Tapqan-taianǵanyn tońazytqysh, televizor, útik alǵan nesiesin jabý men kommýnaldyq tólemge áreń jetkizip, jan jalǵap álek.
Týystyń turmysyn kórgen qazaq páterge shyǵady. Oblys ortalyǵyna barǵan qazaq birdeńe qylar, páter arzan. Páter arzan bolǵanmen, eńbekaqysy az. Maǵynasyz ómir. Sodan qazaq salyp uryp, Almaty men Astanaǵa tartady.
Ne isteidi, qaida barady árkimniń óz buiryǵy bar. Biraq, bári páterielenýshige kiriptar jaǵdaiǵa túsetini naqty aian sharýa.
Búgin qazaqta bir motivatorlyq ideia bolsa, ol baspanaǵa qalai jetsem degen arman. Baspanasyz júrgen qarapaiym qazaqqa seniń tiliń, elińniń bolashaǵy, álemdegi Qazaqstannyń oiyp alar orny - kók tiyn!
Qansha qazaqtyń dúnie esigin páterde ashqanyn, páterden páterge kóship erjetkenin eshkim dóp basyp aita almas. Qansha qazaqtyń ólgende súiegi páterden shyqqany taǵy belgisiz.
Al, bul jai másele emes. Statistikaǵa da, ǵylymi zertteý nysanyna da suranyp turǵan problema. Problema bar, sheshimi joq. Nege? Zertteý kerek. Nege másele sheshilmei jatyr?
Demek, onyń ekonomikalyq sebepterinen basqa da "óitkeni" bar shyǵar?..
Qazaqstanda qorǵansyz, baspanasyz júrgen bir ǵana ult bar. Ol kelimsek emes, ol osy eldiń, osy jerdiń iesi - qazaq!
Bilik bolsa, bul problemany sheshýdiń ornyna sheteldikter basqaryp otyrǵan bankterge halyqty nesiemen qanaýǵa jol berip otyr! Paradoksaldy, biraq fakt.
Reseide páter jaldaýǵa kisi ailyǵynyń 50% ketedi dep jazypty bir jýrnalist. Germaniiada 20%. Bizde páteraqyny ailyǵy jetpegen soń, ústine elden surap, qaryzdanyp-qaýǵalanyp tóleidi. Demek, 101%.
Bul baiǵusqa ne kún týdy deisiz ǵoi?! Sókpeńiz ol qazaqty. Ol qazaq elordada júrsem, qyzmetim óser, adam bop ketermin, eshteńe etpeidi bárine shydaimyn dep júr. Kúni boiy jarqyrap kúlip júrse de, ishken tamaǵy durys emes. Uiqysy tynysh emes. Júikesi tynysh emes. Sóitip jan baǵyp, úmittenip júrgenniń barlyǵynyń joly bop jatyr dep aita alamyz ba? Joq.
Joly bolý úshin ol minezin ózgertý kerek...Já, ol jaǵyn aitpai-aq qoiaiyq.
Túngi kóshelermen kele jatqanda baiqampaz qazaqtyń janaryna ne ilinedi deisiz be? Aitaiyn.
Búgingi ailyǵy satyp alýǵa eshqashan múmkindik bermeitin qymbat úiler ilinedi deisiz be onyń janaryna?
Jo-joq ol qazaq bul úilerdi kúnde kórip júr ǵoi. Ol túnde jaryǵy joq kóptegen páterlerdiń mylqaý terezelerin kóredi...
Ol úilerdi bailar almaidy, olardyń óziniń úii bar. Jáne bir ǵana úii emes. Al, baspanasyz qazaq aidyń aiaǵy jaqyndap qalǵanyn biledi de, bárin umytyp, sol máseleni sheshýge kirisedi. Basqasynda sharýasy joq onyń. Basqa sharýany: sportty, ózin-ózi damytýdy, shyǵarmashylyqpen ainalysýdy, biznes jobalardy oilap, iske asyrýdy ol oilamaidy. Biren-saran tabandylary bar árine, olar az biraq.
Páter iesi bolsa, ol bir kináz! Kóz aldyna erbeńdetip kórsetken kelisim-shartyńdy urǵany bar. Jyrtyp-jyrtyp betińe laqtyra salady. Ol kelisim-sharttyń bir gramm quny joq ol úshin.
Sol kelisim-sharttyń negizinde "nege páteraqysy negizsiz kóterildi?", "qansha ýaqyt kórsetilgen sonsha ýaqyt turýǵa tiis edim, meni qaqaǵan qysta bala-shaǵammen dalaǵa laqtyryp tastaýǵa páteriesiniń quqyǵy joq!" dep sotqa shaǵymdanyp, jeńip-utyp jatqan bir qazaqty jáne kórgem joq.
Unamasań, páterden áida, shyǵasyń! Kez kelgen aida páteraqyny kótere salsa da, kóziń jypylyqtap, áielińmen kúńkildesip ap, kezekti ret kónesiń.
Bul naryqty bilik bolsa taǵy rettep otyrǵan joq. Páteraqy degeniń Astanada ai saiyn Alpamystai ósip jatyr. Qazir 100 000 myńǵa 1 bólmeli úi tapsańyz, oljalysyz.
Onyń ózin basqa da taǵdyrlastaryńmen qyrqysyp júrip, talasyp júrip, páterdiń iesine unaý úshin barlyq akterlik qabiletińdi salyp júrip, qolyńdy áreń jetkizesiń.
Makler degen jalmaýyzyń taǵy bar. Úkimet qazaqty qorǵamaitynyn bilip alǵan ol, seniń aqshańdy júikeńmen birge sorady. Amalyń joq, táýelsiz elde tursań da, birese anaǵan, birese mynaǵan táýeldisiń.
Úkimetke eldiń bárine úi berip jarylqa dep aitýdan aýlaqpyn. Túsinem bárin. Forýmdarǵa keletin syily qonaqtarǵa 100 myńdap $ (Astanada 3 bólmeli úidiń quny!) syiaqy berý kerek. Tegin eshkim maqtamaidy ǵoi! Daǵdarys pa? Iá, túsinem, kóndim. Naryq zamany, ólmeseń ólme qap pa? Lápbai! Bárine kóndi bul qazaǵyń. Tek ainalaiyn Úkimet, sen de mindetińdi oryndasaishy! Bir ǵana ótinish, ulyqtar!
Óz qandastaryńa tittei de bolsa jandaryń ashysa, páter jaldaý protsesin naqty zańnamalyq tetikter arqyly rettep berińder. Qalǵanyn tiri bolsaq, kóre jatarmyz. Máńgi eshteńe joq qoi. Bir ókinishtisi bir ret berilgen ómir de máńgi emes. Al, qazaq adam siiaqty ómir súrse deisiń...
P.S.
Depýtat myrzalar men depýtat hanymdar! Maǵan senbeseńizder, astyndaǵy pikirlerden kóresizder bul problemanyń qalai asqynǵanyn. Biraq, sizderdiń qoldaryńyzdan da eshteńe kelmeidi ǵoi. Sizder de ýaqytsha páterde turasyzdar...
Aqberen ELGEZEK
