رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين قازاقستانعا مەملەكەتتٸك ساپارى قارساڭىندا ەكٸ ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قاتىستى سۇحبات بەردٸ. ول رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىس مىزعىماس دوستىققا, تاتۋ كٶرشٸلٸككە جەنە ٶزارا تيٸمدٸ سەرٸكتەستٸككە نەگٸزدەلگەنٸن ايتتى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
“بۇعان ورتاق تاريحىمىز, حالىقتارىمىزدىڭ تىعىز ساباقتاسقان مەدەنيەتٸ مەن تاعدىرى ارقاۋ بولىپ وتىر. ەكٸ ەلدٸڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸ مەن وداقتاستىعى ٶزارا قۇرمەت پەن سەنٸم قاعيداتىنا نەگٸزدەلگەن. بٸزدٸڭ وسىنداي ىنتىماقتاستىعىمىز بٷكٸل ەۋرازييا اۋماعىنداعى بەيبٸتشٸلٸكتٸ, تۇراقتىلىقتى جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدى فاكتورى سانالادى”, - دەدٸ ول.
رەسەي باسشىسى قازاقستاننىڭ دامۋ قارقىنىنا دا توقتالىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقانىن, ساياسي جٷيەنٸڭ نىعايعانىن اتاپ ٶتتٸ.
“بٸزدٸڭ قۋاتتى ەرٸ ٶسٸپ-ٶركەندەۋ جولىنا تٷسكەن قازاقستانعا دەگەن قۇرمەتٸمٸز ەرەكشە. ەلدەرٸڭٸزدٸڭ ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ جاتىر. حالىق جاپپاي قولداعان تيٸمدٸ ساياسي جٷيە قالىپتاستى. كٷنٸ كەشە قازاقستاندا زامان تالابىنا ساي كەلەتٸن, ەلدٸڭ كەلەشەگٸن ايقىندايتىن جاڭا كونستيتۋتسييا قابىلداندى. رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ وسى قۇجاتتى قولداپ داۋىس بەردٸ. سول ارقىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ, ەلدٸ جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, رۋحاني تۇرعىدان دامىتۋ جولىنداعى باستامالارىن قولدايتىنىن كٶرسەتتٸ. وسى اۋقىمدى رەفورمانىڭ بەرٸ تابىستى جٷزەگە اسىرىلىپ, مەملەكەتتٸ كٷشەيتۋگە جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ دەپ سەنەمٸن”, - دەدٸ ول.
پۋتين توقاەۆپەن ارادا شىنايى ەرٸ دوستىق قارىم-قاتىناس ورناعانىن ايتىپ, كەزدەسۋلەردٸڭ ەردايىم اشىق ەرٸ نەتيجەلٸ ٶتەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
“بٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلىمەن شىنايى ەرٸ دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتتىق. كەزدەسۋلەرٸمٸز بەن سۇحباتتارىمىز ەردايىم بٷكپەسٸز, نەتيجەلٸ ٶتەدٸ. بٸز ەكٸ ەلدٸڭ بارلىق سالاداعى ٶزارا تيٸمدٸ بايلانىستارىن بەكەمدەي تٷسۋگە مٷددەلٸمٸز.
ەرينە, بٸز ەكونوميكا سالاسىنا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلەمٸز. سەبەبٸ رەسەي مەن قازاقستان – ٸرٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸ. ەلدەرٸمٸز بٸرنەشە جىل قاتارىنان ەكسپورت پەن يمپورت كٶلەمٸنٸڭ جوعارى دەڭگەيٸن تۇراقتى ساقتاپ كەلەدٸ. الىس-بەرٸستٸڭ باسىم بٶلٸگٸن ۇلتتىق ۆاليۋتا ارقىلى جٷزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. رەسەيدٸڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان كاپيتالىنىڭ جالپى كٶلەمٸ – شامامەن 30 ميلليارد دوللار. ال قازاقستانداعى شەتەلدٸك كاپيتالى بار زاڭدى تۇلعالاردىڭ 40 پايىزدان استامى – رەسەيلٸك سەرٸكتەستەرمەن بٸرلەسٸپ قۇرعان كومپانييالار. رەسپۋبليكادا رەسەي ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 70-كە جۋىق ٸرٸ جوبا ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ٸشٸندە اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ, اۋىر ماشينا جاساۋ, حيمييا ٶنەركەسٸبٸ جەنە باسقا دا تەحنولوگييالىق سالالارعا قاتىستى تىڭ جوبالار بار. سونىڭ ارقاسىندا قازٸردٸڭ ٶزٸندە 60 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى”, - دەپ قوستى ول.
سونداي-اق ول ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. پۋتين قازاقستان مۇنايىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ رەسەي اۋماعى ارقىلى ەكسپورتتالاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
“ەكٸ ەلدٸڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى دا قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك نارىققا باعىتتالعان مۇناي ەكسپورتىنىڭ 80 پايىزدان استامى كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى (كقك), ياعني رەسەي اۋماعى ارقىلى ٶتەدٸ. رەسپۋبليكانى ەنەرگييامەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن «گازپروم» كومپانيياسىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇلتتىق گاز تاسىمالداۋ ينفراقۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋدى جەنە كەڭەيتۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار رەسەيدٸڭ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ قازاقستانداعى سەرٸكتەستەرٸنە بالامالى جەنە «تازا» ەنەرگەتيكا سالاسىنا قاجەتتٸ بٸرەگەي ەزٸرلەمەلەر مەن تەحنولوگييالاردى ۇسىنىپ وتىر.
ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان ەكٸجاقتى سەرٸكتەستٸگٸمٸزدٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى باعىتى – «بەيبٸت اتوم» سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق. قازاقستان العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا كٸرٸستٸ. وسى ٶتە اۋقىمدى جوباعا «روساتوم» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسى اتسالىسىپ جاتىر. بىلتىر الماتى وبلىسىنداعى بالقاش كٶلٸنٸڭ ماڭىندا ورنالاسقان اەس الاڭىندا ينجەنەرلٸك جۇمىستاردى باستاۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ”, - دەيدٸ ول.
پۋتين IT جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييا باعىتىنداعى بايلانىستى دا ەرەكشە اتادى.
“اسا ماڭىزدى تابيعي رەسۋرستاردى ٶندٸرۋ جەنە ٶڭدەۋ سالاسىنداعى ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىق نىعايىپ كەلەدٸ. بۇل ٷردٸس ەلدەرٸمٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمگە ارنالعان تەحنولوگييالىق جەنە شيكٸزاتتىق تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتۋعا تٸكەلەي ىقپال ەتەتٸن بولادى.
رەسەيدٸڭ ٸرٸ IT كومپانييالارى شىعارعان يننوۆاتسييالىق باعدارلامالىق ٶنٸمدەر قازاقستان نارىعىندا جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. بٸز ەڭ زاماناۋي, ياعني جاساندى ينتەللەكتٸگە نەگٸزدەلگەن تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن شەشٸمدەردٸ ٶنەركەسٸپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعى, لوگيستيكا مەن كٶلٸك, مەملەكەتتٸك جەنە مۋنيتسيپالدىق باسقارۋ, سالىق سالۋ, بٸلٸم بەرۋ جەنە مەديتسينا سيياقتى سالالارعا ەنگٸزۋ ٷشٸن كٷش بٸرٸكتٸرٸپ, بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرىپ جاتىرمىز”, - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار ول عارىش سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا توقتالدى.
“بيىل عارىشتى يگەرۋ جولىندا كٷش جۇمىلدىرىپ, ماڭىزدى قادام جاسادىق. 30 سەۋٸردە «بەيتەرەك» كەشەنٸنەن ورتا سىنىپتى «سويۋز-5/سۇڭقار» رەسەي-قازاقستان وزىق زىمىرانى العاش رەت كٶك جٷزٸنە جول تارتتى. بۇل وقيعا يۋريي گاگاريننٸڭ بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان جەردٸڭ تٶمەنگٸ وربيتاسىنا جاساعان تاريحي ساپارىنىڭ 65 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلدٸ. مۇنىڭ سيمۆولدىق مەنٸ زور.
گەوگرافييالىق تۇرعىدان ۇتىمدى جەردە ورنالاسقاندىقتان, ەلدەرٸمٸزدٸڭ لوگيستيكا سالاسىنداعى ەلەۋەتٸ وراسان زور. سوندىقتان بٸز «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك» جەنە «ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸن دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز”, - دەپ قوستى ول.
رەسەي پرەزيدەنتٸ ەكولوگييا جەنە بيولوگييالىق ەرالۋاندىقتى قورعاۋعا دا نازار اۋداردى.
“ەرٸپتەستٸگٸمٸزدٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى سالاسى – ەكولوگييا جەنە بيولوگييالىق ەرالۋاندىقتى قورعاۋ. قازاقستانداعى دوستارىمىز امۋر جولبارىستارىنىڭ پوپۋلياتسيياسىن قالپىنا كەلتٸرۋگە كٶمەك كٶرسەتۋ تۋرالى ٶتٸنٸش ايتقان ەدٸ. وسىعان وراي بٸزدٸڭ تيٸستٸ مەكەمەلەرٸمٸز كەيٸنگٸ بٸر جىل ٸشٸندە ناقتى جۇمىس جٷرگٸزدٸ. حاباروۆسك ٶلكەسٸندە ەكٸ جولبارىس جەنە ونىڭ ەكٸ كٷشٸگٸ ارنايى اۋلاندى. جانۋارلاردىڭ جاعدايى مۇقييات تەكسەرٸلگەن سوڭ «اەروفلوت» رەيسٸمەن قازاقستانعا جەتكٸزٸلدٸ. قازٸر ەكٸ ەلدٸڭ عالىمدارى ٸلە-بالقاش مەملەكەتتٸك تابيعي قورىعىندا بۇل جانۋارلاردى جەرگٸلٸكتٸ جەرگە بەيٸمدەۋ ٷشٸن بٸرلەسە جۇمىس اتقارىپ جاتىر. جاقىن ارادا جولبارىستار تابيعي ورتاسىنا ورالادى.
ٶڭٸرارالىق جەنە شەكارا ماڭىنداعى ىنتىماقتاستىق تاتۋ كٶرشٸلٸك قاتىناستارىمىزدى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتٸپ وتىر. ساۋدا, بٸلٸم بەرۋ, عىلىم جەنە مەدەنيەت سالالارى بويىنشا 80-نەن استام كەلٸسٸم جاسالعان. ايماقتىق فورۋمدار مەن كٶرمەلەر تۇراقتى تٷردە ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. تٷرلٸ دەلەگاتسييالار جەنە بيزنەس ٶكٸلدەرٸ جيٸ كەزدەسٸپ تۇرادى”, - دەيدٸ ول.
سونداي-اق گۋمانيتارلىق جەنە بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى بايلانىستارعا دا نازار اۋداردى.
“پرەزيدەنت توقاەۆ ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جاستاردىڭ اتسالىسۋى ماڭىزدى ەكەنٸن بٸرنەشە رەت ايتتى. مەن بۇل پٸكٸرمەن تولىق كەلٸسەمٸن. سەبەبٸ جاستارىمىز رەسەي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ بولاشاعىن ايقىندايدى, جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸ ەسەلەيدٸ جەنە سەرٸكتەستٸگٸمٸزگە تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ.
قازٸر رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستانداعى سەگٸز في-ليالدا 60 مىڭنان استام قازاق ستۋدەنتٸ وقىپ جاتىر. الداعى وقۋ جىلىندا قازاقستان ازاماتتارىنا ارنالعان ٷكٸمەتتٸك كۆوتا سانى 800-گە دەيٸن ارتادى.
قازاقستاندا رەسەيدٸڭ كٶپتەگەن جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ فيليالدارى, سونىڭ ٸشٸندە مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن مەسكەۋ مەملەكەتتٸك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ بٶلٸمشەلەرٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر. 2025 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا رەسەيدە ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالى اشىلدى. بۇل – بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بٶلٸمشەسٸن اشقان العاشقى شەتەلدٸك جوعارى وقۋ ورنى. مۇنى ەرەكشە اتاپ ٶتكەن جٶن.
بٸز الماتىدا «قازاقستان-سيريۋس» حالىقارالىق جالپى بٸلٸم بەرۋ مەكتەبٸن جەنە دارىندى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر ورتالىعىن سالۋ ٷشٸن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. وسى بٸلٸم وردالارىن 2029 جىلى اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن بٸرگە استانادا دەل وسىنداي ەكٸنشٸ كەشەن سالۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول جەتكٸزدٸك”, - دەپ قوستى ول.
پۋتين ەكٸ ەلدٸڭ ورتاق تاريحىنا, ەسٸرەسە ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭٸسكە ەرەكشە مەن بەرەتٸنٸن ايتتى.
“بەرٸمٸز رەسەي مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحىنا زور قۇرمەتپەن قارايمىز. ەسٸرەسە بٸز ٷشٸن ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭٸستٸڭ ورنى ەرەكشە. ەلدەرٸمٸز جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, ناتسيزمگە قارسى كٷرەسكەن, زور شىعىنعا ۇشىراعانىنا قاراماستان, جانقييارلىق كٶرسەتٸپ, بٷكٸل ەۋروپاعا بەيبٸتشٸلٸك ورناتقان ەكەلەرٸمٸز بەن اتالارىمىزدىڭ ەرەن ەرلٸگٸن ەشقاشان ۇمىتپايدى. ۇلى جەڭٸستٸڭ 81 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلٸك ٸس-شارالارعا قاتىسۋ ٷشٸن 8-9 مامىردا مەسكەۋگە ارنايى كەلگەن پرەزيدەنت توقاەۆقا شىنايى ريزاشىلىعىمىزدى بٸلدٸرەمٸز.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ بىلتىر قاراشا ايىندا ەلٸمٸزگە جاساعان مەملەكەتتٸك ساپارى قارساڭىندا «روسسييسكايا گازەتا» باسىلىمىندا «مەڭگٸلٸك دوستىق – حالىقتارىمىز ٷشٸن جارقىن جول» اتتى ماقالاسى جارييالانعان ەدٸ. وندا قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ ەكٸ ەلدٸڭ ستراتەگييالىق وداقتاستىعى ەۋرازيياداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋدىڭ ٶتە ماڭىزدى فاكتورى ەكەنٸن ايرىقشا اتاپ ٶتتٸ. سول ۋاقىتتا, ياعني قاراشا ايىندا مەسكەۋدە قول قويىلعان جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك تۋرالى دەكلاراتسييادا قوس مەملەكەتتٸڭ حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نورمالارىن, سونىڭ ٸشٸندە بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جارعىسىن ساقتاي وتىرىپ, بارىنشا ەدٸلەتتٸ كٶپپوليارلى ەلەمدٸك تەرتٸپ ورناتۋعا مٷددەلٸ ەكەنٸ ايقىن كٶرسەتٸلدٸ. رەسەي مەن قازاقستان حالىقارالىق قاتىناستاردى ٶزارا تەڭدٸك, بارلىق مەملەكەتتەردٸڭ زاڭدى مٷددەلەرٸ مەن ولاردىڭ مەدەني جەنە ٶركەنيەتتٸك ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرۋ قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن دەموكراتييا تالاپتارىنا ساي دامىتۋدى قولدايدى.
قازٸرگٸدەي گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا رەسەي مەن قازاقستان مىقتاپ قولعا العان ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىق تەتٸكتەرٸنٸڭ مەن-ماڭىزى ودان سايىن ارتا تٷسكەنٸ انىق. مەن بۇل جەردە, ەڭ الدىمەن, استانادا الداعى كٷندەرٸ كەزەكتٸ سامميتٸ ٶتەتٸن ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. بۇعان قوسا تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعىن, ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىن, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن, ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸ, «رەسەي-ورتالىق ازييا» فورماتىنداعى كەزدەسۋلەردٸ اتاپ ٶتۋگە بولادى”, - دەدٸ ول.
مەلٸمدەمە سوڭىندا رەسەي پرەزيدەنتٸ قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا ٶڭٸرلٸك ۇيىمداردىڭ رٶلٸ ارتىپ وتىرعانىن ايتتى.
“قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ باس-تاماسىمەن قۇرىلعان حالىقارالىق ورىس تٸلٸ ۇيىمى اياسىندا دا كٶپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. قازاقستان وعان زور ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. بٸز مۇنى جوعارى باعالايمىز. ناۋرىز ايىندا مەسكەۋدە ٶتكەن مينيسترلٸكتەر دەڭگەيٸندەگٸ بٸرٸنشٸ كونفەرەنتسييادا وسى بٸرەگەي قۇرىلىمنىڭ جۇمىسى باستالدى. بۇل ۇيىم ەلەمدە ورىس تٸلٸنٸڭ جەنە ورىس تٸلدٸ مەدەني-گۋمانيتارلىق كەڭٸستٸكتٸڭ رٶلٸن ساقتاۋدى كٶزدەپ وتىر.
جالپى, رەسەي فەدەراتسيياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن اراداعى كٶپقىرلى وداقتاستىق قارىم-قاتىناستى جان-جاقتى دامىتۋعا قاشاندا دايىن. الداعى ساپار بارىسىندا ٶتەتٸن كەلٸسسٶزدەر رەسەي-قازاقستان سەرٸكتەستٸگٸن ودان ەرٸ نىعايتۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ دەپ سەنەمٸن. وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, دوس-تاس قازاقستاننىڭ بارشا ازاماتىنا زور دەنساۋلىق, باق-بەرەكە تٸلەيمٸن!”, - دەپ تٷيٸندەدٸ پۋتين.
