15 naýryzda ótetin referendým el bolashaǵy úshin mańyzdy qadam bolmaq. Usynylyp otyrǵan ózgerister tek saıası emes, ekonomıkalyq jáne áleýmettik salaǵa da aıtarlyqtaı áser etpek. Osy oraıda qarjy sarapshysy Aıbar Oljaı Dalanews.kz tilshisine bergen suhbatynda reformalardyń negizgi artyqshylyqtaryn baǵamdap berdi.
Kásipkerlerdiń úmiti
Sarapshynyń aıtýynsha, refenrendým nátıjesine qatysty eki túrli senarı bar.
«Iaǵnı, jańa Konstıtýsıa jobasy ne qabyldanady, ne qabyldanbaıdy. Jalpy, ekonomıkalyq orta jańa Konstıtýsıany qoldaıdy. Sebebi onda jekemenshik quqyǵynyń myzǵymastyǵy aıqyn kórsetilgen. Jekemenshiktiń eshkim tartyp ala almaıtyn bazalyq prınsıp ekeni naqty jazylǵan. Bul – óz kásibi men múlki bar azamattarǵa eń basty kepildik, ári naryqqa qatysýshylarǵa erkin tynystaýǵa múmkindik beredi», – deıdi ol.
Investorlarǵa jol ashylady
Conymen qatar qujatta jasandy ıntellektige qatysty negizgi tezıster men ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan normalar kórinis tapqan.
«Sondyqtan qujat qabyldanǵan jaǵdaıda bul ekonomıkalyq orta úshin jaǵymdy sıgnal bolmaq. Kóptegen uǵym naqtylanyp, osynyń negizinde jańa lıberaldyq, ekonomıkalyq yryqtandyrýǵa baǵyttalǵan zańdardy qabyldaýǵa múmkindik ashylady», – deıdi Aıbar Oljaı.
Konstıtýsıa – ekonomıkanyń irgetasy
Degenmen ol Konstıtýsıa men ekonomıkalyq ósim arasynda tikeleı baılanys joq ekenin atap ótti.
«Konstıtýsıa – bazalyq qujat. Ol naqty ekonomıkalyq kórsetkishterdi nemese paıyzdyq ósimdi bekitpeıdi. Onyń mindeti – eldiń irgeli qundylyqtaryn aıqyndaý. Sonyń negizinde keıin qoldanbaly zańdar men normatıvtik-qoldanbaly aktiler qabyldanady. Mine, belgili bir janama tizbek arqyly naqty ekonomıkalyq áser qalyptasady», – dep tolyqtyrdy ol.
Aıbar Oljaı jalpy ózgerister ınvestorlar men olardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵanyn aıtty.
«Jańa Konstıtýsıa ınvestorlar úshin anaǵurlym tartymdyraq bolady deýge negiz bar», – deıdi ol.
Sondaı-aq ol Konstıtýsıa naqty ekonomıkalyq kórsetkishterdi bekitpeıtinin, qujat eldiń bazalyq qundylyqtaryn aıqyndaıtynyn eske saldy.
«Osy qundylyqtar jarıalanǵannan keıin olardyń negizinde salalyq zańdar jetildiriledi», – dep qosty ol.
Sarapshynyń pikirinshe, jańa normalar ınvestısıalyq kelisimsharttardyń turaqtylyǵyna qosymsha konstıtýsıalyq tirek qalyptastyrýy yqtımal. Budan bólek, erkin ekonomıkalyq aımaqtardy damytýǵa da keńirek múmkindik ashylýy múmkin.
«Jańa normalar qabyldansa, ınvestorlar úshin «erteń múlkimizdi nemese zaýytymyzdy tartyp alady» degen qaýip seıiledi. Óıtkeni munyń bári Konstıtýsıa deńgeıinde bekitiledi, al Konstıtýsıaǵa ózgeris engizý – óte kúrdeli proses. Ornatylǵan erejeler uzaq merzimdi ári turaqty bolmaq. Bul erkin ekonomıkalyq aımaqtardyń damýyna jáne elge jańa kapıtaldyń kelýine dańǵyl jol ashady», – dep túıindedi Aıbar Oljaı.
Referendým týraly ne belgili?
Aıta keteıik, buǵan deıin 15 naýryzdaǵy referendýnyń negizgi kezeńderdiń kúntizbesi naqtylanǵan edi.
Referendýmǵa qatysty úgit-nasıhat jumystary 12 aqpanda bastalyp, 14 naýryz saǵat 00:00-ge deıin jalǵasady.
Josparǵa sáıkes:
21 aqpan – aýmaqtyq jáne ýchaskelik komısıalardyń quramy, sondaı-aq referendým ótetin ýchaskelerdiń shekaralary týraly aqparat jarıalanady;
22 aqpan – daýys berýshilerdiń tizimderi referendým komısıalaryna tapsyrylady;
27 aqpan – 4 naýryz – azamattarǵa daýys berý ýaqyty men orny jóninde habarlaý júrgiziledi;
12–14 naýryz – ýchaskelik referendým komısıalaryna búletender jetkiziledi;
14 naýryz – tynyshtyq kúni;
15 naýryz – referendýmda daýys berý ótedi.
Qansha qarjy bólindi?
Qazaqstanda jańa Konstıtýsıany qabyldaý jónindegi respýblıkalyq referendýmdy uıymdastyrýǵa 20,8 mlrd teńge jumsaý josparlanyp otyr. Qarajat úkimettik rezervten bólinbek. Bul týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komısıasy múshesi Mıhaıl Bortnık málimdedi.
Onyń aıtýynsha, aldyn ala smeta aýmaqtyq saılaý komısıalarynan túsken ótinimder negizinde qalyptastyrylǵan. Qazirgi tańda esep-qısaptar Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstrligi tarapynan qarjylyq taldaýdan ótip jatyr.
Resmı málimetke sáıkes, qarajat referendým ótkizýge qajetti uıymdastyrýshylyq sharalarǵa, saılaý ýchaskelerin daıyndaýǵa, komısıa músheleriniń eńbekaqysyna jáne tehnıkalyq qamtamasyz etýge baǵyttalmaq.
Aıta keteıik, Konstıtýsıalyq ózgeristerdi jalpyhalyqtyq daýys berý arqyly qabyldaý eldegi mańyzdy saıası naýqan sanalady. Al bólinetin qarajat kólemi qoǵamda túrli pikir týdyryp otyr.
