8 tamyzda Semei qalasynda Qazaqstanda atom elektr stantsiiasyn (atom elektr stantsiiasyn) salý jónindegi josparlar jariia talqylandy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Is-sharaǵa oblystyq jáne qalalyq máslihattardyń depýtattary, jergilikti atqarýshy organdar men qoǵamdyq keńesterdiń, ekologiialyq uiymdardyń ókilderi, energetika salasyndaǵy jetekshi sarapshylar, ǵalymdar men oblys ortalyǵynyń belsendi turǵyndary jinalyp, atom elektr stantsiiasynyń qurylysyna qatysty óz pikirlerin bildirdi.
Uiymdastyrýshy Qazaqstannyń Azamattyq aliansy boldy, sarapshylar retinde Energetika ministrliginiń, "Qazaqstandyq atom elektr stantsiialary" JShS, Ulttyq iadrolyq ortalyq jáne Iadrolyq fizika institýtynyń ókilderi shaqyryldy.
Spikerler sóz sóileý barysynda Qazaqstanda atom energetikasyn damytýdyń josparlary men perspektivalaryn, sondai-aq AES qurylysynyń qaýipsizdigi, ekologiialyq taza jáne ekonomikalyq tiimdiligi máselelerin usyndy.
Qoǵam ókilderi men oblys turǵyndary AES qurylysy týraly óz pikirlerimen bólisti jáne spikerlermen onyń qorshaǵan ortaǵa áseri máselelerin talqylady.
Qoǵamda týyndaǵan negizgi máseleler, atap aitqanda, atom elektr stantsiiasynyń qurylysyn qarjylandyrý máselesi boldy. Sonymen qatar, oblys turǵyndary AES-ten paidalanylǵan sýdy kádege jaratý, qaldyqtardy kómý, atom elektr stantsiiasyna qyzmet kórsetý úshin qajetti quzyretti mamandardyń bolýyna qyzyǵýshylyq tanytty.
Sarapshylar atalǵan suraqtarǵa tolyq jaýap berdi. Atap aitqanda, qurylys quny máselesi boiynsha atom elektr stantsiiasyn salýǵa ketetin aitarlyqtai shyǵyndar obektiniń uzaq qyzmet etý merzimimen birge ony paidalanýdyń tómen qunymen óteletini atap ótildi. AES elektr energiiasynyń quny elge bailanysty kVt*saǵatyna 2-den 12 tsentke deiin aýytqidy.
Sarapshylar sonymen qatar AES reaktorlaryn salqyndatý úshin sýdy paidalaný algoritmin egjei-tegjeili túsindirdi. Sarapshylardyń pikirinshe, bul úshin kóp mólsherde sýdyń qajettiligi taǵy bir mif. Mysaly, eger AES Balqash kóliniń sýyn salqyndatý úshin paidalanatyn bolsa, onda shyǵyn jylyna 63 mln.m3 aspaidy – bul kól betinen sýdyń tabiǵi býlanýynyń 0,3% - y, bul kóldiń sý balansyna is júzinde eshqandai áser etpeidi. Sýdy kádege jaratýǵa keletin bolsaq, shyn máninde reaktor tizbekterindegi sý eshqaida ketpeidi, biraq bul tizbekterde únemi ainalady.
Qaldyqtardy kádege jaratý máselesi boiynsha: qýaty 1200 MVt reaktor jumys istegen kezde jylyna 50-60 m3 radioaktivti qaldyqtar túziledi. Qazir JEK-ten aiyrmashylyǵy, mundai qaldyqtardy qaýipsiz óńdeý úshin tiimdi tehnologiialar bar, onda jabdyqty kádege jaratý jáne qorshaǵan ortany qalpyna keltirý qarajaty esepke alynbaidy.
Paidalanylǵan iadrolyq otyn qaldyqtarǵa jatpaidy, óitkeni onda janbaǵan ýran qalady jáne odan ári plýtonii túziledi – iadrolyq otynda qoldanylatyn taǵy bir element. Paidalanylǵan iadrolyq otyndy óńdegennen keiin mamandar odan da úlken energetikalyq komponenti bar jańa otynǵa shikizat alady.
Mamandardyń bolýyna keletin bolsaq, obektini salý sheńberinde vendorlar jergilikti kadrlardy belgili bir ýaqyt ishinde oqytýdy qamtamasyz etýge mindettenedi.
Alynǵan túsindirýlerden keiin Semei qalasynyń jurtshylyq ókilderi eldegi beibit atom energetikasyn damytýǵa qatysty óz pikirlerin bildirdi.
Oblys qoǵamdyq keńesiniń múshesi Abai Nikolai Isaev:
"Atom elektr stantsiiasynyń qurylysy týraly aitatyn bolsaq, men ony qoldaimyn. Bir kezderi biz iadrolyq poligondy jabýdy jaqtadyq, biraq bul basqa áńgime. Biz – qoǵam qairatkerleri-atom elektr stantsiialaryn salý máseleleri boiynsha halyqaralyq konferentsiialarǵa qatysyp, elderinde stantsiialary bar adamdardyń pikirlerin estidik. Bul Frantsiia, AQSh. Olardyń barlyǵy atom elektr stantsiiasynyń paidasy ziiannan áldeqaida kóp, eger bar bolsa.
Qazir Japoniiada 17 blok iske qosylýda, onyń ishinde 2 jańa blok. Qaýipsizdikke qarasaq, III jáne III + býyn stantsiialary is júzinde múldem qaýipsiz. Qorshaǵan ortanyń lastanýy turǵysynan tipti kún batareialary ziiandy zattardy shyǵarady. Óz atom elektr stantsiialarynan tolyǵymen bas tartqan jáne ekonomikanyń ósý qarqyny aitarlyqtai tómendegen Germaniianyń mysaly. Tipti atom elektr stantsiiasynyń qurylysyna qatty qarsylas bolǵan Polsha da qazir óz pozitsiialaryn qaita qarady".
Ulttyq iadrolyq ortalyqtyń bas direktory Erlan Batyrbekov:
"UIaO jumysynyń baǵyttarynyń biri Qazaqstan Respýblikasynyń atom energetikasyn damytý bolyp tabylady. Búgingi tańda elimizdiń atom energetikasynda qoldanylatyn barlyq ázirlemeler bizdiń zertteýlerimizdiń aiasynda UIaO-da jasalǵan. Atom elektr stantsiiasynyń qurylysy, árine, kóptegen salalardyń damýyn tartatyn joǵary tehnologiialyq protsess.
Qurylystyń mýltiplikativti áseri ǵylymnyń ózi, ónerkásip, kadrlar daiarlaý úshin de sózsiz bolady. Atom elektr stantsiiasynan eshqandai ziian bolmaidy, óitkeni búgingi kúni III jáne III + býyn reaktorynyń qurylysy usynylady. Bul reaktorlar belsendi jáne passivti zamanaýi qaýipsizdik deńgeilerimen jabdyqtalǵan. Reaktor qalypty kúiden shyqqan jaǵdaida, qaýipsizdik júiesi ony ońtaily jumys rejimine qaitarady".
"Komitet poligony 21" QB múshesi Rafail Hazipov:
"Biz búgin eshqandai sheshim qabyldamaimyz, atom elektr stantsiiasyn salý máselesin talqylaýmen ainalysamyz. Alda memleket Halyqpen keńesetin referendým bolady. Bul óte demokratiialyq. Qurylys týraly túpkilikti sheshim tek referendým nátijeleri boiynsha qabyldanady. Jeke ózim atom elektr stantsiiasyn salýdy qoldaimyn.
Birinshiden, biz ýran óndirisi boiynsha álemdik kóshbasshylarmyz. Biz ony álemniń kóptegen elderine satamyz jáne bul otyn jumys isteidi. 40 jyldan astam ýaqyt boiy Semei iadrolyq synaq poligony jumys istep, óńirge orny tolmas ziian keltirdi. Biraq biz ǵylym aldyq, bizde Kýrchatov qalasy jáne Ulttyq iadrolyq ortalyq bar, onda mamandar osyndai máselelermen ainalysady. AES-ten qorqýdyń qajeti joq. Iadrolyq synaqtar boldy, biz olardan óttik. Atom elektr stantsiiasy synaq emes, bul búkil álemde qoldanylatyn joǵary tehnologiialyq protsess. Júzdegen atom elektr stantsiialary jumys isteidi. Al qatty otyndy paidalanýdy jalǵastyrý-arhaizm".
Talqylaýǵa shaqyrylǵan sarapshylar atom elektr stantsiialaryn salý úshin qarastyrylyp otyrǵan tehnologiialar qaýipsiz ekenin atap ótti, óitkeni III jáne III+býyndarynyń reaktorlaryn paidalaný josparlanýda. Reaktorlardyń bul túri barlyq qaýipsizdik talaptaryna jaýap beredi jáne ekologiialyq kórsetkishteri jaqsarady. Bul atom elektr stantsiiasynyń radiatsiialyq fony joq degendi bildiredi, al atmosferaǵa SO2 shyǵaryndylary minimaldy (sol JEO-men salystyrǵanda).
