«Becoming Chinese» nemese «Qytailyqqa ainalý» atty álemdik trendti batys elderiniń zýmerleri 2025 jyly-aq tanymal etken bolatyn. Biyl ol TikTok pen basqa da áleýmettik jelilerde virýstyq trendke ainaldy. Oǵan kóbine qytai mádenietine, eline jáne halqyna súisinetin, sondai-aq kúndelikti ómirdegi keibir qytailyq dástúrler men ádetterdi qabyldaǵan sheteldikter qatysyp jatyr. Bul qubylysqa The Times basylymy nazar aýdaryp, ony densaýlyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan astarly ázilder men beisanaly maqsattarǵa uqsaitynyn jazdy. Dalanews.kz bul materialynda «qytailyq bolý» fenomenin jáne onyń nege qazir Batys álemin jaýlap jatqanyn taldap kórdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
2026 jyldan bastap túrli áleýmettik platformalarda amerikalyqtardyń qytai mádenietine beiildiligin kórsetetin videolar kóbeidi. Mysaly, olar qytaidyń Tsintao syrasyn iship, qoldaryn artyna ustap júredi, dástúrli kúrish botqasyn – zhou (粥) jeidi, dástúrli qytai meditsinasyn paidalanyp, ystyq sýdy jii ishedi. Áleýmettik jelilerdegi bul trendtiń taǵy bir baǵyty – «qytailyq beddi» beinesi. Bul – sándi ári ózine senimdi, biraq qytai stilinde tárbielengen qyzdyń obrazy. Onyń ereksheligi – paidaly ádetterinde: ystyq sorpa daiyndaý, qymbat jemisterdi qamqorlyq belgisi retinde syilaý nemese siu tim, siu bing (qant az, muz az) jáne zou tim (qantsyz) sýsyndaryna tapsyrys berý. Bul kontent avtorlarynyń bárin biriktiretin nárse – olardyń ózderin «qytailyqqa ainalyp jatqandai» sezinýi nemese «shyn máninde burynnan qytai bolǵanyn» túsinýi.
«Men – metis qyzbyn, jartylai orys, jartylai qytaimyn. Ishimde TMD-daǵy myqty ári aibarly qyzdyń minezi bar, biraq oilaý júiem men rýhani kúiim qytailyq dúnietanymǵa jaqyn. Sondyqtan jastardyń bul trendti nege unatatynyn túsinemin. Biraq men úshin bul tek estetika emes, eń aldymen – daosizm filosofiiasy. Daosizm barlyq nársedegi tabiǵilyqty úiretedi: syrt kelbette, qarym-qatynasta, sezimdi bildirýde. Munda jasandylyqtan, ózgelerge aqyl aitýdan bas tartý mańyzdy, iaǵni adam óziniń tabiǵi aǵysynda jáne úilesimde bolýy kerek. Sol sebepti qytailar jasandy sýsyndardyń ornyna qarapaiym qainaǵan sý ishedi jáne munyń da tereń máni bar. Qytailar qoldaryn sermep, energiiasyn bosqa jumsaýdy tańdamaidy, onyń ornyna qoldaryn artyna qoiyp, denesin tyńdaidy. Men úshin qytailyq bolý – óziń bolý, neni qalaitynyńdy seziný, oiyńdy erkin jetkizý jáne ózińmen úilesimde ómir súrý. Al negativ – jasandy túrde qalyptasqan sezim», – deidi Astanadaǵy Beijiń til jáne mádeniet ýniversiteti filialynyń stýdenti Chjan Lina.
Chinamaxxing nemese «maksimaldy túrde qytaisha ómir súrý» trendiniń bastamashysy retinde tanymal amerikalyq strimer ári YouTube-bloger IShowSpeed Derren Ýotkins atalady. Ol 2025 jyldyń naýryzynda Qytaiǵa baryp, eldiń qarqyndy tehnologiialyq damýy men áigili kórikti jerlerine tánti bolǵan.
Áleýmettik jeli qoldanýshylarynyń bir bóligi qytailyq ómir saltyna qyzyǵýshylyǵyn «sen meni ómirimniń tym qytailyq kezeńinde kezdestirdiń» degen tvitter arqyly bildirgen. Bul «Jekpe-jek klýby» filmindegi keiipker sózine parodiia retinde taraǵan. Al Instagram-daǵy «sońǵy kezde ózimdi barǵan saiyn qytai siiaqty sezinip júrmin» degen jazba 160 myńnan astam laik jinaǵan. Bul trendke batystyq infliýenserler, blogerler men stendap-komikter de qosylyp, qytailardyń kúndelikti ádetterin ázil túrinde qaitalai bastady. Sonymen qatar olar qytailardy elemeý nemese olardan qorqýdyń máni joǵyn aitqan.
«Nege sheteldikter osy ómir saltyn qabyldaǵysy keledi jáne onyń qandai qundylyǵy bar? Qazir biz óte jyldam zamanda ómir súrip jatyrmyz, álemde túrli oqiǵalar bolyp jatyr. Qoǵam bir-birin synap, belgili bir nárselerdi tańýǵa áýes. Sondyqtan bizge ózderin qandai bolsa, solai qabyldaityn qytailarǵa qaraý jaǵymdy. Sheteldikterdiń qytailyq ómir saltyn qabyldaǵysy keletini de sondyqtan shyǵar. Olar qatty kúle alady, al Aziianyń kei elderinde, mysaly Koreia men Japoniiada bulai isteý quptalmaidy. Qytailar eshqashan shynaiy emotsiiasyn jasyrmaidy. Mundaǵy basty qundylyq – óz júregiń qalaǵandai ómir súrý jáne ózgeniń emes, óz ómirińdi súrý», – deidi Lina.
BBC málimetinshe, Qytaidyń jaǵymdy beinesiniń qalyptasýyna tek osy trendter ǵana áser etken joq. Álemde Labubu oiynshyqtary, Luckin Coffee men Mixue Ice Cream&Tea sýsyndary, sondai-aq Adidas brendi shyǵarǵan qytailyq ulttyq naqyshtaǵy tanchjýan stilindegi sporttyq kiimder keń tanymal bola bastady. Buǵan qosa, Chýntsin sekildi qytai týristik qalalary týraly qysqa videolar da úlken suranysqa ie.
«Qytai qazir – álemdegi eń qýatty elderdiń biri jáne odan úlgi alýǵa bolady. Olarda ásirese bilim salasynda tártip óte joǵary, básekelestik kúshti, bul adamdy yntalandyrady. Qytaida damý múmkindigi kóp, ári Eýropamen salystyrǵanda ómir súrý qymbat emes. Óndiris pen taýar sapasy da joǵary deńgeide. Qipao kóilegi óte ádemi ári zamanaýi stilmen úilesedi. Olardyń jetistigi eńbekqorlyq pen tabandylyqqa bailanysty. Sonymen qatar qytailar ádette óte sypaiy ári meiirimdi, sondyqtan olarmen aralasý da, birge ómir súrý de jaily. Biz aýylǵa barǵan kezde muny anyq baiqadym: jasy 80-nen asqan adamdar áli kúnge deiin dástúrli istermen ainalysyp, eski ádetterin saqtap keledi. Meni olardyń bilimge, ustazdarǵa jáne úlkenderge degen qurmeti tańǵaldyrdy. Sondai-aq maǵan qytai tili óte unaidy. Tili kúrdeli bolǵanymen, ony úirený qyzyqty protsess bolyp shyqty, al tildik ortada bolý oqýdy áldeqaida jyldamdatady», – deidi Astanadaǵy Beijiń til jáne mádeniet ýniversiteti filialynyń stýdenti Ilnara Ýzdembaeva.
Jappai mádeniet «Qytailyqqa ainalý» trendin belsendi túrde qoldap, qytai mádenietin, qundylyqtaryn jáne dástúrli ómir saltyn keńinen nasihattap jatqanymen, keibir avtorlar ony mysqyl retinde qabyldap, «mádeni qundylyqtardy moiyndaý» men «mádeni appropriation» arasyndaǵy shekara týraly pikirtalas týdyrdy. Synshylardyń pikirinshe, bul trend kóbine ústirt bilim men «yńǵailylyqqa» negizdelgen, al sol mádenietti shynaiy tasymaldaýshylardyń ómirin tolyq kórsete almaidy. Qazir bul qubylys álem zertteýshileriniń nazaryn aýdaryp, qytai mádenieti men ózge álem arasyndaǵy integratsiiany zertteý nysanyna ainalyp otyr.
«Menińshe, bul fenomen tek Batysta emes, búkil álemde tanymal. Onyń bir sebebi – qytaidyń dástúrli meditsinasy. Batystyń dáleldi meditsinasyna qaraǵanda, qytai meditsinasy profilaktikaǵa kóbirek mán beredi: aiaq-qoldy jyly ustaý, kúrish qainatpasyn, shóp tunbasyn nemese ystyq sý ishý arqyly asqazan máseleleriniń aldyn alyp, aǵza tepe-teńdigin saqtaý. Jalpy, bul álemdegi salaýatty ómir saltynyń tanymal bolýymen bailanysty dep oilaimyn: nýtritsiologtar, health-koýchtar, fitnes pen ioga arqyly. Ekinshi sebep – Qytaidyń tehnologiialyq ári progressivti elge ainalýy. El jaryq jyldamdyǵymen damyp, ekonomika men biznes salasyndaǵy iri derjavalardy basyp ozdy. Mysaly, Mercedes sekildi brendtermen básekege túse alady. Qytai ǵaryshta da, meditsinada da, jasandy intellekt salasynda da eshkimnen kem túspeidi jáne bul úlken qyzyǵýshylyq týdyrady», – deidi halyqaralyq qatynastar salasyndaǵy PhD Asel Zeitenova.
Áleýmettik jelilerdegi bul trend Qytaiǵa degen jastardyń oń kózqarasynyń artýymen bailanystyrylyp, «jumsaq kúshtiń» kórinisi retinde qarastyrylyp júr. Kei sarapshylar muny AQSh-tyń ishki saiasatyna kóńili tolmaýdan jáne balama model izdeýden týǵan reaktsiia dep sanaidy. Sondai-aq TikTok sekildi qytai tehnologiialarynyń jahandyq internet mádenietine yqpaly jáne Qytaidyń áleýmettik platformalardy óziniń imidjin jaqsartý úshin paidalanýy da atap ótiledi.
«Menińshe, Qytaidyń jumsaq kúshi – soft power – qazir álemde qatty sezilip tur. Ásirese qazirgi geosaiasi jaǵdaida. Qaqtyǵyssyz áreket etý jáne maqsatyńa jumsaq, birtindep jetý tásili de óz áserin beredi. Bálkim, Batys jastarynyń saiasi sheshimderge kóńili tolmaýy olardy qytai mádenietine, ómir saltyna, saiasatkerlerine jáne Qytaidyń ekonomikalyq-saiasi damý jolyna nazar aýdarýǵa itermelegen shyǵar», – dep túiindedi zertteýshi.
Qytai biligi bul trendke oń kózqaras tanytyp, eldiń kúndelikti ómirine qyzyǵýshylyqtyń artqanyn atap ótti. Qytai Syrtqy ister ministrliginiń ókili Lin Tszian muny qytai mádenietin dástúrli simvoldardan tys tereńirek túsinýdiń belgisi dep baǵalady. Sonymen qatar Qytai BAQ-tary da bul trendtiń tanymaldyǵyn shetelde qytailyq ómir saltyn nasihattaý úshin belsendi paidalanyp otyr.
