Resei prezidenti Vladimir Pýtin Qazaqstanǵa memlekettik sapary qarsańynda eki el arasyndaǵy qarym-qatynasqa qatysty suhbat berdi. Ol Resei men Qazaqstan arasyndaǵy bailanys myzǵymas dostyqqa, tatý kórshilikke jáne ózara tiimdi seriktestikke negizdelgenin aitty, dep habarlaidy dalanews.kz.
“Buǵan ortaq tarihymyz, halyqtarymyzdyń tyǵyz sabaqtasqan mádenieti men taǵdyry arqaý bolyp otyr. Eki eldiń strategiialyq seriktestigi men odaqtastyǵy ózara qurmet pen senim qaǵidatyna negizdelgen. Bizdiń osyndai yntymaqtastyǵymyz búkil Eýraziia aýmaǵyndaǵy beibitshilikti, turaqtylyqty jáne áleýmettik-ekonomikalyq damýdy qamtamasyz etýdiń mańyzdy faktory sanalady”, - dedi ol.
Resei basshysy Qazaqstannyń damý qarqynyna da toqtalyp, el ekonomikasynyń ósip kele jatqanyn, saiasi júieniń nyǵaiǵanyn atap ótti.
“Bizdiń qýatty ári ósip-órkendeý jolyna túsken Qazaqstanǵa degen qurmetimiz erekshe. Elderińizdiń ekonomikasy qarqyndy damyp jatyr. Halyq jappai qoldaǵan tiimdi saiasi júie qalyptasty. Kúni keshe Qazaqstanda zaman talabyna sai keletin, eldiń keleshegin aiqyndaityn jańa Konstitýtsiia qabyldandy. Respýblika azamattarynyń basym kópshiligi osy qujatty qoldap daýys berdi. Sol arqyly Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń memlekettik institýttardy nyǵaitý, eldi jan-jaqty jańǵyrtý jáne áleýmettik-ekonomikalyq, rýhani turǵydan damytý jolyndaǵy bastamalaryn qoldaitynyn kórsetti. Osy aýqymdy reformanyń bári tabysty júzege asyrylyp, memleketti kúsheitýge jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa yqpal etedi dep senemin”, - dedi ol.
Pýtin Toqaevpen arada shynaiy ári dostyq qarym-qatynas ornaǵanyn aityp, kezdesýlerdiń árdaiym ashyq ári nátijeli ótetinin málimdedi.
“Biz Qasym-Jomart Kemelulymen shynaiy ári dostyq qarym-qatynas ornattyq. Kezdesýlerimiz ben suhbattarymyz árdaiym búkpesiz, nátijeli ótedi. Biz eki eldiń barlyq saladaǵy ózara tiimdi bailanystaryn bekemdei túsýge múddelimiz.
Árine, biz ekonomika salasyna airyqsha kóńil bólemiz. Sebebi Resei men Qazaqstan – iri saýda seriktesteri. Elderimiz birneshe jyl qatarynan eksport pen import kóleminiń joǵary deńgeiin turaqty saqtap keledi. Alys-beristiń basym bóligin ulttyq valiýta arqyly júzege asyryp jatyrmyz. Reseidiń Qazaqstan ekonomikasyna salǵan kapitalynyń jalpy kólemi – shamamen 30 milliard dollar. Al Qazaqstandaǵy sheteldik kapitaly bar zańdy tulǵalardyń 40 paiyzdan astamy – reseilik seriktestermen birlesip qurǵan kompaniialar. Respýblikada Resei investorlarynyń qatysýymen 70-ke jýyq iri joba iske asyrylyp jatyr. Sonyń ishinde avtokólik qurastyrý, aýyr mashina jasaý, himiia ónerkásibi jáne basqa da tehnologiialyq salalarǵa qatysty tyń jobalar bar. Sonyń arqasynda qazirdiń ózinde 60 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy”, - dep qosty ol.
Sondai-aq ol energetika salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń qarqyndy damyp kele jatqanyn aitty. Pýtin Qazaqstan munaiynyń basym bóligi Resei aýmaǵy arqyly eksporttalatynyn atap ótti.
“Eki eldiń energetika salasyndaǵy yntymaqtastyǵy da qarqyndy damyp keledi. Qazaqstannyń álemdik naryqqa baǵyttalǵan munai eksportynyń 80 paiyzdan astamy Kaspii qubyr konsortsiýmy (KQK), iaǵni Resei aýmaǵy arqyly ótedi. Respýblikany energiiamen turaqty qamtamasyz etý úshin «Gazprom» kompaniiasynyń qatysýymen ulttyq gaz tasymaldaý infraqurylymyn ońtailandyrýdy jáne keńeitýdi josparlap otyrmyz. Sonymen qatar Reseidiń biznes ókilderi Qazaqstandaǵy seriktesterine balamaly jáne «taza» energetika salasyna qajetti biregei ázirlemeler men tehnologiialardy usynyp otyr.
Uzaq merzimge arnalǵan ekijaqty seriktestigimizdiń taǵy bir mańyzdy baǵyty – «beibit atom» salasyndaǵy yntymaqtastyq. Qazaqstan alǵashqy atom elektr stansasyn salýǵa kiristi. Osy óte aýqymdy jobaǵa «Rosatom» memlekettik korporatsiiasy atsalysyp jatyr. Byltyr Almaty oblysyndaǵy Balqash kóliniń mańynda ornalasqan AES alańynda injenerlik jumystardy bastaý rásimi ótti”, - deidi ol.
Pýtin IT jáne tsifrlyq tehnologiia baǵytyndaǵy bailanysty da erekshe atady.
“Asa mańyzdy tabiǵi resýrstardy óndirý jáne óńdeý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq nyǵaiyp keledi. Bul úrdis elderimizdiń uzaq merzimge arnalǵan tehnologiialyq jáne shikizattyq táýelsizdigin nyǵaitýǵa tikelei yqpal etetin bolady.
Reseidiń iri IT kompaniialary shyǵarǵan innovatsiialyq baǵdarlamalyq ónimder Qazaqstan naryǵynda joǵary suranysqa ie bolyp otyr. Biz eń zamanaýi, iaǵni jasandy intellektige negizdelgen tsifrlyq platformalar men sheshimderdi ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵy, logistika men kólik, memlekettik jáne mýnitsipaldyq basqarý, salyq salý, bilim berý jáne meditsina siiaqty salalarǵa engizý úshin kúsh biriktirip, birlesken jobalardy júzege asyryp jatyrmyz”, - dedi ol.
Sonymen qatar ol ǵarysh salasyndaǵy yntymaqtastyqqa toqtaldy.
“Biyl ǵaryshty igerý jolynda kúsh jumyldyryp, mańyzdy qadam jasadyq. 30 sáýirde «Báiterek» kesheninen orta synypty «Soiýz-5/Suńqar» Resei-Qazaqstan ozyq zymyrany alǵash ret kók júzine jol tartty. Bul oqiǵa Iýrii Gagarinniń Baiqońyr ǵarysh ailaǵynan jerdiń tómengi orbitasyna jasaǵan tarihi saparynyń 65 jyldyǵymen tuspa-tus keldi. Munyń simvoldyq máni zor.
Geografiialyq turǵydan utymdy jerde ornalasqandyqtan, elderimizdiń logistika salasyndaǵy áleýeti orasan zor. Sondyqtan biz «Soltústik – Ońtústik» jáne «Eýropa – Batys Qytai» halyqaralyq kólik dálizderin damytýǵa basa mán beremiz”, - dep qosty ol.
Resei prezidenti ekologiia jáne biologiialyq áralýandyqty qorǵaýǵa da nazar aýdardy.
“Áriptestigimizdiń taǵy bir mańyzdy salasy – ekologiia jáne biologiialyq áralýandyqty qorǵaý. Qazaqstandaǵy dostarymyz Amýr jolbarystarynyń popýliatsiiasyn qalpyna keltirýge kómek kórsetý týraly ótinish aitqan edi. Osyǵan orai bizdiń tiisti mekemelerimiz keiingi bir jyl ishinde naqty jumys júrgizdi. Habarovsk ólkesinde eki jolbarys jáne onyń eki kúshigi arnaiy aýlandy. Janýarlardyń jaǵdaiy muqiiat tekserilgen soń «Aeroflot» reisimen Qazaqstanǵa jetkizildi. Qazir eki eldiń ǵalymdary Ile-Balqash memlekettik tabiǵi qoryǵynda bul janýarlardy jergilikti jerge beiimdeý úshin birlese jumys atqaryp jatyr. Jaqyn arada jolbarystar tabiǵi ortasyna oralady.
Óńiraralyq jáne shekara mańyndaǵy yntymaqtastyq tatý kórshilik qatynastarymyzdy nyǵaitýǵa aitarlyqtai yqpal etip otyr. Saýda, bilim berý, ǵylym jáne mádeniet salalary boiynsha 80-nen astam kelisim jasalǵan. Aimaqtyq forýmdar men kórmeler turaqty túrde ótkizilip keledi. Túrli delegatsiialar jáne biznes ókilderi jii kezdesip turady”, - deidi ol.
Sondai-aq gýmanitarlyq jáne bilim berý salasyndaǵy bailanystarǵa da nazar aýdardy.
“Prezident Toqaev ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa jastardyń atsalysýy mańyzdy ekenin birneshe ret aitty. Men bul pikirmen tolyq kelisemin. Sebebi jastarymyz Resei-Qazaqstan qarym-qatynasynyń bolashaǵyn aiqyndaidy, jetistikterimizdi eseleidi jáne seriktestigimizge tyń serpin beredi.
Qazir Resei ýniversitetterinde, sonyń ishinde Qazaqstandaǵy segiz fi-lialda 60 myńnan astam qazaq stýdenti oqyp jatyr. Aldaǵy oqý jylynda Qazaqstan azamattaryna arnalǵan úkimettik kvota sany 800-ge deiin artady.
Qazaqstanda Reseidiń kóptegen jetekshi ýniversitetteriniń filialdary, sonyń ishinde Máskeý memlekettik ýniversiteti men Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar institýtynyń bólimsheleri jumys istep jatyr. 2025 jyldyń qyrkúiek aiynda Reseide Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń filialy ashyldy. Bul – bizdiń elimizde bólimshesin ashqan alǵashqy sheteldik joǵary oqý orny. Muny erekshe atap ótken jón.
Biz Almatyda «Qazaqstan-Siriýs» halyqaralyq jalpy bilim berý mektebin jáne Daryndy balalar men jasóspirimder ortalyǵyn salý úshin birlesip jumys istep jatyrmyz. Osy bilim ordalaryn 2029 jyly ashýdy josparlap otyrmyz. Sonymen birge Astanada dál osyndai ekinshi keshen salý týraly kelisimge qol jetkizdik”, - dep qosty ol.
Pýtin eki eldiń ortaq tarihyna, ásirese Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńiske erekshe mán beretinin aitty.
“Bárimiz Resei men Qazaqstan halyqtarynyń ortaq tarihyna zor qurmetpen qaraimyz. Ásirese biz úshin Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń orny erekshe. Elderimiz judyryqtai jumylyp, natsizmge qarsy kúresken, zor shyǵynǵa ushyraǵanyna qaramastan, janqiiarlyq kórsetip, búkil Eýropaǵa beibitshilik ornatqan ákelerimiz ben atalarymyzdyń eren erligin eshqashan umytpaidy. Uly Jeńistiń 81 jyldyǵyna arnalǵan merekelik is-sharalarǵa qatysý úshin 8-9 mamyrda Máskeýge arnaiy kelgen Prezident Toqaevqa shynaiy rizashylyǵymyzdy bildiremiz.
Qazaqstan Prezidentiniń byltyr qarasha aiynda elimizge jasaǵan memlekettik sapary qarsańynda «Rossiiskaia gazeta» basylymynda «Máńgilik dostyq – halyqtarymyz úshin jarqyn jol» atty maqalasy jariialanǵan edi. Onda Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev eki eldiń strategiialyq odaqtastyǵy Eýraziiadaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdikti saqtaýdyń óte mańyzdy faktory ekenin airyqsha atap ótti. Sol ýaqytta, iaǵni qarasha aiynda Máskeýde qol qoiylǵan Jan-jaqty strategiialyq seriktestik týraly deklaratsiiada qos memlekettiń halyqaralyq quqyqtyń normalaryn, sonyń ishinde Birikken Ulttar Uiymynyń Jarǵysyn saqtai otyryp, barynsha ádiletti kóppoliarly álemdik tártip ornatýǵa múddeli ekeni aiqyn kórsetildi. Resei men Qazaqstan halyqaralyq qatynastardy ózara teńdik, barlyq memleketterdiń zańdy múddeleri men olardyń mádeni jáne órkeniettik erekshelikterin eskerý qaǵidattaryna negizdelgen demokratiia talaptaryna sai damytýdy qoldaidy.
Qazirgidei geosaiasi turaqsyzdyq jaǵdaiynda Resei men Qazaqstan myqtap qolǵa alǵan óńirlik yntymaqtastyq tetikteriniń mán-mańyzy odan saiyn arta túskeni anyq. Men bul jerde, eń aldymen, Astanada aldaǵy kúnderi kezekti sammiti ótetin Eýraziialyq ekonomikalyq odaq týraly aityp otyrmyn. Buǵan qosa Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyn, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uiymyn, Shanhai yntymaqtastyq uiymyn, Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti, «Resei-Ortalyq Aziia» formatyndaǵy kezdesýlerdi atap ótýge bolady”, - dedi ol.
Málimdeme sońynda Resei prezidenti qazirgi geosaiasi jaǵdaida óńirlik uiymdardyń róli artyp otyrǵanyn aitty.
“Qasym-Jomart Kemelulynyń bas-tamasymen qurylǵan Halyqaralyq orys tili uiymy aiasynda da kóp jumys atqarylyp jatyr. Qazaqstan oǵan zor úles qosyp keledi. Biz muny joǵary baǵalaimyz. Naýryz aiynda Máskeýde ótken ministrlikter deńgeiindegi birinshi konferentsiiada osy biregei qurylymnyń jumysy bastaldy. Bul uiym álemde orys tiliniń jáne orys tildi mádeni-gýmanitarlyq keńistiktiń rólin saqtaýdy kózdep otyr.
Jalpy, Resei Federatsiiasy Qazaqstan Respýblikasymen aradaǵy kópqyrly odaqtastyq qarym-qatynasty jan-jaqty damytýǵa qashanda daiyn. Aldaǵy sapar barysynda ótetin kelissózder Resei-Qazaqstan seriktestigin odan ári nyǵaitýǵa tyń serpin beredi dep senemin. Osy múmkindikti paidalana otyryp, dos-tas Qazaqstannyń barsha azamatyna zor densaýlyq, baq-bereke tileimin!”, - dep túiindedi Pýtin.
