15 naýryzda ótetin referendým el bolashaǵy úshin mańyzdy qadam bolmaq. Usynylyp otyrǵan ózgerister tek saiasi emes, ekonomikalyq jáne áleýmettik salaǵa da aitarlyqtai áser etpek. Osy oraida qarjy sarapshysy Aibar Oljai Dalanews.kz tilshisine bergen suhbatynda reformalardyń negizgi artyqshylyqtaryn baǵamdap berdi.
Kásipkerlerdiń úmiti
Sarapshynyń aitýynsha, refenrendým nátijesine qatysty eki túrli stsenarii bar.
«Iaǵni, jańa Konstitýtsiia jobasy ne qabyldanady, ne qabyldanbaidy. Jalpy, ekonomikalyq orta jańa Konstitýtsiiany qoldaidy. Sebebi onda jekemenshik quqyǵynyń myzǵymastyǵy aiqyn kórsetilgen. Jekemenshiktiń eshkim tartyp ala almaityn bazalyq printsip ekeni naqty jazylǵan. Bul – óz kásibi men múlki bar azamattarǵa eń basty kepildik, ári naryqqa qatysýshylarǵa erkin tynystaýǵa múmkindik beredi», – deidi ol.
Investorlarǵa jol ashylady
Conymen qatar qujatta jasandy intellektige qatysty negizgi tezister men investorlardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan normalar kórinis tapqan.
«Sondyqtan qujat qabyldanǵan jaǵdaida bul ekonomikalyq orta úshin jaǵymdy signal bolmaq. Kóptegen uǵym naqtylanyp, osynyń negizinde jańa liberaldyq, ekonomikalyq yryqtandyrýǵa baǵyttalǵan zańdardy qabyldaýǵa múmkindik ashylady», – deidi Aibar Oljai.
Konstitýtsiia – ekonomikanyń irgetasy
Degenmen ol Konstitýtsiia men ekonomikalyq ósim arasynda tikelei bailanys joq ekenin atap ótti.
«Konstitýtsiia – bazalyq qujat. Ol naqty ekonomikalyq kórsetkishterdi nemese paiyzdyq ósimdi bekitpeidi. Onyń mindeti – eldiń irgeli qundylyqtaryn aiqyndaý. Sonyń negizinde keiin qoldanbaly zańdar men normativtik-qoldanbaly aktiler qabyldanady. Mine, belgili bir janama tizbek arqyly naqty ekonomikalyq áser qalyptasady», – dep tolyqtyrdy ol.
Aibar Oljai jalpy ózgerister investorlar men olardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵanyn aitty.
«Jańa Konstitýtsiia investorlar úshin anaǵurlym tartymdyraq bolady deýge negiz bar», – deidi ol.
Sondai-aq ol Konstitýtsiia naqty ekonomikalyq kórsetkishterdi bekitpeitinin, qujat eldiń bazalyq qundylyqtaryn aiqyndaitynyn eske saldy.
«Osy qundylyqtar jariialanǵannan keiin olardyń negizinde salalyq zańdar jetildiriledi», – dep qosty ol.
Sarapshynyń pikirinshe, jańa normalar investitsiialyq kelisimsharttardyń turaqtylyǵyna qosymsha konstitýtsiialyq tirek qalyptastyrýy yqtimal. Budan bólek, erkin ekonomikalyq aimaqtardy damytýǵa da keńirek múmkindik ashylýy múmkin.
«Jańa normalar qabyldansa, investorlar úshin «erteń múlkimizdi nemese zaýytymyzdy tartyp alady» degen qaýip seiiledi. Óitkeni munyń bári Konstitýtsiia deńgeiinde bekitiledi, al Konstitýtsiiaǵa ózgeris engizý – óte kúrdeli protsess. Ornatylǵan erejeler uzaq merzimdi ári turaqty bolmaq. Bul erkin ekonomikalyq aimaqtardyń damýyna jáne elge jańa kapitaldyń kelýine dańǵyl jol ashady», – dep túiindedi Aibar Oljai.
Referendým týraly ne belgili?
Aita keteiik, buǵan deiin 15 naýryzdaǵy referendýnyń negizgi kezeńderdiń kúntizbesi naqtylanǵan edi.
Referendýmǵa qatysty úgit-nasihat jumystary 12 aqpanda bastalyp, 14 naýryz saǵat 00:00-ge deiin jalǵasady.
Josparǵa sáikes:
21 aqpan – aýmaqtyq jáne ýchaskelik komissiialardyń quramy, sondai-aq referendým ótetin ýchaskelerdiń shekaralary týraly aqparat jariialanady;
22 aqpan – daýys berýshilerdiń tizimderi referendým komissiialaryna tapsyrylady;
27 aqpan – 4 naýryz – azamattarǵa daýys berý ýaqyty men orny jóninde habarlaý júrgiziledi;
12–14 naýryz – ýchaskelik referendým komissiialaryna biýlletender jetkiziledi;
14 naýryz – tynyshtyq kúni;
15 naýryz – referendýmda daýys berý ótedi.
Qansha qarjy bólindi?
Qazaqstanda jańa Konstitýtsiiany qabyldaý jónindegi respýblikalyq referendýmdy uiymdastyrýǵa 20,8 mlrd teńge jumsaý josparlanyp otyr. Qarajat úkimettik rezervten bólinbek. Bul týraly Qazaqstan Respýblikasynyń Ortalyq sailaý komissiiasy múshesi Mihail Bortnik málimdedi.
Onyń aitýynsha, aldyn ala smeta aýmaqtyq sailaý komissiialarynan túsken ótinimder negizinde qalyptastyrylǵan. Qazirgi tańda esep-qisaptar Qazaqstan Respýblikasynyń Qarjy ministrligi tarapynan qarjylyq taldaýdan ótip jatyr.
Resmi málimetke sáikes, qarajat referendým ótkizýge qajetti uiymdastyrýshylyq sharalarǵa, sailaý ýchaskelerin daiyndaýǵa, komissiia músheleriniń eńbekaqysyna jáne tehnikalyq qamtamasyz etýge baǵyttalmaq.
Aita keteiik, Konstitýtsiialyq ózgeristerdi jalpyhalyqtyq daýys berý arqyly qabyldaý eldegi mańyzdy saiasi naýqan sanalady. Al bólinetin qarajat kólemi qoǵamda túrli pikir týdyryp otyr.
