Oǵan dálel 2016 jyly Semei qalasy ákimi óziniń № 84 úkimimen «Semei qalasy gerbine» arnaiy baiqaý uiymdastyrdy, oǵan dizainer men de qatysyp baǵymdy synadym.
Baiqaýdyń ádil qazylary aldynda súrinbei óttim de, biraq munyń bári de ákimdik tarapynan kóz boiaý ǵana eken.
Ákim óziniń №84 ókimimen zańdy túrde uiymdastyrǵan baiqaýyn aiaq astynan «zańsyz» dep taýyp №72 ókimi arqyly kúshin joidy, «eger zańsyz bolsa aldymen zańdylyǵyn anyqtap almai turyp nege uiymdastyrǵan?» degen suraq áli kúnge maza berer emes.
Baiqaýdy ne úshin uiymdastyryp endi nege óz kúshin joiǵanynyń sebebin áli kúnge ózderi de naqty aityp bere almai otyr, «sasqan úirek artymen júzedi» degendei, birese qala jasyna bailanysty dese, taǵy birde zańmen rettelmegenin kóldeneń tartýda.
Qalalyq máslihat hatshysy B. Aqjalov: «qalalyq máslihatqa ondai quqyq berilmegen» dep jaýap berdi. Bul ústirt jaýap ártúrli oilarǵa jeteleidi, oǵan sebep, basqa oblys qalalardyń basym kópshiliginde máslihat sheshimimen qabyldanǵanyn da eskerýimiz qajet siiaqty. Bir elde turyp jatqan soń barlyq oblys, qalalarǵa zań ortaq qoi, álde olai emes pe?!...
Gerb degennen shyǵady, osy ýaqytqa deiin qalamyzda «resmi emes» degen jeleýmen patshalyq Reseidiń otarlaý gerbi qoldanystan túspei kele jatqany da jasyryn emes.
Árine, neshe jyl kúrestiń nátijesinde aq patshanyń gerbteri ákimshilikke qarasty qala aialdamalarynan alynyp tastalǵanymen kóktemgi sańyraýqulaqtai jekemenshik aýmaqtarynan qylań bere bastady. Qazirgi ýaqytta aeroport baǵyty, «Tumar» meiramhanasynan kórinis tabýda.
Al Semei qonaq úii patshalyq Reseidiń otarlaý gerbin Astana arqyly zańdy túrde bekitkizip te alǵan eken. Jergilikti atqarýshy biliktiń beretin jaýaby «olar jeke menshik, sondyqtan bizdiń aralasýǵa qaqymyz joq», sonda olar ákimdikke, tipti Rýhani jańǵyrýǵa bet alǵan elimizdiń ishki saiasatyna baǵynbaityn qaidan shyqqan «jekemenshikter».
Jeke menshik biznes bolǵan soń onyń da óz erejesi bar, ósý kerek degendei, biraq sol damýdyń patshalyq zamannyń otarlaý gerbin qalanyń ortalyǵynda jarnamalap iske asýy qalai, bul elimizdiń saiasatyna qarama-qaishylyq qoi. Al «Rýhani jańǵyrý» men «Uly dalanyń jeti qyry» óz bastaýyn alǵan Astana tórindegi quzyrly orynnyń patshalyq otarlaý tańbasynan «plagiat» jasap quralǵan «saýda belgisi» etip (1851- 1878j.j) ony «Semei» qonaq úiine zańdastyryp berýi múlde aqylǵa simaidy.
Mysaly, Resei memleketiniń geraldika erejesinde gerb eshqashanda saýda belgisi bola almaityny aitylady. Semipalatinsk oblysyna bekitilip berilgen patshalyq bolsa da gerb degen staýsqa ie, sondyqtan ortalyq kóshede emes, qala tarihynyń bir paraqshasy bolyp ólketaný murajaiy sóresinen oryn alýy tiis!
Al ony qonaqúige zańdy túrde «saýda belgisi» etip bekitip berýge Astananyń quzyrly oryndarynyń qandai qaqy bar?
Elbasymyz N. Nazarbaev 2016 jyly óz sózinde: «biz patshalyq Resei zamanynda koloniia boldyq» dedi. Jáne biyl 2018 jyly 18 qarashada Túrkiiaǵa barǵan saparynda taǵy qaitalap: «Biz qazaq halqy Resei patshalyǵynyń koloniiasy boldyq, sońǵy hanymyz Kenesary da 1861 jyly sol júieniń qurbany boldy» degen edi ǵoi. Al elimiz erkindik alǵaly shirek ǵasyrdan asyp ketse de Semei qalasynyń keibir azamattary bárin tarihqqa siltep «quldyq qamytyn» sheshkisi kelmeitindei áser qaldyrýda? Eger qalamyzda otarlaý tańbasy ashyq túrde osylai nasihattalatyn bolsa onda nesine táýelsizdik aldyq dep bórkimizdi aspanǵa atyp júrmiz.
Al Táýelsizdikti sipattaityn qalanyń zamanaýi gerbin qabyldaýǵa kelgende Semei qalasy ákimi nelikten aiaq astynan «Semei qalasynyń gerbi bolýyna zań ruqsat etpeidi» degen ashyq málimdemesin jasady.
Qala ákimdigi men máslihaty qala gerbin qabyldaýǵa nemese oǵan úrke qaraityn bolsa, onda Prezidenttiń joǵarydaǵy eki málimdemesinen soń patshalyq Reseidiń «otarlaý gerbinen» shoshynýy tiis edi ǵoi. Neni jarnamalap júrmiz, bodan bolǵanymyzdy ma? Onda nege №84 baiqaýǵa ókim shyǵardy? Jáne bul málimdemesi osy ýaqytqa deiin arnaiy máslihattar sheshimimen qabyldanǵan basqa óńirlerdegi oblys pen qalalalardaǵy qoldanystaǵy gerbterine kúmán keltirgenmen de birdei.
Múlde túsiniksiz...
Mádeniet ministrligine aimaqtardaǵy oblys, qala gerbterin muqiiat zerttep onyń qoǵamdaǵy alar ornyn, onyń mańyzyn túsindiretin arnaiy sheshim qabyldaǵanyn qalar edik.
Áitpese, qazirgi ministrlikte qalyptasqan jaǵdai typ- tynysh «sen timeseń, men timen badyraq kóz» degen marǵaý tirlikke uqsaityndai. Ministirlikte 2015 jyly geraldikalyq basqarmasy qurylǵan ýaqyttan beri oblys, qalalardyń geraldika máselesin júieli túsirip retteitin naqty qadam jasalmaǵan eken. Biz, óńirlerdegi Qazaqstan Respýblikasynyń azamattary mádeniet ministrliginiń geraldika salasynyń mamandaryna osy máseleni memlekettik deńgeide retteitin ýaqyt áldeqashan keldi dep esepteimiz. Damyǵan elderdiń barlyǵynda da kórshi Resei memleketinde de geraldika salasyna erekshe mán berilip áldeqashan durys jolǵa qoiylǵan.
Qazaqstandaǵy basqa oblys, qalalarynda jergilikti máslihat sheshimimen qabyldanǵan óz gerbteri bar.
Ondai quzyret tek Astana men Almatyǵa ǵana berilgen dep jaýap bergen ShQO-nyń da qoldanysta óz gerbi bolsa, Óskemen qalasynda da jergilikti máslihatpen resmi túrde qabyldanǵan Óskemen qalasynyń gerbi bar.
Olai bolsa, ShQO-nyń ishki saiasat basqarmasy jaýabyna súiensek gerb bolý quqyǵy Almaty men Astanaǵa ǵana berilgenin jaqsy bilip otyryp, onda ózderi sanaly túrde zań buzýshylyqqa jol bergen bolyp shyqty ǵoi!?...
Qansha jerden ter tógip izdengenimmen Astana men Almaty qalalarynan basqa oblys, qalalarda gerb bolýy zańǵa qaishy degen zań taba almadym, naqty bolý kerek ekeni de aitylmaǵan, biraq bolmaýy kerek degen de bir aýyz sóz joq. Semei qalasy ákimdigi zań shyǵarýshy organǵa ainalǵany ma?
Men rámizderge jaýapty mádeniet ministrligine qalada gerb bolýy qanshalyqty zańdy degen suraq ta qoidym. Alǵan jaýabym: «ár óńirdiń ózindik simvoldary bolýy zańǵa qaishy emes» degen jaýap. Tipti qala simvoly tárbielik, týǵan ólkege degen otansúigishtikke baýlityn maqtanysh sezimin oiatatyn mańyzy erekshe ekeni de aitylǵan.
Mysaly, Óskemen qalasy qala gerbin qabyldaǵanda jergilikti ózin-ózi basqarý zańyna súiene otyryp ózderine qala erejesin jazyp soǵan qala rámizderin qabyldaý týraly jeke tarmaqshasyn engizip qabyldaǵany týraly jaýap berdi. Eger aimaqtaǵy qala gerbin qabyldaý úkimet tarapynan rettelmese demek, jergilikti biliktiń quzyretine jatatynyn ańǵarý qiyn emes. Qalada bir túp aǵash otyrǵyzylsa nemese asyraǵan itińizdi qydyrtatyn jerdi de máslihat anyqtamaýshy ma edi, álde ol da Astananyń sheneýnikteriniń ruqsatymen jasala ma?. Eger mundai sheshim qabyldaýǵa jergilikti atqarýshy biliktiń júregi daýalamasa onda úkimet sheshsin. Túsindirip óteiin, qala gerbi ol - qala ishilik másele, qala ishinde ótetin nemese qala atynan kórsetiletin is-sharalarǵa qoldanysqa arnalǵan. Resmi emes qala ishinde ótetin baiqaýlarǵa, mádeni is-sharalarda(festivalder, forýmdar) diplom, gramotalarda qoldanylady.
Al arnaiy resmi sharalarda memlekettik eltańba qoldanylady.
Semei qalasy ákimdigine Táýelsiz Qazaqstan qalasynyń zamanaýi qala gerbin qabyldaýǵa batyl qadam jasaýyn qalar edik. Ózi basqaryp otyrǵan qalasyna gerb qabyldaǵan úshin isti bolǵan bir ákimdi estimeppiz, eger zańǵa qaishy bolsa jaýapqa tartylǵan ákimder týraly endigi estisek kerek edi ǵoi.
Sóz sońynda Rýhani jańǵyrýdan úzindi keltire ketsem deimin: «Ájeptáýir jańǵyrǵan qoǵamnyń óziniń tamyry tarihynyń tereńinen bastaý alatyn rýhani kody bolady.»
Demek, tarihi óz kodymyzdy aiqyndaityn kez keldi, ol ýaqyt kelgeli jiyrma jeti jyl boldy.
Sonymen, patshalyq Resei kezeńinde de, keńestik dáýirde de qabyldanǵan Semei qalasynyń gerbin qabyldaýǵa elimiz Táýelsizdik alǵanda nege sarańdyq tanytýdamyz, munyń sebebi nede?...
Óz oiymdy qalamyzdyń isi qazaqqa áigili esimderimen bastaǵan edim, sóz sońynda solardyń zańdy jalǵasyndai taǵy bir tulǵamyzdyń sózimen aiaqtasam deimin.
Semei qalasynan shyqqan Muhtar Omarhanulynyń: «El bolamyn deseń- besigińdi túze» degen qanatty sózi bar, ózgereiik, ózgerteiik, rýhani jańǵyraiyq aǵaiyn! Rýhani jańǵyrý ol – otarsyzdandyrýdyń bastaýy bolmaq!
Erlan ShAIaHMETULY,
Semei qalasy, 2018 jyl.
2016 jyly 24- qyrúiekte Semei qalasynyń ákimi E. Salimovtyń №84 ókimimen uiymdastyrylǵan baiqaýda jeńip shyqqan
Semei qalasyna arnalǵan gerbim.
https://www.youtube.com/watch?v=bzN7DC0GnYg&fbclid=IwAR36g_ljFwGC1Zau0q6BGzsBfo2XUWDpBTBVoGdMGrie52TUNKu62dkTJYE
