«Becoming Chinese» نەمەسە «قىتايلىققا اينالۋ» اتتى ەلەمدٸك ترەندتٸ باتىس ەلدەرٸنٸڭ زۋمەرلەرٸ 2025 جىلى-اق تانىمال ەتكەن بولاتىن. بيىل ول TikTok پەن باسقا دا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ۆيرۋستىق ترەندكە اينالدى. وعان كٶبٸنە قىتاي مەدەنيەتٸنە, ەلٸنە جەنە حالقىنا سٷيسٸنەتٸن, سونداي-اق كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ كەيبٸر قىتايلىق دەستٷرلەر مەن ەدەتتەردٸ قابىلداعان شەتەلدٸكتەر قاتىسىپ جاتىر. بۇل قۇبىلىسقا The Times باسىلىمى نازار اۋدارىپ, ونى دەنساۋلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان استارلى ەزٸلدەر مەن بەيسانالى ماقساتتارعا ۇقسايتىنىن جازدى. Dalanews.kz بۇل ماتەريالىندا «قىتايلىق بولۋ» فەنومەنٸن جەنە ونىڭ نەگە قازٸر باتىس ەلەمٸن جاۋلاپ جاتقانىن تالداپ كٶردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
2026 جىلدان باستاپ تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك پلاتفورمالاردا امەريكالىقتاردىڭ قىتاي مەدەنيەتٸنە بەيٸلدٸلٸگٸن كٶرسەتەتٸن ۆيدەولار كٶبەيدٸ. مىسالى, ولار قىتايدىڭ تسينتاو سىراسىن ٸشٸپ, قولدارىن ارتىنا ۇستاپ جٷرەدٸ, دەستٷرلٸ كٷرٸش بوتقاسىن – zhou (粥) جەيدٸ, دەستٷرلٸ قىتاي مەديتسيناسىن پايدالانىپ, ىستىق سۋدى جيٸ ٸشەدٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ بۇل ترەندتٸڭ تاعى بٸر باعىتى – «قىتايلىق بەددي» بەينەسٸ. بۇل – سەندٸ ەرٸ ٶزٸنە سەنٸمدٸ, بٸراق قىتاي ستيلٸندە تەربيەلەنگەن قىزدىڭ وبرازى. ونىڭ ەرەكشەلٸگٸ – پايدالى ەدەتتەرٸندە: ىستىق سورپا دايىنداۋ, قىمبات جەمٸستەردٸ قامقورلىق بەلگٸسٸ رەتٸندە سىيلاۋ نەمەسە siu tim, siu bing (قانت از, مۇز از) جەنە zou tim (قانتسىز) سۋسىندارىنا تاپسىرىس بەرۋ. بۇل كونتەنت اۆتورلارىنىڭ بەرٸن بٸرٸكتٸرەتٸن نەرسە – ولاردىڭ ٶزدەرٸن «قىتايلىققا اينالىپ جاتقانداي» سەزٸنۋٸ نەمەسە «شىن مەنٸندە بۇرىننان قىتاي بولعانىن» تٷسٸنۋٸ.
«مەن – مەتيس قىزبىن, جارتىلاي ورىس, جارتىلاي قىتايمىن. ٸشٸمدە تمد-داعى مىقتى ەرٸ ايبارلى قىزدىڭ مٸنەزٸ بار, بٸراق ويلاۋ جٷيەم مەن رۋحاني كٷيٸم قىتايلىق دٷنيەتانىمعا جاقىن. سوندىقتان جاستاردىڭ بۇل ترەندتٸ نەگە ۇناتاتىنىن تٷسٸنەمٸن. بٸراق مەن ٷشٸن بۇل تەك ەستەتيكا ەمەس, ەڭ الدىمەن – داوسيزم فيلوسوفيياسى. داوسيزم بارلىق نەرسەدەگٸ تابيعيلىقتى ٷيرەتەدٸ: سىرت كەلبەتتە, قارىم-قاتىناستا, سەزٸمدٸ بٸلدٸرۋدە. مۇندا جاساندىلىقتان, ٶزگەلەرگە اقىل ايتۋدان باس تارتۋ ماڭىزدى, ياعني ادام ٶزٸنٸڭ تابيعي اعىسىندا جەنە ٷيلەسٸمدە بولۋى كەرەك. سول سەبەپتٸ قىتايلار جاساندى سۋسىنداردىڭ ورنىنا قاراپايىم قايناعان سۋ ٸشەدٸ جەنە مۇنىڭ دا تەرەڭ مەنٸ بار. قىتايلار قولدارىن سەرمەپ, ەنەرگيياسىن بوسقا جۇمساۋدى تاڭدامايدى, ونىڭ ورنىنا قولدارىن ارتىنا قويىپ, دەنەسٸن تىڭدايدى. مەن ٷشٸن قىتايلىق بولۋ – ٶزٸڭ بولۋ, نەنٸ قالايتىنىڭدى سەزٸنۋ, ويىڭدى ەركٸن جەتكٸزۋ جەنە ٶزٸڭمەن ٷيلەسٸمدە ٶمٸر سٷرۋ. ال نەگاتيۆ – جاساندى تٷردە قالىپتاسقان سەزٸم», – دەيدٸ استاناداعى بەيجٸڭ تٸل جەنە مەدەنيەت ۋنيۆەرسيتەتٸ فيليالىنىڭ ستۋدەنتٸ چجان لينا.
Chinamaxxing نەمەسە «ماكسيمالدى تٷردە قىتايشا ٶمٸر سٷرۋ» ترەندٸنٸڭ باستاماشىسى رەتٸندە تانىمال امەريكالىق ستريمەر ەرٸ YouTube-بلوگەر IShowSpeed دەررەن ۋوتكينس اتالادى. ول 2025 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قىتايعا بارىپ, ەلدٸڭ قارقىندى تەحنولوگييالىق دامۋى مەن ەيگٸلٸ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸنە تەنتٸ بولعان.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ قىتايلىق ٶمٸر سالتىنا قىزىعۋشىلىعىن «سەن مەنٸ ٶمٸرٸمنٸڭ تىم قىتايلىق كەزەڭٸندە كەزدەستٸردٸڭ» دەگەن تۆيتتەر ارقىلى بٸلدٸرگەن. بۇل «جەكپە-جەك كلۋبى» فيلمٸندەگٸ كەيٸپكەر سٶزٸنە پارودييا رەتٸندە تاراعان. ال Instagram-داعى «سوڭعى كەزدە ٶزٸمدٸ بارعان سايىن قىتاي سيياقتى سەزٸنٸپ جٷرمٸن» دەگەن جازبا 160 مىڭنان استام لايك جيناعان. بۇل ترەندكە باتىستىق ينفليۋەنسەرلەر, بلوگەرلەر مەن ستەنداپ-كوميكتەر دە قوسىلىپ, قىتايلاردىڭ كٷندەلٸكتٸ ەدەتتەرٸن ەزٸل تٷرٸندە قايتالاي باستادى. سونىمەن قاتار ولار قىتايلاردى ەلەمەۋ نەمەسە ولاردان قورقۋدىڭ مەنٸ جوعىن ايتقان.
«نەگە شەتەلدٸكتەر وسى ٶمٸر سالتىن قابىلداعىسى كەلەدٸ جەنە ونىڭ قانداي قۇندىلىعى بار? قازٸر بٸز ٶتە جىلدام زاماندا ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز, ەلەمدە تٷرلٸ وقيعالار بولىپ جاتىر. قوعام بٸر-بٸرٸن سىناپ, بەلگٸلٸ بٸر نەرسەلەردٸ تاڭۋعا ەۋەس. سوندىقتان بٸزگە ٶزدەرٸن قانداي بولسا, سولاي قابىلدايتىن قىتايلارعا قاراۋ جاعىمدى. شەتەلدٸكتەردٸڭ قىتايلىق ٶمٸر سالتىن قابىلداعىسى كەلەتٸنٸ دە سوندىقتان شىعار. ولار قاتتى كٷلە الادى, ال ازييانىڭ كەي ەلدەرٸندە, مىسالى كورەيا مەن جاپونييادا بۇلاي ٸستەۋ قۇپتالمايدى. قىتايلار ەشقاشان شىنايى ەموتسيياسىن جاسىرمايدى. مۇنداعى باستى قۇندىلىق – ٶز جٷرەگٸڭ قالاعانداي ٶمٸر سٷرۋ جەنە ٶزگەنٸڭ ەمەس, ٶز ٶمٸرٸڭدٸ سٷرۋ», – دەيدٸ لينا.
BBC مەلٸمەتٸنشە, قىتايدىڭ جاعىمدى بەينەسٸنٸڭ قالىپتاسۋىنا تەك وسى ترەندتەر عانا ەسەر ەتكەن جوق. ەلەمدە Labubu ويىنشىقتارى, Luckin Coffee مەن Mixue Ice Cream&Tea سۋسىندارى, سونداي-اق Adidas برەندٸ شىعارعان قىتايلىق ۇلتتىق ناقىشتاعى تانچجۋان ستيلٸندەگٸ سپورتتىق كيٸمدەر كەڭ تانىمال بولا باستادى. بۇعان قوسا, چۋنتسين سەكٸلدٸ قىتاي تۋريستٸك قالالارى تۋرالى قىسقا ۆيدەولار دا ٷلكەن سۇرانىسقا يە.
«قىتاي قازٸر – ەلەمدەگٸ ەڭ قۋاتتى ەلدەردٸڭ بٸرٸ جەنە ودان ٷلگٸ الۋعا بولادى. ولاردا ەسٸرەسە بٸلٸم سالاسىندا تەرتٸپ ٶتە جوعارى, بەسەكەلەستٸك كٷشتٸ, بۇل ادامدى ىنتالاندىرادى. قىتايدا دامۋ مٷمكٸندٸگٸ كٶپ, ەرٸ ەۋروپامەن سالىستىرعاندا ٶمٸر سٷرۋ قىمبات ەمەس. ٶندٸرٸس پەن تاۋار ساپاسى دا جوعارى دەڭگەيدە. Qipao كٶيلەگٸ ٶتە ەدەمٸ ەرٸ زاماناۋي ستيلمەن ٷيلەسەدٸ. ولاردىڭ جەتٸستٸگٸ ەڭبەكقورلىق پەن تاباندىلىققا بايلانىستى. سونىمەن قاتار قىتايلار ەدەتتە ٶتە سىپايى ەرٸ مەيٸرٸمدٸ, سوندىقتان ولارمەن ارالاسۋ دا, بٸرگە ٶمٸر سٷرۋ دە جايلى. بٸز اۋىلعا بارعان كەزدە مۇنى انىق بايقادىم: جاسى 80-نەن اسقان ادامدار ەلٸ كٷنگە دەيٸن دەستٷرلٸ ٸستەرمەن اينالىسىپ, ەسكٸ ەدەتتەرٸن ساقتاپ كەلەدٸ. مەنٸ ولاردىڭ بٸلٸمگە, ۇستازدارعا جەنە ٷلكەندەرگە دەگەن قۇرمەتٸ تاڭعالدىردى. سونداي-اق ماعان قىتاي تٸلٸ ٶتە ۇنايدى. تٸلٸ كٷردەلٸ بولعانىمەن, ونى ٷيرەنۋ قىزىقتى پروتسەسس بولىپ شىقتى, ال تٸلدٸك ورتادا بولۋ وقۋدى ەلدەقايدا جىلدامداتادى», – دەيدٸ استاناداعى بەيجٸڭ تٸل جەنە مەدەنيەت ۋنيۆەرسيتەتٸ فيليالىنىڭ ستۋدەنتٸ يلنارا ۋزدەمباەۆا.
جاپپاي مەدەنيەت «قىتايلىققا اينالۋ» ترەندٸن بەلسەندٸ تٷردە قولداپ, قىتاي مەدەنيەتٸن, قۇندىلىقتارىن جەنە دەستٷرلٸ ٶمٸر سالتىن كەڭٸنەن ناسيحاتتاپ جاتقانىمەن, كەيبٸر اۆتورلار ونى مىسقىل رەتٸندە قابىلداپ, «مەدەني قۇندىلىقتاردى مويىنداۋ» مەن «مەدەني appropriation» اراسىنداعى شەكارا تۋرالى پٸكٸرتالاس تۋدىردى. سىنشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ترەند كٶبٸنە ٷستٸرت بٸلٸم مەن «ىڭعايلىلىققا» نەگٸزدەلگەن, ال سول مەدەنيەتتٸ شىنايى تاسىمالداۋشىلاردىڭ ٶمٸرٸن تولىق كٶرسەتە المايدى. قازٸر بۇل قۇبىلىس ەلەم زەرتتەۋشٸلەرٸنٸڭ نازارىن اۋدارىپ, قىتاي مەدەنيەتٸ مەن ٶزگە ەلەم اراسىنداعى ينتەگراتسييانى زەرتتەۋ نىسانىنا اينالىپ وتىر.
«مەنٸڭشە, بۇل فەنومەن تەك باتىستا ەمەس, بٷكٸل ەلەمدە تانىمال. ونىڭ بٸر سەبەبٸ – قىتايدىڭ دەستٷرلٸ مەديتسيناسى. باتىستىڭ دەلەلدٸ مەديتسيناسىنا قاراعاندا, قىتاي مەديتسيناسى پروفيلاكتيكاعا كٶبٸرەك مەن بەرەدٸ: اياق-قولدى جىلى ۇستاۋ, كٷرٸش قايناتپاسىن, شٶپ تۇنباسىن نەمەسە ىستىق سۋ ٸشۋ ارقىلى اسقازان مەسەلەلەرٸنٸڭ الدىن الىپ, اعزا تەپە-تەڭدٸگٸن ساقتاۋ. جالپى, بۇل ەلەمدەگٸ سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىنىڭ تانىمال بولۋىمەن بايلانىستى دەپ ويلايمىن: نۋتريتسيولوگتار, health-كوۋچتار, فيتنەس پەن يوگا ارقىلى. ەكٸنشٸ سەبەپ – قىتايدىڭ تەحنولوگييالىق ەرٸ پروگرەسسيۆتٸ ەلگە اينالۋى. ەل جارىق جىلدامدىعىمەن دامىپ, ەكونوميكا مەن بيزنەس سالاسىنداعى ٸرٸ دەرجاۆالاردى باسىپ وزدى. مىسالى, Mercedes سەكٸلدٸ برەندتەرمەن بەسەكەگە تٷسە الادى. قىتاي عارىشتا دا, مەديتسينادا دا, جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا دا ەشكٸمنەن كەم تٷسپەيدٸ جەنە بۇل ٷلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى», – دەيدٸ حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى PhD اسەل زەيتەنوۆا.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ بۇل ترەند قىتايعا دەگەن جاستاردىڭ وڭ كٶزقاراسىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستىرىلىپ, «جۇمساق كٷشتٸڭ» كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە قاراستىرىلىپ جٷر. كەي ساراپشىلار مۇنى اقش-تىڭ ٸشكٸ ساياساتىنا كٶڭٸلٸ تولماۋدان جەنە بالاما مودەل ٸزدەۋدەن تۋعان رەاكتسييا دەپ سانايدى. سونداي-اق TikTok سەكٸلدٸ قىتاي تەحنولوگييالارىنىڭ جاھاندىق ينتەرنەت مەدەنيەتٸنە ىقپالى جەنە قىتايدىڭ ەلەۋمەتتٸك پلاتفورمالاردى ٶزٸنٸڭ يميدجٸن جاقسارتۋ ٷشٸن پايدالانۋى دا اتاپ ٶتٸلەدٸ.
«مەنٸڭشە, قىتايدىڭ جۇمساق كٷشٸ – soft power – قازٸر ەلەمدە قاتتى سەزٸلٸپ تۇر. ەسٸرەسە قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا. قاقتىعىسسىز ەرەكەت ەتۋ جەنە ماقساتىڭا جۇمساق, بٸرتٸندەپ جەتۋ تەسٸلٸ دە ٶز ەسەرٸن بەرەدٸ. بەلكٸم, باتىس جاستارىنىڭ ساياسي شەشٸمدەرگە كٶڭٸلٸ تولماۋى ولاردى قىتاي مەدەنيەتٸنە, ٶمٸر سالتىنا, ساياساتكەرلەرٸنە جەنە قىتايدىڭ ەكونوميكالىق-ساياسي دامۋ جولىنا نازار اۋدارۋعا يتەرمەلەگەن شىعار», – دەپ تٷيٸندەدٸ زەرتتەۋشٸ.
قىتاي بيلٸگٸ بۇل ترەندكە وڭ كٶزقاراس تانىتىپ, ەلدٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن اتاپ ٶتتٸ. قىتاي سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ لين تسزيان مۇنى قىتاي مەدەنيەتٸن دەستٷرلٸ سيمۆولداردان تىس تەرەڭٸرەك تٷسٸنۋدٸڭ بەلگٸسٸ دەپ باعالادى. سونىمەن قاتار قىتاي باق-تارى دا بۇل ترەندتٸڭ تانىمالدىعىن شەتەلدە قىتايلىق ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋ ٷشٸن بەلسەندٸ پايدالانىپ وتىر.
