týraly aitylady.
AQSh-tyń syrtqy saiasat jónindegi Ulttyq komitetiniń prezidenti Siýzan Elliottyń pikirinshe, Qazaqstan bizneske kelgende týyndaýy múmkin táýekelderdiń aldyn-alýda ári AQSh-pen aradaǵy diplomatiialyq bailanystardy da óz deńgeiinde saqtaýǵa tyrysýda.
– Osy arqyly antireseilik sanktsiialar aqyr túbi Qazaqstanǵa da áser etedi sekemdenip júrgen Batys investorlarynyń kókeiindegi kúdikti seiiltip otyr, – deidi Elliot.
Onyń oiyn «Shevron» korporatsiiasynyń Eýraziiadaǵy jáne Taiaý Shyǵystaǵy bólimshesiniń jetekshisi Todd Levi tolyqtyryp ótipti.
Batys pen Reseidiń arasyndaǵy qarym-qatynastyń salqyndaýy Qazaqstandaǵy sheteldik kompaniialardyń jumysyna qandai da bir keri áser tigizbegen.
Sói degen Levi Qazaqstanǵa kelgenine shirek ǵasyrdan asqan «Shevron» kompaniiasynyń tabysty biznesti jolǵa qoiǵanyn jáne aldaǵy ýaqytta el ekonomikasyna taǵy 36 mlrd. dollar investitsiia quiatynyn tilge tiek etken.
– Osy ýaqyt ishinde qazaqstandyq áriptesterimiz senim súzgisinen ótti. Olar ózderine júktelgen mindetti kezeń-kezeńimen atqarýda. Olarǵa ár kezde arqa súieýge bolady, – deidi Todd Levi.
Basylym sonymen qatar kúni keshe Niý-Iorkte Qazaqstannyń investitsiialyq múmkindigin pash etken «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basshysy Qairat Kelimbetovtyń sózin mysalǵa keltiripti.
Al Kelimbetov ne dep edi?
– Dúniejúzilik bank jáne Doing Business-tiń reitinginde bizdiń el 28-shi orynǵa kóterildi. Byltyr 36-shy orynda edik. Segiz saty óstik. Tizimdegi 190 eldiń arasynda aldyńǵy otyzdyqta júrgenimiz táp-táýir kórsetkish, – degen bolatyn Kelimbetov.
Taǵy da sol Dúniejúzilik banktiń dereginshe byltyr Orta Aziiaǵa quiylǵan sheteldik investitsiianyń 60 paiyzy Qazaqstanǵa baǵyttalǵan.
«Demek, Todd Levidiń Batys investorynyń kúdigin seiiltip olardy Qazaqstandy shaqyrýy tegin emes. Osy arqyly ol sheteldik kásipkerlerge Qazaqstanda tabysty biznes júrgizýge bolaryna kepildik berip otyr», – deidi bul rette Political Insights.
Derekkóz: Political Insights – The New Kazakhstan: Central Asia’s Most Promising Emerging Market.
25 jylda...
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bir sózinde Qazaqstanǵa investitsiia tartý úshin qolaily jaǵdai týǵyzý qajettigin tilge tiek etken. “Investitsiia – kez kelgen ekonomikanyń “kúretamyry” degen edi Prezident.
Bul rette biz elimizdegi eń iri investordiń biri – Shevron kompaniiasynyń Qazaqstanǵa kelgeli beri ýaqytta el ekonomikasyna qansha qarjy quiǵanyna toqtala ketkendi jón kórdik.
Shevronnyń” óz qundylyqtary bar. Sonyń biri:
“Biz seriktesimizdi syilaimyz
Seriktestermen arada senimdi ári ózara tiimdi qarym-qatynas ornatýǵa bet buramyz. Bizdiń jetistikterimiz seriktesterimizdiń jetistikterine negizdelgen” – degen mańyzdy printsip.
Iá, Shevron solai deidi. Shirek ǵasyr boiyna Qazaqstanmen qoiyn-qoltyqtasyp jumys istep kele jatqan kompaniia osy ýaqytqa deiin eldiń ekonomikasyna qyrýar investitsiia quidy. Biraq qur sózden ne paida? Naqty dálel keltirgen jón shyǵar.
Sonymen…
1993 jyldan 2017 jylǵa deiingi aralyqta TShO Qazaqstanǵa 125 milliard dollardan astam qarjy quiypty. Az ba? Az dep aitýǵa aýzymyz barmaidy.
1993 jyldan bastap osy kúnge deiin TShO qazaqstandyq kompaniialardyń 24 milliard dollaryn quraityn taýarlary men qyzmetterin paidalanǵan eken.
Búgingi tańda TShO-da eńbek etetin qazaqstandyq qyzmetkerlerdiń úlesi 80 paiyzdan asyp jyǵylǵan (1993 jyly bul kórsetkish 50 paiyzdy quraǵan-tuǵyn).
Aldaǵy jyldary bul kórsetkish óse túspese, tómendemeidi. Jergilikti mamandar keibireý oilaǵandai Shevronnyń «qara jumysynda» júrgen joq. Ázir TShO-daǵy qazaqstandyq mamandar jalpy basshylyq quramnyń 67 paiyzyn quraidy. Kadrlardy oqytý jáne shyńdaý jónindegi turaqty baǵdarlamanyń nátijesinde jaýapty qyzmetke taǵaiyndalǵan jergilikti qyzmetkerler qatary artyp keledi.
Bir ǵana dálel. Bir ǵana byltyrǵy jyly 156 qazaqstandyq qyzmetker basshylyq, jaýapty jáne mańyzdy tehnikalyq qyzmettegi sheteldik qyzmetkerlerdi almastyrǵan. Shevronnyń sharapaty tek munymen shektelip otyrǵan joq, árine. Kompaniianyń áleýmettik jobalary taǵy bir maqalaǵa arqaý bolady, anyǵynda.
1993 jyldan berige deiin TShO óz qyzmetkerleri men jergilikti turǵyndardyń igiligi úshin Atyraý oblysynyń ártúrli áleýmettik jobalaryna 1,4 milliard dollardan astam qarjy jumsaǵan eken.
Qazaqstanǵa kelgen alǵashqy kúnderden bastap «Shevron» áleýmettik jobalardy jandandyrýdy qolǵa aldy.
«Shevron» bilim salasyna da edáýir yqpal etti. Osydan 5 jyl buryn kompaniianyń muryndyq bolýymen Qazaqstan-Britan tehnikalyq ýniverstitetiniń (QBTÝ) janynan alǵashqy ret Qazaqstan Teńiz Akademiiasy quryldy. Akamediianyń alǵashqy túlekteri qazirgi kúni teńiz tasymaly salasynda ter tógip júr.
