Narynqol dese, búiregimiz burady da turady. Atajurtymyz, qasietti qonysymyz, kindimiz bailanǵan baǵanaly aýyl bul. Marqum atam Úshqaqpaqta týyp, Shalkódede óstim dep, sherli áńgimeler shertýshi edi. Qulaǵymyzǵa sińgen esti, eski áńgimeler. Sodan bolar, Kegen asyp, Narynqolǵa tabynymyz tigen saiyn boiymyzdy únemi bir uly kúsh bileidi de turady.
Jýrnalisterge arnalǵan sapar týraly habardy pestigende, taǵy da sol kúidi bastan keshtik. Táńirtaýǵa aparar joldyń azabyna burynnan qanyqpyz. Kegennen óte kólik bitken kibirtiktei bastaidy. Rólde mysyqtai epti bolmasań, mashinańyz qazan shuńqyrdan qasha-qasha sharshaǵan tusta, tórt dóńgelegińiz tórt jaqqa ushyp ketýi bek múmkin.
Ár jolǵy saparda Narynqoldyń joly qashan taqtaidai bolady eken, qashan bul jaqqa shendilerdiń kózi túsip, kóńili aýar eken deýmen júrýshi edik. Sony Astananyń nazaryna salatyn sát kelgendei. Jýrnalisterdiń qalamyna bir ilinse, jol azaby azaiar dedik.
Sóitip, ótken juma kúni Raiymbek aýdanyna bir top jýrnalist at basyn burdy. Kegennen ótip, Raiymbektiń shekarasyna jetkenimizde aýdannyń atqa minerleri kútip aldy. Raiymbek aýdanynyń ákimi Berik Fatyquly jýrnalister mingen kólikke aýysyp, Narynqoldan qaitqanymyzsha Sprinterdiń aldyńǵy jaǵynda tik turyp, tilshilerge el men jerdi tanystyryp, qajetti aqparattar berýmen boldy.

Álgi shoqalaq jolmen sharshap kele jatqanymyzdy, árine ákim-qaralar sezip, bilip otyr ǵoi. Desede, jýrnalisterdiń jol azabyn ózderi júrip, kórsin degen nietterin baiqadyq biz de.
Byltyr emis-emis estigenbiz. Raiymbek aýdanyna aparatyn jol kúrdeli jóndeýden ótedi eken, qarjy bólýge senat tóraǵasy ózi yqpal etipti, qomaqty qarjy bólinipti degen áńgimeni. Sol ras bolyp shyqty.
«Kegen- Narynqol» tas jolyn jóndeý úshin 2025-2026 jyldarǵa úlken jospar jasalǵan. Merdiger mekeme «Nurly jol-7» dep atalady. Bólingen qarajat 7,5 mlrd teńge. Bylai qarasań, az aqsha emes. Otyz jylda Raiymbek aýdanynyń respýblikalyq, oblystyq, aýdanaralyq jolyna timegen qarajat.
Byltyr 15 shaqyrymy jasalǵan. Biyl qalǵan 75 shaqyrymǵa 7,5 mlrd teńge qarastyrylypty. Bizge ákimder bul qarajatty Raiymbek aýdanynyń bir jyldyq biýdjetinen kóp degendi qadap aitty. Qarapaiym esep: josparǵa engen joldyń ár shaqyrymyna 100 mln teńgeden ketedi eken. Kóp pe, az ba, ol jaǵyn anyq bilmedik. Alaida jasalatyn jol kúrdeli jóndeý emes, ortasha jóndeý bolyp shyqty. Buǵan deiinginiń bári jamaý-jasqaý ǵana edi degendi aitty aaýdan azamattary.
Jýrnalisterge bergen sandar mynadai:
Raiymbek aýdanynyń aýmaǵynda respýblikalyq mańyzy bar – 66 shaqyrym jol bar, al oblystyq mańyzy bar joldyń qashyqtyǵy – 240 shaqyrym, aýdandyq mańyzy bar kúretamyr – 284 shaqyrym. Osynyń teń jartysy jóndeýden tolyq ótken, qanaǵattanarlyq deńgeide eken.
Bul jolsaparymyzdyń alǵashqy bólimi. Budan ary qarai Raiymbek aýdanynda salynyp jatqan óndiris oryndary men áleýmettik nysandar týraly jazamyz.
Narynqol óndiristi aýdanǵa ainalsyn desek...
Shekaralyq aimaq jalańash jatpaýy kerek. Ony shekaralyq aýylda týyp ósken bizden artyq eshkim túsinbeidi. Qytaimen arasyn qyzyl syzyq bólip jatqan Narynqol úshin de adam sany, halyq sany ábden mańyzdy.
Qazirgi ýaqytta Raiymbek aýdanynda otyz myńǵa jetpeitin adam turady. Bul aýdan bolyp otaýyn bólgen Raiymbek úshin óte az. Sol úshin Narynqol jerine adam bailaityn óndiris, turaqty jumys qajet.
Aýdan - aýdan bolyp qaita qurylǵan jeti jylda ár aýyldan birli jarym óndiris oryndary ashylypty.

Qarasazdyń qurt-maiy
Aitalyq, qara óleńniń qazynasy Muqaǵali Maqataevtyń týǵan aýyly Qarasazda sút ónimderin shyǵaratyn zaýyt jumys istep tur. Kúnine jaqyn aýyldardan 15 tonna sút jinap, 14 túrli aq ónim daiyndaidy eken. Qurt, mai, qaimaqtyń birneshe túri, irimshik shyǵarady. Aitpaqshy, zaýytta kúnine 300 kg qurt jasalady eken. Byltyr Reseige 200 tonna sary mai satypty. Qarasazfood zaýytynyń ókilderi 35 adamǵa jumys berip otyrmyz degendi maqtanyshpen aityp otyr. Kásiporynnyń Almaty men Qonaev qalalarynda firmalyq dúkenderi bar.

Narynqoldyń brendi
Qarasazdan keiingi óndiristi aýyl – Sarybastaý men Tekes. "Kartoptyń otany" degen beiresmi ataǵy bar Narynqol biyl "Tekes" degen kartopqa resmi ataý alypty. Qazaqstan brendi retinde biyl Ádilet ministrliginde tirkelgen. Kúzge qarai bazardan «Tekes» kartobyn satyp alsańyz, bizdiń osy jazbamyzdy eske alarsyz.
Kartoptyń otanynda biyl bar-joǵy 2500 gektar jerge altyn tuqym sebilgen. Árine, kartobymen maqtanatyn Narynqol úshin bul az. Aýyl azamattary birigip «Altyn dán-1» kooperativin qurǵan. Jigitter keler jyly kartop alqabyn keńeitýdi josparlap otyrǵandaryn aitty. Aitpaqshy, kartop kúrish siiaqty meldektetip sý ishpeidi, biraq shólin basatyn tirshilik nári kerek. Kooperativ bul túitkildi sheshý úshin tamshylatyp sýarý tehnologiiasyn qoldanyp otyr. Biyldyń ózinde Sarybastaý aýylyndaǵy alqapqa 747 gektar jerge tamshylatyp sýǵarý júiesin ornatypty.
Tekes aýylyna barar jolda «Altyn dánniń» kóktemgi naýqanynyń ústinen tústik. Gollandiiadan ákelgen kartopty jergilikti jerge jersindirip ekkeli birneshe jyl bolǵan, ónimdiligi de joǵary degendi aitty mamandar.

Aitpaqshy, jer asty sýy 250 metr tereńdikten shyqqan. Biyl birinshi ret qolǵa alynǵan sharýa ónimdi bolyp jatsa, keler jyly egis alqabyn arttyratyndaryn jetkizdi kásipkerler.
Jer emgen sharýalarǵa tehnikada kerek. Sovetten qalǵan «sinii traktor» joq qazir. Esesine, sońǵy tehnologiiamen jasalǵan traktorlar alqapty shyr ainalyp júr. Byltyr aýdandaǵy 50 sharýa qojalyǵy 60 traktor, 31 qosalqy agregat satyp alǵan. Biyl taǵy 100 tehnika satyp alýdy josparlap otyrǵandaryn aitty.
Aitpaqshy, osynshama kartopty saqtaityn qoima bar ma dep oilaýlaryńyz múmkin? Tegistik aýylynda 2 myń tonna kartop saqtaityn úlken qoima salynǵanyn aita keteiik.
Narynqoldyqtar «Eco Chicken» jeidi
Raiymbek aýdanyndaǵy tirshiligi túzelgen taǵy bir aýyl – Tegistik. Aitystyń oǵlany Orazáli Dosbosynovtyń kindik qany tamǵan eldi meken. Aýdan ákimdigi osy aýyldan 7 gektar jer bólip, arnaiy óndiris aimaǵyn qurǵan. Qazir bul jerde etti taýyq ósiretin «Eco Chicken» kásiporny qurylypty. 6 myń qusqa arnalǵan eki qora búgin-erteń jumysyn bastaýǵa daiyn. Birer aptada balapandar ákeleledi. Ary qarai qus eti aýdan kóleminde ǵana emes, respýblika kóleminde taralady.
Jumyrtqa óndirisi de osy óndiristi aimaqta paida bolady. Onyń da alǵy sharttary jasalǵan. Kúzge deiin jumys bastaityndaryn jetkizdi kásipkerler.
Qytaiǵa qashan shekara ashylady?
Shekaraly aýdanda jeti jyldyń ishinde tórt sporttyq-saýyqtyrý ortalyǵy (FOK) salynypty. Aitalyq, Sarybastaý, Abai, Qyzylshekara, Narynqol aýyldaryndaǵy sport keshenderi aýyl balalarynyń kúndelikti bokspen, kúrespen ainalysýyna, voleibol men basketbol oinaýyna jaqsy múmkindik týdyrǵan.
Jasyratyny joq, mekteptiń sport zalynan basqa mundai eńseli sporttyq keshen salynbaǵan aýyl men aýdan turǵyndary úshin ýaqyttaryn tiimdi ótkizetin orynǵa ainalǵanyn baiqadyq. Jaqsy oiynshylar ósip kele jatyr eken.
Qurylys salasy boiynsha salynyp jatqan taǵy bir eńseli nysan – aýdandyq emhana qurylysy men turǵynúiler.
250 orynǵa arnalǵan tórt qabatty ǵimaratty salýǵa jáne ishin qajetti meditsinalyq qural-jabdyqtarmen toltyrýǵa 4,1 mlrd teńge bólingenin aitty bas dáriger. Kompiýterlik tomografiia apparatyna deiingi barlyq qural-jabdyqtar bolady, qarapaiym otany Almatyǵa shapqylamai, osy emhanada jasai beredi.
Biz barǵanda qurylys jumystary 90 paiyzǵa aiaqtaldy degendi aitty merdigerler. Al endi bul ǵimaratqa jas mamandar kerek. Meditsina fakýltetin bitirgen jastarǵa qulaq qaǵys, qolyńyzǵa diplom alsańyz, Narynqolǵa asyǵyńyz. Memleketten beriletin qomaqty qarjysy bar, turaqty jumysyńyz bar, Aspantaýdyń aiasynda bildei dáriger bolyp shyǵa kelesiz.
Narynqol aýdan bolyp óz aldyna shyqqanda, sý jańa birneshe úi salynyp, jas mamandarǵa jáne jańa aýdanǵa qyzmet etýge kelgen azamattarǵa bólinip berilgen bolatyn. Qyzyl shatyrly sý jańa baspanalar alystan kóz tartady.

Odan keiin de jaqsy úiler salynǵan. Al biylǵy boi kóterip jatqan baspana baiaǵy qos qojaiyndy «qorjyn úi». 15 sotyq jerge salynǵan qos páterli úidiń irgetasy quiylyp bolypty. Jalpy, 22 úiden turatyn 44 páterdiń ár sharshy metrin merdigerler 330 myń teńgeden baǵalap, bitirip berýge kelisim jasaǵan. Osy qarqynmen jumys júrse, qonys toidyń da aýyly alys emes kórinedi.
Aitpaqshy, jyldar boiy aitylyp júrgen Narynqol men Qytai arasyndaǵy shekara beketi ashylatyn bolypty. Aýdannyń atqa miner azamattary qajetti kelisimsharttardyń aiaqtalǵanyn alǵa tartty. Atalǵan shekara beketinen qazirshe jaiaý týrister ǵana ótetin kórinedi. Bolashaqta aýyr júk kólikteri de qatynaýy múmkin.
Osy oraida bir suraq týyndaidy. Qytai beti shekaranyń túbine deiin taqtaidai tasjol salyp, tirep qoiǵan. Qajetti nysandar boi kótergen. Al buǵan biz daiynbyz ba? Qytaidan kúnine 40-50 myń saiahatshy aǵylsa, qonaqtardy kútip alatyn qonaqúi, kórsetetin týristik nysandarymyzdyń áleýeti jete me?