"Bizdiń ýniversitettiń tarih fakýltetinde Mihail Shliýpikov degen oqytýshy bar. Burynǵy jyldary ol "Qyrym – Reseidiki" degen ýaǵyzdy stýdentterdiń qulaǵyna únemi quiatyn. Biz buǵan únsiz kónetinbiz, elemeitinbiz.
Óitkeni oqytýshymen salǵylasyp, urysyp, nashar baǵa alýdy kim qalasyn?
Alaida Ýkrainadaǵy sońǵy oqiǵalarǵa bailanysty bul oqytýshy orys tildi toptarda oqityn stýdentter arasynda qaýipti ritorikanyń propagandasyna ashyqtan-ashyq kóship aldy.
Mysaly, Mihail Shliýpikov «Pýtinniń eshqandai kinási joq, arandatqan Ýkrainanyń ózi kináli» degendi udaiy qaitalaidy.
Onyń bailamynsha, Resei – alyp el, imperiiashyldyq onyń qanynda bar, sondyqtan oǵan jańa territoriialar kerek. Ol únemi keńeiýge muqtaj. Onyń mundai teris tujyrym-kózqarastarynyń bizdiń elimizdiń aýmaqtyq tutastyǵyna janama bolsa da qatysy bar», – deidi BǴM-ge shaǵymdanǵan stýdentterdiń biri.
Atalǵan jaǵdaiǵa bailanysty Ýniversitet basshylyǵy tilshiler qaýymyna áli túsinikteme bermedi.
...
Osydan birneshe ai buryn Resei Prezidenti Vladimir Pýtinnen Ýkrainadaǵy soǵys aiaqtalǵan soń, Qazaqstannyń soltústik óńirlerin kúshtep qosyp alýdy suraǵan qostanailyq Tatiana Malahovanyń jazbasy da Qaznette qyzý talqylandy.
Keiinnen oblystyq Politsiia departamenti atalǵan jazba feik akkaýnttan jazylǵan dep túsinikteme berdi.
Ázirshe, álemjelide separatistik kózqarasta jazba qaldyryp júrgen adamdardyń jaýapkershilikke tartylǵany týraly derek joq.
Birqatar qoǵam belsendileri elimizde «imperiialyq komplekske» shaldyqqandar bolashaqta titýldy ult táýelsizdigine qaýip tóndiredi dep dabyl qaǵyp, tipti olardyń arnaiy tizimin jasaýdy da usyndy.
Osy oraida Dalanews.kz tilshisi burynǵy odaqtas respýblikalardaǵy «imperiialyq komplekstiń» Qazaqstanǵa qaýpi qandai degen saýaldy sarapshylardan surap kórdi.
Saiasattanýshy Ashat Qasenǵali Resei memleketi óziniń saiasatyn burynǵy KSRO quramynda bolǵan elderdiń aýmaǵynda tutas júrgizýge múddeli deidi.
ÁLEMGE RESEILIK KÓZQARASPEN QARAITYN QAZAQSTANDYQTAR TÝRALY
«Sońǵy jyldary soltústik kórshimizdiń imperiialyq ambitsiiasy naqty kórine bastady. Qyrymdy tartyp alýdan keiin, mediaqurylymda ony ashyq nasihattaýǵa kóshti.
Iaǵni Resei memleketi óziniń saiasatyn burynǵy Resei imperiiasynyń aýmaǵynda tutas júrgizýge múddeli ekenin ańǵartýda. Sol maqsatta túrli filmder, baǵdarlamalar túsirip keledi. Onyń barlyǵy sanaǵa tikelei áser etýde.
Sebebi qazirgi zamannyń kúresi, ol adam sanasy úshin kúres. Adamnyń sanasyna óz qundylyǵyńdy engize bilseń bolǵany.
Mine, Resei sol baǵytty ustanýda. Onyń bul saiasaty bizdiń elimizde de aiqyn kórinis tabýda. Sebebi elimizde aqparattyq qaýipsizdik tómen, áleýmettik jelini baqylaý joqtyń qasy. Ashyq jatqan alań. Al ol alańǵa kim kelip, qandai doppen oiyn oinaimyn dese óz erki.
Resei bul múmkindikti qalt jibermeýde. Mýltfilmnen bastap, gazet-jýrnal, saittarǵa deiin sol saiasatty ustanýda. Sondyqtan bul sózsiz áser etedi»,-dedi ol.
Saiasattanýshynyń pikirinshe, álemge Qazaqstannyń emes, reseilik kózqaraspen qaraityn qazaqstandyqtardyń sany artýda.
«Álemge Qazaqstannyń kózimen emes, reseilik kózqaraspen, impershilik kózqaraspen qaraityndardyń sany artýda. Al, ekinshi jaǵynan Reseidiń Qyrymdy alýy men Ýkrainaǵa ashyq soǵys ashýy kei azamattar turǵysynan «rasymen Resei imperiiasy qaita tirilýde» degen emotsiialyq kóńil-kúi týyndatýda.
Osynyń barlyǵy álemjelide ashyq kórinis taýyp otyr. Kez kelgen imperialistik ideologiia biz úshin qaýipti. Sebebi imperializm ideiasy – basqynshylyq, jaýlap alý, bir memlekettiń ekinshi memleket aldyndaǵy ústemdigi.
Sondyqtan Resei tarapynan týyndaityn imperialistik ideologiia sózsiz Qazaqstannyń aýmaqtyq tutastyǵyna, Qazaqstannyń syrtqy saiasattaǵy derbestigine qarsy jumys isteitin bolady.
Sońǵy jyldary til saiasatyn ustanýda, bizdiń jerimizdiń aýmaqtyq tutastyǵyna tarihi turǵydan kúmán keltirýde osy kózqaras aiqyn kórinip otyr, sondyqtan bul bizge tikelei qaýipti ideologiia»,-dedi Ashat Qasenǵali.
"Resei Qazaqstannyń territoriialyq tutastyǵyna qaýip tóndirýi múmkin"
Jeke bas qaýipsizdigine bailanysty aty-jónin jazbaýymyzdy ótingen reseilik (ulty orys emes) jýrnalist kóptegen tanystarynyń Qazaqstanǵa kóshýdi josparlap otyrǵanyn jáne olardyń keibiri erteńgi kúni Qazaqstannyń territoriialyq tutastyǵyna qaýip tóndirýi múmkin ekenin jasyrmady.
«RF qazirgi biliktiń saiasatyna qarsy jastar jappai kórshiles elderge migratsiialanýdy bastap ketti. Olardyń birazy Qazaqstan azamattyǵyn alý úshin qazaqstandyq qyzdarǵa úilenýge, sol elde turaqtap qalýǵa tyrysatyny anyq. Qazirdiń ózinde meniń ainalamdaǵy biraz tanystarym Qazaqstandaǵy tanystaryna habarlasyp, qazaq tilin úirenýge qansha ýaqyt ketetinin surap, qai óńirde orys tilinen qysym kórmeitinderin anyqtap jatyr. Telegramda arnaiy kanal ashyp, bir-birimen aqparat almasýda.
Orys jastarynyń aýmaqtaryńyzǵa jappai kirýine tyiym salynbaityny anyq, biraq birshama ýaqyttan keiin olardyń arasyndaǵy keibir shovinistik, imperialistik kózqarastaǵy azamattardyń «qysym kórip jatyrmyz» dep Kremlden kómek suramaýyna kim kepil bere alady?!
TMD aýmaǵyndaǵy adamdardyń impershildik kompleksine AQSh pen Keńes Odaǵy arasyndaǵy Qyrǵi qabaq soǵystyń áseri boldy. Sol kezdegi aqparattyq soǵys Keńes adamyna «báleniń bári batystan keledi» degen uǵymdy jaqsylap sińirdi. Baiqasańyz, Ýkrainadaǵy soǵysty qoldaityndardyń kóbi ýkraindyqtarǵa emes, Amerikaǵa qarsy.
Mundai túsinik memlekettik BAQ propagandasynyń áseri men halyqtyń saýatsyzdyǵy. Esi durys adam qai elde bolsyn qan tógilip, jazyqsyz adamdardyń ajal qushqanyn qoldamaidy»,-dedi halyqaralyq jýrnalist.
Onyń aitýynsha, patsha rejiminiń quldyraýy da, Keńes ókimetiniń ornaýy orys ultynyń boiyndaǵy otarshyldyq rýhty túbegeili joiǵan joq.
«Jalpy orystardyń imperialistik kózqarasy jaidan-jai paida bolǵan joq, óitkeni tarihta biliktiń sabaqtastyǵy, otarlaý, yqpal etý aimaqtaryn ulǵaitý men nyǵaitý úshin tárbielengen urpaq bar.
Alaida keńestik Reseide olar «keńestik adamdy» qalyptastyrýǵa tyrysty jáne basymdylyq – titýldy ultta boldy. Imperiialyq rýh – ózge ulttarǵa ǵana emes, biliktiń kez-kelgen alys aimaqtarǵa degen qarym-qatynasynan baiqaldy. Esińizde bolsa, Máskeý «Ortalyq» dep atalatyn.
Odan bólek, ekinshi dúniejúzilik soǵys daǵdarysy, Keńes Odaǵynyń fashizmdi joiýdaǵy úlken jeńisin qosyńyz.
Atalǵan jeńiste Odaqtaǵy ózge ult ókilderiniń bolǵany esepke alynbai, sózsiz «orys álemi» de-fakto jeńimpaz bolyp shyǵa keldi. Bul da impershildik rýhtyń ósýine yqpalyn tigizdi. Sondai-aq, Imperiianyń jospary kóp jaǵdaida geografiialyq yqpal etýge qatysty bolǵanymen, buǵan odaqtyń ideologiialyq komponenti – kommýnizmdi barlyq jerde taratý qosyldy.
Sondai-aq, sol kezdegi álemdi ielengen «Qyrǵi qabaq» soǵys orystardyń impershildigin tómendetpedi, kerisinshe, álemge beibitshilik ornatatyn «orys adamy» beinesiniń romantikasy paida boldy. Halyqty saýattandyrý jumystarynan kóptegen adamdardyń kózi ashyldy degenimizben, buqaralyq aqparat quraldary arqyly milliondaǵan adamdarǵa bilik óz ideologiiasyn erkin júrgizip kele jatyr.
Oǵan Reseidiń Donetsk pen Lýgansk halyq respýblikalary, Qazaqstan territoriiasyna qatysty memlekettik arnalarynan Kreml depýttattarynyń aityp júrgen málimdemeleri dálel»,-deidi spikerimiz.
TMD-daǵy Resei propagandasy
Jýrnalist Reseidegi imperialistik ideologiiany nasihattaýdyń birneshe quraly TMD aýmaǵynda astyrtyn júrgizilip otyr deidi.
«Qazirgi zamanaýi Reseidegi imperialistik piǵyldaryn nasihattaityn taǵy bir qura – din.
Sońǵy jyldary búkil Resei boiynsha myńdaǵan shirkeýler qaita jańǵyryp, olardyń barlyǵy qazirgi bilik basyndaǵy elitaǵa baǵynyshty bolyp otyr, jáne ol jái ǵana Pravoslavtik emes, orys Pravoslavtik shirkeýi dep atalady.
TMD boiynsha «Mir», «Pervyi kanal» syndy arnalar men burynǵy odaqtas elderde qalǵan orystarmen jumys isteitin halyqaralyq «Rossotrýdnichestvo» Federaldy agenttikteri, túrli qorlar atalǵan ideologiiaǵa jumys isteidi.
Olar gýmanitarlyq kómekter kórsetip, orys jastaryna granttar taǵaiyndap, sol arqyly jastarǵa – kez kelgen jaǵdaida senderdi qorǵaityn memleket bar degen ideologiiany sińirip keledi. KVN, túrli mádeni sharalarda da orys áleminiń ideologiiasy qatty nasihattalady.
Men siiaqty ózge ult ókilderi orys tilinde erkin sóilese «sen orys mádenietin myqty bilesiń, demek sen oryssyń» degen túsinikte qalypty bolyp ketken. Máselen, reseilik álemge tanymal model Irina Sheih tatar ultynyń ókili bolǵanymen, onyń paraqshasyndaǵy pikirler «ol orystyń sulýy», «ol orystyń qyzy bolǵan soń, Ronaldýdyń basyn ainaldyryp aldy. Biz bárinen myqtymyz» degenge keledi. Iaǵni, mundaǵy qyzyl pasport Resei azamatysyń degendi emes, oryssyń degendi bildiredi.
Kez kelgen ótken tarihqa degen nostalgiia – búgingi kúnniń ekonomikalyq jáne basqa da faktorlaryn quldyratýǵa aparady. Tarihta eshqandai imperiia máńgi ómir súrgen emes.
Bul óte kúrdeli, sotsiopsihologiialyq qubylys, sebebi, sanasy saiasi ideologiiaǵa ýlanǵan «massany» basqarýdyń sońy – búgingi kúni biz kórip otyrǵan tarihty basqynshylyq, ozbyrlyq arqyly ózgertkisi keletin basshylardy týdyryp otyr. Al, zardabyn shegip jatqan qarapaiym halyq»,-dedi jýrnalist.
Ázirlegen, Aijan MUHAMETQALIEVA
