Qazaqstanda úshinshi elderden birqatar qurylys materialyn ákelýge qoiylǵan shekteý tórt aiǵa jýyq ýaqyttan beri qoldanylyp keledi. Ol tsementtiń, qurylys eritindileri men betonnyń keibir túrlerin, tabiǵi tastan jasalǵan buiymdardy, gips taqtalaryn jáne tabaq shynyny qamtidy. Eýraziialyq ekonomikalyq odaq elderinen keletin ónimderge bul talap qoldanylmaidy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Ónerkásip jáne qurylys ministriniń 2026 jylǵy 15 mamyrdaǵy №237 buiryǵyna sáikes, shekteý qarasha aiynyń sońyna deiin kúshinde bolady. Ony uzartý jóninde ázirge resmi málimdeme jasalǵan joq. Degenmen sheshim qabyldamas buryn shekteýdiń ár ónim naryǵyna qalai áser etkenin baǵalaý mańyzdy.
Qazaq Expert Club-tyń qurylys jáne jyljymaityn múlik salasyndaǵy sarapshysy Diliara Seiitnurovanyń aitýynsha, import azaisa, sheteldik ónimniń ornyn otandyq qurylys materialdary basýy múmkin. Bul jergilikti kásiporyndarǵa óndiristi ulǵaitýǵa jol ashady. Alaida ár materialdyń naryqtaǵy jaǵdaiy ártúrli bolǵandyqtan, importqa qoiylǵan shekteýdiń áserin jeke baǵalaý qajet.
"Tsement óndirisinde jaǵdai anaǵurlym jaqsy. 2025 jyly Qazaqstanda rekordtyq 14,4 mln tonna tsement shyǵaryldy, al eldiń óz qajettiligin óteý deńgeii shamamen 92,5 paiyzǵa jetti. Import pen eksport kólemi de shamalas — árqaisysy 1,1–1,2 mln tonna. Demek, bul salada Qazaqstannyń qýatty óndiristik bazasy bar. Úshinshi elderden keletin ónimge qosymsha shekteý qoiý jaǵdaidy túbegeili ózgertpeidi", – deidi sarapshy.
Al shyny naryǵyndaǵy ahýal bólek. Qyzylordada eldegi jalǵyz iri tabaq shyny óndirýshi Orda Glass jumys isteidi. Alaida bir kásiporyn naryqqa qajet ónimniń barlyq túrin jáne suranystyń tolyq kólemin qamtamasyz ete almaidy. Tústi, shyńdalǵan jáne energiia únemdeitin shynynyń bir bóligi áli de shetelden jetkiziledi.
Sarapshy keltirgen Qurylys salýshylar odaǵynyń baǵalaýynsha, otandyq kásiporyndar gipsokarton men qurǵaq qospalarǵa suranystyń shamamen 60–65 paiyzyn óteidi. Óńdelgen tas naryǵynda da jaǵdai uqsas. Qazaqstanda shikizat bolǵanymen, tereń óńdelgen ónimderdiń bir bóligi importtalady.
Sóitip, óndirisi jaqsy damyǵan tsement salasynda qosymsha qorǵaýǵa qajettilik azdaý, al importty almastyrý mańyzdy ónim túrlerinde otandyq qýat ázirge jetkiliksiz. Sarapshynyń pikirinshe, qysqa merzimdi shekteý bul alshaqtyqty ózdiginen joia almaidy.
"Negizgi másele — saýda saiasaty men óndiristi damytýǵa qajet ýaqyttyń sáikes kelmeýinde. Shekteý alty aiǵa engiziledi, al zaýyt salýǵa birneshe jyl kerek. Importqa jarty jylǵa tosqaýyl qoiyldy eken dep qana biznes jańa kásiporynǵa qarjy quia qoimaidy. Zaýyt iske qosylǵansha naryqtaǵy ereje ózgerip, sheteldik taýar qaita oralýy múmkin", – dep túsindiredi Diliara Seitnýrova.
Onyń sózinshe, investorǵa uzaq merzimge arnalǵan turaqty erejeler, shikizat pen energiiaǵa qoljetimdilik, uzaq merzimdi qarjylandyrý jáne birneshe aimen shektelmeitin ótkizý naryǵy qajet.
Sonymen birge importtalatyn qurylys materialdarynyń bárin Qazaqstanda óndirý ekonomikalyq turǵydan tiimdi bola bermeidi. Keibir ónimge qajetti shikizat ta, suranys ta jetkilikti. Al ózge taýarlar úshin jeke zaýyt salý naryq kólemimen salystyrǵanda tym qymbatqa túsýi múmkin.
Sarapshy importty almastyrýdyń bir mysaly retinde Orda Glass kásipornyn ataidy.
"Qyzylordadaǵy Orda Glass iske qosylǵannan keiin Qazaqstanda tabaq shyny óndirisi paida boldy. Buryn naryq importqa táýeldi bolsa, kásiporyn jumysyn bastaǵan soń qalyńdyǵy tórt millimetrlik tabaq shynynyń bir sharshy metriniń baǵasy 2 200 teńgeden 1 250 teńgege deiin tómendedi", - deidi ol.
Degenmen Seitnýrova bul zaýyttyń qysqa merzimdi tyiymnyń nátijesinde paida bolmaǵanyn eskertedi. Jobany júzege asyrý úshin investor, shikizat, óndiristik infraqurylym jáne ótkizý naryǵy qatar qajet boldy.
Sarapshynyń paiymynsha, importty shekteý men ony otandyq ónimmen almastyrýdyń aiyrmasy osynda. Birinshisi sheteldik taýardyń naryqqa kelýin ýaqytsha azaitady. Ekinshisi qajetti kólemdi, sapany jáne básekege qabiletti baǵany qamtamasyz ete alatyn óndiristi qalyptastyrady.
Eger otandyq usynys jetkiliksiz salada import shektelse, baǵanyń ósý qaýpi bar. Syrttan keletin ónim jergilikti óndirýshilerge báseke týǵyzyp, baǵanyń kúrt kóterilýin tejeidi. Bul, ásirese, bir iri óndirýshi nemese sanaýly jetkizýshi jumys isteitin naryq úshin mańyzdy. Seitnýrovanyń aitýynsha, Qazaqstan qurylysshylar odaǵy shekteýler saldarynan qurylys materialdary 25–30 paiyzǵa qymbattaýy múmkin ekenin eskertken.
Sondyqtan sarapshy importty shekteýdi otandyq óndiristi damytý quraldarynyń biri retinde qarastyrǵan jón dep esepteidi. Biraq mundai sharanyń nátijesi óndiris ashýǵa qajetti jaǵdai jasalǵanda ǵana turaqty bolmaq.
"Investorlar birneshe jyl alǵa jospar qura alýy kerek. Olar ýaqytsha shekteý aiaqtalǵan soń naryq qandai bolatynyn, kásiporyn qoljetimdi qarjy taba ala ma, energiia qansha turady, qajetti shikizat bar ma jáne zaýyt turaqty ákimshilik qorǵaýsyz importpen básekelese ala ma — osynyń bárin bilýge tiis. Bul suraqtarǵa jaýap tabylǵanda ǵana importty shekteý týraly emes, ony shyn máninde almastyrý týraly aitýǵa bolady", – dep túiindedi Diliara Seitnýrova.
