Qazaqstandaǵy óriktiń 62 paiyzy Almaty oblysynyń Uiǵyr aýdanynda óndiriledi. Búginde óńirde 3193 gektar órik baǵy bar. Bir ǵana jemistiń arqasynda júzdegen sharýa qojalyǵy tabys taýyp, ónim kórshi elderdiń iri qalalaryna eksporttalyp jatyr. Bir kezderi bidai men jońyshqadan paida tappaǵan diqandar búginde baq sharýashylyǵyn aýdan ekonomikasynyń negizgi tiregine ainaldyrǵan, dep habarlaidy dalanews.kz.
Burshaq pen bidaidan baqqa betburys
Uiǵyr aýdanyndaǵy baǵbanshylyqtyń búgingi jetistigi kezdeisoq kelgen joq. Aýdandyq baǵbandar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Armidin Taiyrovtyń aitýynsha, Keńes Odaǵy taraǵannan keiin sharýalar túrli baǵytty synap kórgen.
“Burshaq ta ektik, bidai da ósirdik, jońyshqa da saldyq. Biraq ýaqyt óte kele olardyń tabysy ketken eńbek pen shyǵyndy aqtamaityn boldy. Al baǵbanshylyqtyń tiimdiligi joǵary ekenin kórdik. Bir gektar baqtan alynatyn ónim qomaqty tabys ákeledi”, – deidi ol.
Osy tájiribeden keiin 1998 jyly aýdanda Baǵbandar qaýymdastyǵy qurylyp, baǵbanshylyqty júieli damytý jumystary bastalǵan. Taiyrovtyń sózinshe, ol kezde sapaly kóshet tabý qiyn bolǵan. Sondyqtan jergilikti sharýalar ǵylymi institýttarmen bailanys ornatyp, mamandar shaqyryp, arnaiy seminarlar ótkizgen.
Keiin óz tálimbaqtary ashylyp, kóshetter jergilikti jerde ósirile bastaǵan. Qazir Uiǵyr aýdanyndaǵy kóshetter Panfilov pen Raiymbek aýdandaryna deiin jetkizilip otyr.
Bir gektar baq qansha tabys ákeledi?
Baǵbanshylyqtyń tiimdiligi naqty kórsetkishterden-aq baiqalady. Taiyr Shamshidinovtyń aitýynsha, búginde aýdan baqtarynan gektaryna orta eseppen 20-25 tonna ónim alynady. Naryqtaǵy baǵaǵa bailanysty bir gektardan túsken tabys shamamen 10 million teńgege deiin jetýi múmkin.
“Biyl keibir sharýashylyqtar óriktiń bir kelisin 500 teńgeden satsa, keibiri 1000 teńgege deiin ótkizdi. Orta eseppen gektarynan 20 tonna ónim alynǵan jaǵdaida shamamen 10 million teńge tabys tabýǵa bolady”, – deidi qaýymdastyq tóraǵasy.
Bul kórsetkish baǵbanshylyqtyń aýyl turǵyndary úshin eń tabysty kásipterdiń birine ainalǵanyn kórsetedi.
Qaradala órigi Resei naryǵyn baǵyndyryp jatyr
Uiǵyr aýdanynda ósiriletin óriktiń basty ereksheligi – uzaq saqtalýy men tasymaldaýǵa tózimdiligi.
Sondyqtan ónimniń edáýir bóligi Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Novosibir, Irkýtsk sekildi Reseidiń iri qalalaryna jetkiziledi.
Aýdandyq statistikaǵa sáikes, biyl jinalǵan ónimniń tórtten biri Resei, Ózbekstan jáne Qyrǵyzstan naryǵyna eksporttalǵan.
Qazirgi tańda sharýalar internet arqyly Resei men Qazaqstan naryǵyndaǵy baǵany kúndelikti baqylap, ónimdi qai baǵytqa ótkizýdiń tiimdi ekenin aldyn ala esepteidi.
Órik óńirdiń brendine ainalyp keledi
Keiingi jyldary Qaradala órigi tek aýyl sharýashylyǵy ónimi retinde emes, óńirdiń "brendi" retinde tanyla bastaǵan.
Osy maqsatta byltyrdan beri "Órik Fest" festivali ótkizilip keledi. Is-shara aiasynda baqtarmen tanysý týrlary, omarta sharýashylyǵy kórmeleri jáne ǵylymi konferentsiialar uiymdastyrylady.
Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Baqytnur Baqytulynyń pikirinshe, órik ejelgi órkenietterden beri ósirilip kele jatqan erekshe jemis.
“Halyq arasynda ony “kúnniń jemisi” dep ataidy. Búginde osy ónimdi óndirip, eksportqa shyǵarý baǵytynda birqatar kásiporyn tabysty jumys atqaryp jatyr. Reseimen ekonomikalyq bailanystar damyp keledi. Bolashaqta bul baǵyttaǵy naryqtyń aýqymy odan ári keńeiedi dep senemiz”, – dedi ol.
Oblys basshylyǵynyń aitýynsha, festivaldiń basty maqsaty – Qaradala óńiriniń brendine ainalǵan órikti keńinen nasihattaý jáne aýyl sharýashylyǵyna jańa serpin berý.
Ǵylym men óndiristi bailanystyratyn alań
Uiǵyr aýdanynyń ákimi Bota Eleýsizova bul sharany qarapaiym mereke retinde qarastyrýǵa bolmaitynyn jetkizdi.
“Bul tek bir kúndik toi emes. Onyń basty maqsaty – ǵylym men óndiristi bailanystyrý, aýyl sharýashylyǵyna degen qyzyǵýshylyqty arttyrý jáne taýar óndirýshilerge jańa múmkindikter ashý”, – deidi aýdan ákimi.
Onyń sózinshe, bolashaqta “Órik Fest” halyqaralyq deńgeidegi sharaǵa ainalýy múmkin.
Órik ónimdiliginiń aramen bailanysy
Qaradaladaǵy órik sharýashylyǵynyń tabysty bolýy tek diqandardyń eńbegimen shektelmeidi.
Aýdanda búginde 30-ǵa jýyq omartashy jumys isteidi. Onyń ishinde 12 kásibi omartashy 2100-ge jýyq ara uiasyn ustap otyr. Olar jyl saiyn shamamen 40 tonna bal óndiredi. Eń mańyzdysy, aralar órik baqtaryn tabiǵi jolmen tozańdandyryp, ónim kólemi men sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi.
