Búginde Túrkistan oblysy tek elimizde ǵana emes, alys-jaqyn shetelge tanylyp úlgerdi. Túrki elderi úshin mádeni jáne rýhani ómiri ortaq bolǵan qasietti shahardyń mártebesi asqaqtai tústi. Óitkeni Túrkistannyń jańa kezeńge qadam basýy, qaita jańǵyrýy taǵy bir tynysyn ashqandai. Bul baǵytta oblys ákimdiginiń jáne Mádeniet jáne týrizm basqarmasynyń ilkimdi isteri júieli.
Túrkistanǵa kelgen adam qazaqtyń rýhaniiatymen tanysady
Búginde elimizdiń rýhani astanasynda ár kúni túrli formattaǵy is-sharalar ótkizilip keledi. Mádeniettiń ár salasynda aýyz toltyryp aitarlyqtai jetistikteri bar. Bul rette oblys ákimi Darhan Satybaldynyń qoldaýy erekshe.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Túrkistanǵa erekshe mártebe berý tapsyrmasyn berdi. Biz osyǵan laiyq jumys istep, mádeniet salasyn da kóterýimiz kerek. Túrki elderi uiymynyń sheshimimen Túrkistan qalasy Túrki áleminiń 2024 jylǵy týristik astanasy bolyp tanyldy.
Bul – biz úshin Túrkistannyń tarihyn, rýhaniiatyn odan ári tanytýǵa, týrister arqyly álemge nasihattaýǵa tamasha múmkindik. Túrkistanǵa kelgen adam qazaqtyń rýhaniiatymen, bolmysymen, mádenietimen, tarihymen tanysýdy kózdeidi. Týrizmmen birge mádeniet salasy damýy tiis. Halyqaralyq deńgeidegi óner dodalarynyń da óńir rýhaniiatyn damytýǵa yqpaly zor dep esepteimin.
Óńirde rýhaniiat salasyn serpiltetin jobalar júzege asyp, jumystar atqaryla bastady. Oblys basshysynyń tikelei tapsyrmasymen Oblystyq mádeniet jáne týrizm basqarmasynyń «Kongress Holl» kópsalaly keshenine túrli baǵyttaǵy óner ujymdaryn ashý úshin 100-den astam shtat berildi. Atap aitqanda, horeografiialyq bi ujymy, etnofolklorlyq ansambl, big-bend ansambli, klassikalyq, estradalyq, dástúrli, zamanaýi baǵyttaǵy ánshiler toptaryna mamandar qabyldandy.
Osylaisha, jańashyldyq keldi. Nátijesinde ««Jana lep!» óner ujymy qurylyp, úlken sahnada qalyptasyp keledi. Alǵash ret «Qustar qaityp keledi» miýzikli sahnalanyp, óner maitalmandary men kórermenderdiń ystyq yqylasyna bólenip úlgerdi.
Kitapqa qumar aimaq
Búginde oiyn balasynyń ózi gadjetten bas almai, kitap betin ashýdy qiynsynyp jatqany jasyryn emes. Alaida osylai eken dep qarap qalý jaramas. Óńir basshysynyń kitaphana pýnkterin ashý, sonymen qatar kitap oqý mádenietin qalyptastyrý tapsyrmasy aiasynda «Ashyq ákimdiktegi ashyq kitaphana» jobasy qolǵa alyndy.
Oblys ákimdigi ǵimaratynda jáne aýdan, qaladaǵy ákimdikterde jyljymaly kitaphana pýnkteri ashyldy. Munda memlekettik qyzmetshilerge jiger, tájiribe beretin, iskerlikti arttyryp, memlekettik basqarý isinde bilim jetildiretin kitaptar qamtylǵan.
Budan bólek byltyr oqyrman sany 400 myńnan asqan. «Oqityn ult» jobasy boiynsha «Bir el bir kitap» aktsiiasy, «Open library – 2023» ashyq esik kúni, «Rýhani kerýen – Túrkistanda» is-sharasy, «Aqyldy balaǵa – syilyqqa Aqyldym» «Álemdi kitap arqyly tanimyn» oblystyq baiqaýlary qańtar aiynda «Farab» kitaphanasynan bastaý alyp, jyl sońyna deiin aýdan, qalalarda aiaqtaldy.
Oblystyń 5 jyldyǵy da kitaphanashylar nazarynan tys qalmady. «Bes jyldyqqa – bes ádebi sapar» rýhani mádeni is-sharasy Taraz, Almaty, Astana, Qyzylorda, Shymkent qalalarynda uiymdastyryldy. Sonymen qatar, «Aýyl kitaphanalaryna 20 myń kitap» aktsiiasy ótkizilip, 26 myńǵa jýyq kitap jinalyp, aýyldyq kitaphanalarǵa taratyldy. 2023 jyly «Aýyl el – besigi» baǵdarlamasy aiasynda 13 mádeniet úiin kitaphanasymen birge paidalanýǵa berildi.
Túrkistan óńiriniń 3 mádeniet mekemesi respýblikada úzdik atandy
Árbir aýdannyń ózindik tirshiligi bolǵany siiaqty, qaitalanbas mádeniet baǵdarlamasy da bolýy tiis degen oblys ákimi olardyń zamanaýi baǵytta jumys isteýin pysyqtady.
Bul baǵytta oblysqa qarasty aýdan, qalalardyń arasynda ótken «Ónerli ólke» oblystyq óner festivalin tilge tiek ete alamyz. Oblystyq mádeniet jáne týrizm basqarmasynyń basshysy Ázimhan Qoilybaev bul saiystyń ónerpazdar úshin de, mádeniet qyzmetkerleri úshin de bereri mol deidi.
– Qazirgi tańda «Túrkistan daýysy-2023» respýblikalyq estrada ánshileriniń baiqaýy men Halyqaralyq «Voice of Turan» qazaq ánderin oryndaýshylardyń baiqaýy Túrkistan mádenietiniń brendine ainaldy desek, qatelespeimiz.
Byltyr alǵash ret respýblikalyq jáne halyqaralyq teatr festivalin ótkizdik. Sonyń biri Túrkistanda teatr negizin qalaǵan Raiymbek Seitmetov aǵamyzdyń atyndaǵy repsýblikalyq festivaldi aldaǵy ýaqytta dástúrli túrde ótkizýdi josparlap otyrmyz. Ol da bizdiń brendimiz bolýy úshin jumys isteimiz.
Mysaly qarapaiym kórermen úshin bir saǵattyq kontserttiń ózine qanshama daiyndyq ótkiziledi. Osyndai ter tógýlerdiń arqasynda shyǵar, «Rýhani qazyna-2023» mádeni uiymdary men qyzmetkerleriniń respýblikalyq festivalinde 3 birdei mekememiz úzdik dep tanyldy. Iaǵni «Uly Dala Eli» ortalyǵy, «Farab» ǵylymi ámbebap kitaphanasy, Oblystyq halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵy oblystyq mańyzy bar úzdik mekeme atandy. Aldaǵy ýaqytta da osyndai qarqynmen jumys isteimiz dep oilaimyn, – degen basqarma basshysy biyl 75 is-shara ótkizýdi josparlap otyrǵanyn atap ótti.
– Oblys ortalyǵy bolǵaly qala turǵyndary keshki ýaqyttaryn ótkizetin jer tapty. Qazir baiqap júrmin, kóp adam teatrǵa barǵysy keledi. Kontsert kórgisi keledi. Biletti tiketon arqyly alyp jatqanyn kózim shaldy. Túrkistandyq retinde aitarym, oblystyq mádeniet basqarmasy ártúrli is-sharalar arqyly kóptiń ónerge, mádenietke degen qushtarlyǵyn oiatty dep oilaimyn. Árine onyń barlyǵynda aýqymdy eńbek jatyr. Ánshiler jai shyǵyp án aityp, ártister sahnada ról oinap kete salmaidy. Basqa mádeniet qyzmetkerleriniń de eńbegi jatyr.
Turaqty túrde ár demalysta aýdan ónerpazdaryn tamashaladyq. Ózara tájiribe jinaýǵa taptyrmas alań dep bilem. Al ánshilerdiń baǵyn jaǵatyn qos baiqaýda Tólegen Muhamedjanov aǵamyz bastap, Medeý Arynbaev, Marjan Arapbaeva syndy kil myqty sazgerler tańdanysyn jasyrmady. Osyndai jumystardan soń ýaqtyly kelip, óner adamdaryn syilaýdy úirenip jatyr. Zalda durys otyrýdyń ózi mádeniet. Ainalasy tap-taza ári záýlim mádeniet oshaqtarynda artyq birnárse isteýdiń ózi uiat, – deidi ol.
Teatr jáne óner festivalderiniń ordasy
Jalpy, Túrkistan oblysynda 700-ge jýyq mádeniet jáne óner mekemesi halyqqa qyzmet kórsetip keledi. Onyń ishinde 400-deii kitaphana, 250-den astam mádeniet úileri men klýbtar, 24 mýzei, 3 kásibi teatr, 2 ortalyq, 1 oblystyq filarmoniia, 1 «Kongress Holl» kópsalaly kesheni, 1 kórkemsýret galereiasy, 1 «Ońtústikfilm» mekemesi, 9 saiabaq bar.
Ótken jyly Túrkistan oblysynyń 5 jyldyǵyna keń kólemde atap ótildi. 3 kásibi teatrda 15 jańa spektakl sahnalanyp, aǵymdaǵy 132 spektakl qoiyldy. Raiymbek Seitmetovtyń 85 jyldyq mereitoiyna orai respýblikalyq teatrlar festivali uiymdastryldy.
Keles aýdanynda «Teatr jáne kórermen» halyq teatrlarynyń oblystyq baiqaýy ótkizildi. Túrkistan mýzykalyq drama teatry Ázirbaijan respýblikasy Baký qalasyna, Q.Jandarbekov atyndaǵy Jetisai drama teatry Túrkiia Respýblikasynyń Ankara qalasyna, oblystyń aýdan, qalalaryna, R.Seitmetov atyndaǵy Túrkistan sazdy drama teatry Jambyl oblysyna gastroldik saparǵa shyqty.
Al Sh.Qaldaiaqov atyndaǵy oblystyq filarmoniia men «Kongress Holl» kópsalaly kesheninde 200-ge jýyq kontsert jáne mádeni sharalar ótkizilgen. Astana qalasyndaǵy «QAZAQSTAN» ortalyq kontsert zalynda Sh.Qaldaiaqov atyndaǵy oblystyq filarmoniia Shámshi ánderinen «Meniń Qazaqstanym» án keshin ótkizip, 3500-ge jýyq kórermen tamashalady. Gastrol shalǵai aýyldarda jalǵasty. Shetelderde óner kórsetti.
Sonymen qatar kúnderi «Altyn saqa» túrki tildes halyqtarynyń animatsiialyq filmder festivali ótti. «Mýzeiler sherýi» respýblikalyq, oblystyq, aýdandyq mýzeilerdiń Túrkistan qalasyndaǵy kóshpeli keńeitilgen kórmesi uiymdastyryldy.
Aýyl mádenieti men ulttyq ónerge dem bergen...
Túrkistan oblystyq mádeniet jáne halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵy aýyldyq klýbtar men mádeniet úilerinde halyq shyǵarmashylyǵyn damytý, ádistemelik kómekter kórsetý maqsatynda «Mádenieti aýyldyń...» aqparattyq tanymdyq baǵdarlamasy, «Ulttyq mura jarshysy» tanymdyq filmder, «Túrkistan maqamdary», «Mádeniet jáne órkeniet» ádistemelik seminar men sheberlik saǵattaryn ótkizildi.
«Uly dalanyń mýzykasy» jobasy boiynsha «Arai»-2023» jas ánshilerdiń jáne is-shara júrgizýshilerdiń baiqaýy, Ulttyq dombyra kúni jáne Qurmanǵazy Saǵyrbaiulynyń 200 jyldyǵyna arnalǵan «Kúi qudireti» respýblikalyq kúishiler baiqaýy uiymdastyryldy.
Túrkistanda jańa qala, ortalyq salyndy. Ǵimarattarǵa jan, turǵyndar ómirine mán beretin sala – mádeniet. Osyny tereń uǵynǵan Túrkistan jurtshylyǵy mádeniet aidynynda jelkenin kerip, batyl júzip barady.
Tursynai ShAMETOVA, QR Jýrnalister odaǵynyń múshesi.
