Qazaqstan úkimeti biyl qorǵanys salasyna jumsalatyn qarjyny aitarlyqtai arttyrdy. Bilik qańtar oqiǵasy, Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵystan keiin áskeri daiyndyqty arttyrýǵa jáne tótenshe jaǵdaiǵa jaýap beretin kúsh qurylymdary men mekemelerdi tehnikalyq jabdyqtaý úshin qosymsha 441 mlrd teńge (1 mlrd AQSh dollaryna jýyq) bólýdi kózdedi.
Iaǵni, bul Qorǵanys ministrliginiń 2022 jylǵa josparlaǵan jalpy shyǵyndarymen salystyrǵanda aitarlyqtai kóp.
Keibir málimetterge sáikes, Qazaqstan Ýkraina tájiribesin basshylyqqa ala otyryp, armiiany kádimgi «gibridtik soǵysqa» daiyndaýdy josparlaǵanǵa uqsaidy. Árine, bul áńgimeniń tekten tek shyqpaǵany belgili. Sebebi, Qazaqstan saqtyq sharasyn qolǵa alyp, jan-jaqty daiyndyq sharasyn pysyqtamasa bolmaidy.
Halyqaralyq áskeri sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan biligi Ýkrainanyń Reseige des bermei, soǵysta qarsylasa túsýinen sabaq alý kerek. «Ol úshin bilik áskeri salaǵa túpkilikti reforma jasap, «gibridti soǵysqa» daiyndyǵyn kúsheitýi tiis» degeni biraz jaittan habar beredi.
Shyn máninde, Qazaqstan armiiasynyń jaǵdaiy qalai? Eldiń qaýipsizdigi men tutastyǵyn saqtaýǵa qaýqary jete me?
Bul saýalǵa kelgende biraz kúmiljip qalatynymyz shyndyq. Al búgingidei almaǵaiyp zamanda qorǵanys salasy berik bolmasa, el irgesinen tynyshtyq ketýi ábden múmkin.
Sol sebepten de qorǵanys salasyn qosymsha qarjylandyrýdyń edáýir bóligi kúsh qurylymdary sanyn ulǵaitýǵa jáne materialdyq-tehnikalyq bazany, sondai-aq áskeri-transporttyq aviatsiia parkin tolyqtai jabdyqtaýǵa baǵyttalyp otyr.
Londondaǵy Halyqaralyq strategiialyq zertteýler institýty shyǵaratyn The Military Balance jyl saiynǵy anyqtamalyǵynyń 2021 jylǵy derekterine súiensek, Qazaqstan turaqty ásker sany boiynsha álemde 166 eldiń ishinde 70-shi orynda tur.
Munymen qosa Qazaqstan armiiasynda 39 myń adam eńbek etetini jazylsa, taǵy 31,5 myń adam turaqty áskerlerge qatysy joq áskerilendirilgen quramdaǵy mekemelerde esepte tur.
TMD elderiniń ishinde 2021 jylǵy ásker sany boiynsha reitingte Resei (5-oryn), Ýkraina (21-oryn), Ázirbaijan (41-oryn), Ózbekstan (63-oryn), Belarýs (64-oryn) jáne Armeniia ( 66 oryn) jaiǵasqan.
Shyn máninde, keshegi qańtar oqiǵasy, Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵys órti, Ázirbaijan men Armeniia shekarasyndaǵy qaqtyǵys Qazaqstandy da beiqam jatqyza almaidy.
Sebebi, bul saladaǵy mamandar áleýmettik, ekonomikalyq jaǵdaidyń da máz emestigin talai aitqan. Ol ol ma, qarý-jaraq qory da álsiz. Ainalyp kelgende, bárine qarjy jetispeidi. Alda-jalda soǵys órti tutana qalsa, áskerlerdiń daiyndyǵy da tómen. Tipti, osy saladaǵy kásiporyndy damytýǵa quiylatyn investitsiia kólemi de mardymsyz eken. Muny alysqa barmai-aq, qorǵanys shyǵystary reitinginde kóshtiń sońynda turǵanymyz dáleldei alady.
Demek, qorǵanys salasyna túbegeili reforma jasaityn ýaqyt keldi. Áskeri daiyndyq jumysyn jolǵa qoiyp, kúsh qurylymdaryn jańa tehnologiiamen jabdyqtaý kezek kúttirmeitin másele.
Qazaqstan prezidenti Q.Toqaevtyń mamyr aiynda Túrkiiaǵa baryp, elimizde shabýyldaýshy ushqyshsyz ushý ushaqtaryn birlesip shyǵarý týraly kelisimge qol qoiǵany da sondyqtan.
