15 ناۋرىزدا وتەتىن رەفەرەندۋم ەل بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى قادام بولماق. ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر تەك ساياسي ەمەس، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك سالاعا دا ايتارلىقتاي اسەر ەتپەك. وسى ورايدا قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي Dalanews.kz تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىقتارىن باعامداپ بەردى.

كاسىپكەرلەردىڭ ءۇمىتى

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، رەفەنرەندۋم ناتيجەسىنە قاتىستى ەكى ءتۇرلى سەناريي بار.

«ياعني، جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى نە قابىلدانادى، نە قابىلدانبايدى. جالپى، ەكونوميكالىق ورتا جاڭا كونستيتۋسيانى قولدايدى. سەبەبى وندا جەكەمەنشىك قۇقىعىنىڭ مىزعىماستىعى ايقىن كورسەتىلگەن. جەكەمەنشىكتىڭ ەشكىم تارتىپ الا المايتىن بازالىق پرينسيپ ەكەنى ناقتى جازىلعان. بۇل – ءوز كاسىبى مەن مۇلكى بار ازاماتتارعا ەڭ باستى كەپىلدىك، ءارى نارىققا قاتىسۋشىلارعا ەركىن تىنىستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەيدى ول.

ينۆەستورلارعا جول اشىلادى

Cونىمەن قاتار قۇجاتتا جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى نەگىزگى تەزيستەر مەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان نورمالار كورىنىس تاپقان.

«سوندىقتان قۇجات قابىلدانعان جاعدايدا بۇل ەكونوميكالىق ورتا ءۇشىن جاعىمدى سيگنال بولماق. كوپتەگەن ۇعىم ناقتىلانىپ، وسىنىڭ نەگىزىندە جاڭا ليبەرالدىق، ەكونوميكالىق ىرىقتاندىرۋعا باعىتتالعان زاڭداردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك اشىلادى»، – دەيدى ايبار ولجاي.

كونستيتۋسيا – ەكونوميكانىڭ ىرگەتاسى

دەگەنمەن ول كونستيتۋسيا مەن ەكونوميكالىق ءوسىم اراسىندا تىكەلەي بايلانىس جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«كونستيتۋسيا – بازالىق قۇجات. ول ناقتى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى نەمەسە پايىزدىق ءوسىمدى بەكىتپەيدى. ونىڭ مىندەتى – ەلدىڭ ىرگەلى قۇندىلىقتارىن ايقىنداۋ. سونىڭ نەگىزىندە كەيىن قولدانبالى زاڭدار مەن نورماتيۆتىك-قولدانبالى اكتىلەر قابىلدانادى. مىنە، بەلگىلى ءبىر جاناما تىزبەك ارقىلى ناقتى ەكونوميكالىق اسەر قالىپتاسادى»، – دەپ تولىقتىردى ول.

ايبار ولجاي جالپى وزگەرىستەر ينۆەستورلار مەن ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعانىن ايتتى.

«جاڭا كونستيتۋسيا ينۆەستورلار ءۇشىن اناعۇرلىم تارتىمدىراق بولادى دەۋگە نەگىز بار»، – دەيدى ول.

سونداي-اق ول كونستيتۋسيا ناقتى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى بەكىتپەيتىنىن، قۇجات ەلدىڭ بازالىق قۇندىلىقتارىن ايقىندايتىنىن ەسكە سالدى.

«وسى قۇندىلىقتار جاريالانعاننان كەيىن ولاردىڭ نەگىزىندە سالالىق زاڭدار جەتىلدىرىلەدى»، – دەپ قوستى  ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، جاڭا نورمالار ينۆەستيسيالىق كەلىسىمشارتتاردىڭ تۇراقتىلىعىنا قوسىمشا كونستيتۋسيالىق تىرەك قالىپتاستىرۋى ىقتيمال. بۇدان بولەك، ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتاردى دامىتۋعا دا كەڭىرەك مۇمكىندىك اشىلۋى مۇمكىن.

«جاڭا نورمالار قابىلدانسا، ينۆەستورلار ءۇشىن «ەرتەڭ مۇلكىمىزدى نەمەسە زاۋىتىمىزدى تارتىپ الادى» دەگەن ءقاۋىپ سەيىلەدى. ويتكەنى مۇنىڭ ءبارى كونستيتۋسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلەدى، ال كونستيتۋسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ – وتە كۇردەلى پروسەسس. ورناتىلعان ەرەجەلەر ۇزاق مەرزىمدى ءارى تۇراقتى بولماق. بۇل ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ دامۋىنا جانە ەلگە جاڭا كاپيتالدىڭ كەلۋىنە داڭعىل جول اشادى»، – دەپ تۇيىندەدى ايبار ولجاي.

رەفەرەندۋم تۋرالى نە بەلگىلى؟

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن 15 ناۋرىزداعى رەفەرەندۋنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەردىڭ كۇنتىزبەسى ناقتىلانعان ەدى.

رەفەرەندۋمعا قاتىستى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى 12 اقپاندا باستالىپ، 14 ناۋرىز ساعات 00:00-گە دەيىن جالعاسادى.

جوسپارعا سايكەس:

21 اقپان – اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك كوميسسيالاردىڭ قۇرامى، سونداي-اق رەفەرەندۋم وتەتىن ۋچاسكەلەردىڭ شەكارالارى تۋرالى اقپارات جاريالانادى؛

22 اقپان – داۋىس بەرۋشىلەردىڭ تىزىمدەرى رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنا تاپسىرىلادى؛

27 اقپان – 4 ناۋرىز – ازاماتتارعا داۋىس بەرۋ ۋاقىتى مەن ورنى جونىندە حابارلاۋ جۇرگىزىلەدى؛

12–14 ناۋرىز – ۋچاسكەلىك رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنا بيۋللەتەندەر جەتكىزىلەدى؛

14 ناۋرىز – تىنىشتىق كۇنى؛

15 ناۋرىز – رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ وتەدى.

قانشا قارجى ءبولىندى؟

قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋسيانى قابىلداۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى ۇيىمداستىرۋعا 20،8 ملرد تەڭگە جۇمساۋ جوسپارلانىپ وتىر. قاراجات ۇكىمەتتىك رەزەرۆتەن بولىنبەك. بۇل تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مۇشەسى ميحايل بورتنيك مالىمدەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، الدىن الا سمەتا اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنان تۇسكەن وتىنىمدەر نەگىزىندە قالىپتاستىرىلعان. قازىرگى تاڭدا ەسەپ-قيساپتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى مينيسترلىگى تاراپىنان قارجىلىق تالداۋدان ءوتىپ جاتىر.

رەسمي مالىمەتكە سايكەس، قاراجات رەفەرەندۋم وتكىزۋگە قاجەتتى ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالارعا، سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن دايىنداۋعا، كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىنا جانە تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالماق.

ايتا كەتەيىك، كونستيتۋسيالىق وزگەرىستەردى جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋ ارقىلى قابىلداۋ ەلدەگى ماڭىزدى ساياسي ناۋقان سانالادى. ال بولىنەتىن قاراجات كولەمى قوعامدا ءتۇرلى پىكىر تۋدىرىپ وتىر.