15 ناۋرىزدا ٶتەتٸن رەفەرەندۋم ەل بولاشاعى ٷشٸن ماڭىزدى قادام بولماق. ۇسىنىلىپ وتىرعان ٶزگەرٸستەر تەك ساياسي ەمەس, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك سالاعا دا ايتارلىقتاي ەسەر ەتپەك. وسى ورايدا قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا رەفورمالاردىڭ نەگٸزگٸ ارتىقشىلىقتارىن باعامداپ بەردٸ.
كەسٸپكەرلەردٸڭ ٷمٸتٸ
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, رەفەنرەندۋم نەتيجەسٸنە قاتىستى ەكٸ تٷرلٸ ستسەناريي بار.
«ياعني, جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسى نە قابىلدانادى, نە قابىلدانبايدى. جالپى, ەكونوميكالىق ورتا جاڭا كونستيتۋتسييانى قولدايدى. سەبەبٸ وندا جەكەمەنشٸك قۇقىعىنىڭ مىزعىماستىعى ايقىن كٶرسەتٸلگەن. جەكەمەنشٸكتٸڭ ەشكٸم تارتىپ الا المايتىن بازالىق پرينتسيپ ەكەنٸ ناقتى جازىلعان. بۇل – ٶز كەسٸبٸ مەن مٷلكٸ بار ازاماتتارعا ەڭ باستى كەپٸلدٸك, ەرٸ نارىققا قاتىسۋشىلارعا ەركٸن تىنىستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ ول.
ينۆەستورلارعا جول اشىلادى
Cونىمەن قاتار قۇجاتتا جاساندى ينتەللەكتٸگە قاتىستى نەگٸزگٸ تەزيستەر مەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان نورمالار كٶرٸنٸس تاپقان.
«سوندىقتان قۇجات قابىلدانعان جاعدايدا بۇل ەكونوميكالىق ورتا ٷشٸن جاعىمدى سيگنال بولماق. كٶپتەگەن ۇعىم ناقتىلانىپ, وسىنىڭ نەگٸزٸندە جاڭا ليبەرالدىق, ەكونوميكالىق ىرىقتاندىرۋعا باعىتتالعان زاڭداردى قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك اشىلادى», – دەيدٸ ايبار ولجاي.
كونستيتۋتسييا – ەكونوميكانىڭ ٸرگەتاسى
دەگەنمەن ول كونستيتۋتسييا مەن ەكونوميكالىق ٶسٸم اراسىندا تٸكەلەي بايلانىس جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«كونستيتۋتسييا – بازالىق قۇجات. ول ناقتى ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ نەمەسە پايىزدىق ٶسٸمدٸ بەكٸتپەيدٸ. ونىڭ مٸندەتٸ – ەلدٸڭ ٸرگەلٸ قۇندىلىقتارىن ايقىنداۋ. سونىڭ نەگٸزٸندە كەيٸن قولدانبالى زاڭدار مەن نورماتيۆتٸك-قولدانبالى اكتٸلەر قابىلدانادى. مٸنە, بەلگٸلٸ بٸر جاناما تٸزبەك ارقىلى ناقتى ەكونوميكالىق ەسەر قالىپتاسادى», – دەپ تولىقتىردى ول.
ايبار ولجاي جالپى ٶزگەرٸستەر ينۆەستورلار مەن ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعانىن ايتتى.
«جاڭا كونستيتۋتسييا ينۆەستورلار ٷشٸن اناعۇرلىم تارتىمدىراق بولادى دەۋگە نەگٸز بار», – دەيدٸ ول.
سونداي-اق ول كونستيتۋتسييا ناقتى ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ بەكٸتپەيتٸنٸن, قۇجات ەلدٸڭ بازالىق قۇندىلىقتارىن ايقىندايتىنىن ەسكە سالدى.
«وسى قۇندىلىقتار جارييالانعاننان كەيٸن ولاردىڭ نەگٸزٸندە سالالىق زاڭدار جەتٸلدٸرٸلەدٸ», – دەپ قوستى ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭا نورمالار ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمشارتتاردىڭ تۇراقتىلىعىنا قوسىمشا كونستيتۋتسييالىق تٸرەك قالىپتاستىرۋى ىقتيمال. بۇدان بٶلەك, ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتاردى دامىتۋعا دا كەڭٸرەك مٷمكٸندٸك اشىلۋى مٷمكٸن.
«جاڭا نورمالار قابىلدانسا, ينۆەستورلار ٷشٸن «ەرتەڭ مٷلكٸمٸزدٸ نەمەسە زاۋىتىمىزدى تارتىپ الادى» دەگەن قاۋٸپ سەيٸلەدٸ. ٶيتكەنٸ مۇنىڭ بەرٸ كونستيتۋتسييا دەڭگەيٸندە بەكٸتٸلەدٸ, ال كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ – ٶتە كٷردەلٸ پروتسەسس. ورناتىلعان ەرەجەلەر ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ تۇراقتى بولماق. بۇل ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ دامۋىنا جەنە ەلگە جاڭا كاپيتالدىڭ كەلۋٸنە داڭعىل جول اشادى», – دەپ تٷيٸندەدٸ ايبار ولجاي.
رەفەرەندۋم تۋرالى نە بەلگٸلٸ?
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن 15 ناۋرىزداعى رەفەرەندۋنىڭ نەگٸزگٸ كەزەڭدەردٸڭ كٷنتٸزبەسٸ ناقتىلانعان ەدٸ.
رەفەرەندۋمعا قاتىستى ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارى 12 اقپاندا باستالىپ, 14 ناۋرىز ساعات 00:00-گە دەيٸن جالعاسادى.
جوسپارعا سەيكەس:
21 اقپان – اۋماقتىق جەنە ۋچاسكەلٸك كوميسسييالاردىڭ قۇرامى, سونداي-اق رەفەرەندۋم ٶتەتٸن ۋچاسكەلەردٸڭ شەكارالارى تۋرالى اقپارات جارييالانادى;
22 اقپان – داۋىس بەرۋشٸلەردٸڭ تٸزٸمدەرٸ رەفەرەندۋم كوميسسييالارىنا تاپسىرىلادى;
27 اقپان – 4 ناۋرىز – ازاماتتارعا داۋىس بەرۋ ۋاقىتى مەن ورنى جٶنٸندە حابارلاۋ جٷرگٸزٸلەدٸ;
12–14 ناۋرىز – ۋچاسكەلٸك رەفەرەندۋم كوميسسييالارىنا بيۋللەتەندەر جەتكٸزٸلەدٸ;
14 ناۋرىز – تىنىشتىق كٷنٸ;
15 ناۋرىز – رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ ٶتەدٸ.
قانشا قارجى بٶلٸندٸ?
قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسييانى قابىلداۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى ۇيىمداستىرۋعا 20,8 ملرد تەڭگە جۇمساۋ جوسپارلانىپ وتىر. قاراجات ٷكٸمەتتٸك رەزەرۆتەن بٶلٸنبەك. بۇل تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى مٷشەسٸ ميحايل بورتنيك مەلٸمدەدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, الدىن الا سمەتا اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنان تٷسكەن ٶتٸنٸمدەر نەگٸزٸندە قالىپتاستىرىلعان. قازٸرگٸ تاڭدا ەسەپ-قيساپتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى مينيسترلٸگٸ تاراپىنان قارجىلىق تالداۋدان ٶتٸپ جاتىر.
رەسمي مەلٸمەتكە سەيكەس, قاراجات رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋگە قاجەتتٸ ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالارعا, سايلاۋ ۋچاسكەلەرٸن دايىنداۋعا, كوميسسييا مٷشەلەرٸنٸڭ ەڭبەكاقىسىنا جەنە تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالماق.
ايتا كەتەيٸك, كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸ جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋ ارقىلى قابىلداۋ ەلدەگٸ ماڭىزدى ساياسي ناۋقان سانالادى. ال بٶلٸنەتٸن قاراجات كٶلەمٸ قوعامدا تٷرلٸ پٸكٸر تۋدىرىپ وتىر.
