Qazirgi damyǵan zamanda qaýipsizdik júiesi ýaqyttan oza qimyldaýynyń mańyzy zor. Óitkeni tabiǵi apattar men óndiristik apattar jiilep, jańa tehnologiialar jyldam damyp jatqan dáýirde halyqtyń qaýipsizdigi eski qural-jabdyqtarmen nemese baiaǵy júiemen qamtamasyz etile almaidy. Ásirese aýyl-aimaqtarda órt, sý tasqyny nemese jol apaty bola qalsa, qutqarýshylardyń bir-birimen tez ári senimdi bailanys ornatýy ómir men ólimniń ara-jigin sheshetin sátter bolady. Osyndai jaǵdaida tsifrlyq radiobailanys júiesiniń engizilýi azamattyq qorǵaýdy múlde jańa deńgeige kóterip otyr.
2025 jyldyń basynan bastap Qazaqstanda tótenshe jaǵdailar júiesinde vedomstvoaralyq jańa radiobailanys jelisi iske qosyldy. Bul – burynǵy shashyrańqy, ár mekeme óz aldyna jumys isteitin júieden birtutas bailanysqa kóshý. Tótenshe jaǵdailar ministrligi, Ishki ister ministrligi men Ulttyq ulannyń radiobailanys arnalary biriktirilip, biryńǵai platforma quryldy.
Mundai tájiribe TMD aýmaǵynda joq, demek Qazaqstan aimaqtaǵy tehnologiialyq kóshbasshylyqqa umtylyp otyrǵanyn ańǵarýǵa bolady. Jańa júieniń alǵashqy tolqyny Pavlodar men Túrkistanda iske qosyldy. Bul óńirler el kartasynda synaq alańy emes, naqty nátijesin kórsetken aimaqtarǵa ainaldy. Artynsha Shymkent, Abai, Qyzylorda, Petropavl, Aqtaý sekildi qalalarǵa da jańa stantsiialar ornatý josparlanyp otyr.
Buryn túrli vedomstvolar apat ornyna kelgende bir-birimen bailanysa almai, ýaqyt joǵaltatyn. Bir júiede sóilespegen soń, aqparat jetkizý kesheýildeitin, sheshim qabyldaý baiaýlaityn. Al jańa radiobailanys bul kedergini joiyp, ár qyzmettiń áreketin bir arnaǵa toǵystyrady. Máselen, órt shyqqanda politsiia joldy jaýyp, jedel járdem zardap shekkenderdi alyp shyqqanda, qutqarýshylar tikelei efirde ózara aqyldasyp, naqty qadamdy birden jasai alady.
Qazirgi tańda 1141 portativti radiostantsiia, 67 mobildi jáne 24 statsionarlyq qurylǵy, sondai-aq 35 spýtniktik telefon men 22 dron satyp alynbaq. Árbir radiostantsiia – qutqarýshynyń qolyndaǵy senimdi qural, árbir dron – alystaǵy jaǵdaidy kózben kórýge múmkindik beretin «ushqyshsyz serik». Al spýtniktik telefondar shalǵai aýyldardaǵy bailanysty qamtamasyz etip, kez kelgen apat jaǵdaiynda aqparat almasýdy úzdiksiz etedi. Buǵan qosa, PTT úlken knopkasy bar garnitýralar qutqarýshylarǵa alań ústinde qolyn bosatpai-aq sóilesýge jaǵdai jasaidy.
Tehnologiianyń tiimdiligi tek qural sanyna emes, onyń senimdiligi men qoljetimdiligine bailanysty. Sol úshin bazalyq stantsiialar eldiń ár óńirinde júieli ornalastyrylýda. Almatydan Qostanaiǵa, Túrkistannan Kókshetaýǵa deiingi aralyqta jańa stantsiialar ornatylady. Aqtóbede montajdaý jumystary bastalyp ta ketti. Bul – bailanystyń úzdiksizdigin qamtamasyz etip, eń shalǵai aýyldaǵy qutqarýshyny da birtutas júiege qosýǵa múmkindik beredi.
Saiasi turǵydan alǵanda, mundai jobalar memlekettiń óz azamattaryna degen jaýapkershiligin kúsheitedi. Tótenshe jaǵdailar kezinde halyq bilikke senim artady, al biliktiń mindeti – sol senimdi aqtaý. Ashyq derekterge súiensek, jańa radiobailanys júiesi engizilgennen keiin tótenshe oqiǵalarǵa den qoiý ýaqyty orta eseppen 20-30 paiyzǵa qysqarady dep kútilýde.
Keńes dáýirinen beri qalyptasqan eski júieden bas tartyp, zamanaýi tehnologiiaǵa kóshý – Qazaqstannyń strategiialyq tańdaýy. Bul tek qutqarý qyzmetiniń máselesi emes, ulttyq qaýipsizdikke tikelei qatysy bar qadam. Óitkeni tabiǵi apattar, óndiristik jarylystar nemese tipti geosaiasi táýekelder kezinde birtutas bailanys júiesiniń bolýy memlekettiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.
Sandyq radiobailanys – jai ǵana tehnikalyq jetistik emes, ol haos pen tártiptiń arasyndaǵy názik shekarany ustap turatyn qural. Qazirgi zamannyń boljaýsyz syn-qaterlerinde senimdi bailanys júiesi – qutqarýshylar úshin baǵyt-baǵdar, halyq úshin tynyshtyq kepili. Endeshe bul jobanyń damýy – eldiń tótenshe jaǵdailarǵa daiyndyq deńgeiin arttyrýmen birge, qoǵamdaǵy senim men qaýipsizdikti nyǵaitýdyń naqty qadamy.
