Freedom Inside '26

Saǵadiev daýy: Dos Kóshim ne deidi?

Saǵadiev daýy: Dos Kóshim ne deidi?
Biz mádenietti, dáleldi pikirtalasqa qashan jetemiz? Abai.kz saitynda jariialanǵan maqalasynda belgili qoǵam qairatkeri, saiasattanýshy Dos Kóshim ortaǵa osyndai saýal tastapty. Osy arqyly ol Bilim ministrliginiń tóńiregindegi daý-damaiǵa qatysty oi-pikirin bildirgen eken. Sonymen, Kóshim ne deidi? 

 "Keshegi bir top qazaq filologtarynyń janaiqaiynan soń, áýeli bilim ministri (úsh kúnnen soń) áleýmettik júiege shyqty, al odan soń, birneshe oblystyń joǵarǵy oqý oryndarynyń dekandary men kafedra meńgerýshileri, t.b. «halyqty tynyshtandyrýǵa kiristi». 
Menińshe, bulardyń barlyǵy dúrlikken jurtty basýdan kóri, otqa mai quiǵan siiaqty áser qaldyrdy. Teledidardan biýdjettik oqý oryndarynyń jaýapty basshylarnyń «ol aqparat shyndyqqa janaspaidy», «senbeýlerińizdi ótinemin», «bizde ázirshe bári orynsha» degen sózderi jaýaptan kóri suraqtardy kóbirek týdyrǵan siiaqty.

Osy «halyqty tynyshtandyrýdy» uiymdastyrǵan jandar – burynǵy Keńes júiesiniń jumys isteý tásilinen shyǵa almai júrgender dep bilemin. Ol ýaqytta da, bireýlerdi «halyq jaýy» qylatyn bolsa, nemese endi bireýderdi madaqtaityn bolsa, adamdardyń aýzyna sóz salyp, qolyna qalam beretin. Gazet betterinde bireýlerdi «ittei talap» endi bireýlerdi áýlie dárejesine jetkizetin.

Qazir ýaqyt ózgerdi. Sondyqtan, Bilim jáne ǵylym ministrligi halyqty odan ári dúrliktirmei, hatty jazyp, bastama kótergen azamattardy qoldaryndaǵy qujattarmen, naqty derektermen ministrlikke shaqyryp, olardyń derekterin tekserip, jalǵandyǵyn ne durystyǵyn dáleldeýleri qajet. Múiizi qaraǵaidai akademik aǵalarymyz, apalarymyz bireýdiń aitaǵyna eretin azamattar emes qoi, demek (olardyń qolyndaǵy qujattar jalǵan bolsa) sol qujatty daiyndaǵan, oǵan qoldaryn qoiǵan, ony taratqan jandar anyqtalýy shart.  
Ministr myrza «ondai bolmaidy, bul ótirik» deýdiń ornyna osy máseleni tekserip, anyqtap, sodan keiin ǵana qoǵamǵa jaýap berýi kerek. Al qazir, bir jaǵy «attan» dese, ekinshi jaǵy «olardyń aitqany jalǵan» deýden asa almai tur. Bul bazardaǵy urysqaq áielderdiń bir birine «óziń aqymaqsyń» degenine uqsaidy.  

Ótken jyly mádeniet ministri Arystanbek inimizdi jamandaý naýqany «qyzý» júrgenin bárimiz bilemiz (60-tan asqan kezekshi áieldiń ózi otyz jyldan keiin Arekeńniń qyryndaǵanyn esine túsirip, uiatqa qaldy). Ministr myrza osynyń bárin jala dedi de, sol jalany taratqan jandardy sotqa berdi.  Alypqashpa, arzan sózder sonda ǵana toqtady.
Qysqasy, bylshyl sózderdi toqtataiyq!

Bilemin, erteń ministrlik gazet betterinde júzdegen mamandardyń sózin berip, teledidardan kózderin jumyp, «ministrdiki durys» deitin basqa akademikterdiń pikirin uiymdastyrýy ǵajap emes.

Oǵan qarsy qazaq tiliniń janashyrlary da qarap qalmaityny anyq. Bul aiqai kimge kerek. Onyń ornyna jurtty atqa mingizgen qujattyń durys, burystyǵyn anyqtap, ne jalǵan qujatty jasaǵan adamdardy sotqa berińder, ne (eger sol qujatty qazaq filologtarynyń ózderi jasaǵany dáleldense) jalǵan aqparatty taratqandardy jaýapqa tartyńdar.