«Koronakrizis tereńdegen saiyn, turmystyń keteýi ketip, ekonomika kúizeliske túsedi. Jumyssyzdar sany kúrt artyp, kedeishilik qamytyn kigenderdiń qatary kóbeiedi. Qaltasy juqarǵan jurttyń júikesi syr beredi», – deidi saiasattanýshy.
Sarymnyń paiymdaýynsha, halyq aty jaman aýrýdan qashyp qutyla almasyn túsindi. Bir aýyryp turmaiynsha, keselge kese kóldeneń tura almasyna kózi jetti.
«Bilik ekonomikaǵa qatysty 30 jyl boiy qalyptasqan daǵdyly kózqarasty túbegeili ózgertýi tiis. Bul oraida Toqaevtyń jańa, ekinshi Joldaýyna qarailaý qajet. Koronavirýs Qazaqstan biliginiń osy kúnge deiin aýyzdy qý shóppen súrtip kelgenin áshkerelep ketti», – deidi Sarym.
Qazirgi prezident týraly pikir bildirgen saiasattanýshy Toqaev ózinen kýlt jasaýǵa muqtaj emes deidi. Onyń pikirinshe, Toqaev maqtaý men madaqty sýqany súimeitin parasatty adam. Jeke basqa tabyný onyń tabiǵatyna tán emes.
«Osy baǵyttaǵy ózgeristi qazirden-aq ańdaýǵa bolady. «Halyq sózine qulaq túretin bilik» qaǵidasy áýpirimdep iske asýda.
Toqaev eki sóziniń birinde únemdilik týraly aityp júr. Toi-tomalaqtan bas tartý, daraqylyqty, dańǵazalyqty toqtatýdy sóz oraiynda únemi tilge tiek etip otyrady. Bir kezdegi jaima-shýaq zaman kelmeske ketti», – deidi Sarym.
Al bilikti aýyr synaq kútip tur. Osyǵan deiingi saiasi ádis-tásilder kádege aspaidy. Toqaevqa durys ideologiia tańdai bilý kerek. Ol úshin Qazaqstandy jerdiń kindigine teńep, derjavalarmen jaǵalasýdyń jóni joq.
Sói degen Aidos Sarym «Bilik óz halqyn tanýdan qalǵan. Osy otyz jylda halyqtan alshaqtap, aspandap ketti» deidi.
«Elge syily prezident bolý kóp nárseni kerek etpeidi. Toqaev bilikti tek óz qolyna shoǵyrlandyrmai, teń bólip, qoǵam pikirine qulaq túrer júie qursa – sol jetkilikti. Saiasi reformalardy batylyraq bastap, jańa ekonomikalyq úlgini sonyń tóńireginen órbitse utylmaidy.
Ashyqtyq kerek, ashyqtyq. Halyq soǵan sýsap otyr. Qazaqstannyń saiasi júiesin memlekettik qurylymnyń astan-kesteńin shyǵarmai-aq ózgertýge bolady», – deidi saiasattanýshy.
Álbette, otyz jyl boiy ózgermegen júie kimdi bolmasyn qajytady, sharshatady. Buǵan Belarýstegi el narazylyǵy dálel.
Saiasattanýshy osy oraida Tuńǵysh Prezident jaily oi órbitip, Nazarbaev oryntaǵyn bosatpaǵan jaǵdaida ne bolaryna boljam jasapty.
«Nazarbaev bilikti Toqaevqa tabystamai, 2020 jylǵy sailaýǵa qatysar bolsa da, oryntaǵy shaiqalmas edi. Taqta qalar edi. Bilikti saqtap qalar edi. Otyz jyl emes, otyz bes jyl otyrar ma edi, bálkim. Biraq mundai biliktiń táýekeli tym joǵary bolar edi. Nazarbaevtyń osy otyz jylda sońyna qaldyrǵan «murasy» mańyzyn joǵaltyp, qundylyǵynan aiyrylar edi», – deidi Aidos Sarym.
Saiasattanýshynyń aitýynsha, 90-jyldary Nazarbaevtyń avtoritarly joldy tańdaýdan ózge amaly bolǵan joq. Bul joldy buqara da, býrjýaziia da biraýyzdan qoldady. Sarym «bilik saiasi-ekonomikalyq úlgini eldiń sanasyna tańyp tastady» degen pikirmen kelispeidi.
«Nazarbaev tańdaǵan joldy halyq ta quptady. Eks-prezident tatýlyq pen áleýmettik-ekonomikalyq damýdy qamtamasyz etýge kepildik etti. Naryqtyq ekonomikany qalyptastyrdy. Halyqtyń sanasyndaǵy keńestik júieniń daǵdylaryn joidy, kapitalizmdi engizdi. Bul úlgi kópke deiin jumys istedi. Qazaqstan Orta Aziiada oza shapty. Shikizat satýdan túsken asta-tók aqsha aldy-artymyzǵa qarailaýǵa, bajailaýǵa múmkindik bergen joq», – deidi Sarym.
Odan beri biraz ýaqyt ótti. Býyn almasty. Oi, orta ózgerdi. Jańa býyn eski júiege kóńili tolmaitynyn tike aitty.
«Al qoǵam meńireý emes. Qoǵam oiaý. Sanasy sergek. Kózi ashyq. Bárin kórip-bilip otyr. Áldebir jaǵdaidyń bolaryn kútip, áliptiń artyn baǵyp otyrǵandai kórinedi maǵan. Sońǵy 10 jylda qoǵamnyń ishinde kózge kórinbese de úlken ózgeris boldy. Bul ózgeris áli júrip jatyr. Onyń qaida apararyn, qaida aparyp soqtyraryn siz ben biz bilmeimiz. Belgili bilik halyqpen burynǵydai sóilese almaidy. Dialogtyń jańa túrin ornatý kerek», – deidi saiasattanýshy.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
