Qazaqstan 2027 jyldan bastap ASPAN jobasy aiasynda oq-dári men artilleriialyq snariadtar shyǵaratyn tórt zaýytty iske qosyp, ony NATO standarttaryna sai shyǵarýdy josparlap otyr. Alaida bul qadam reseilik saiasatkerler tarapynan synǵa ushyrady. Resei Memlekettik dýmasynyń depýtaty Aleksei Jýravlev Qazaqstannyń sheshimin "dostyqqa jat áreket" dep baǵalap, muny Reseidiń áskeri-ónerkásip kesheninen bas tartýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Al qazaqstandyq áskeri sarapshy Ermek Seitbattalov bul sheshimdi qorǵanys salasyndaǵy táýelsizdik pen tehnikalyq qajettilikpen bailanystyrdy. Ol Dalanews.kz redaktsiiasyna jobanyń áskeri-tehnikalyq, geosaiasi jáne qaýipsizdik turǵysynan mańyzyn túsindirdi.
Ermek Seitbattalovtyń aitýynsha, NATO standarttaryna kóshý bastamasy ýaqyt talabynan týyndaǵan sheshim.
“Qorǵanys ministrligi buǵan deiin bul máseleni jaýyngerlik oqý-jattyǵýlar kezinde oq-dáriniń jetispeýshiligimen túsindirgen edi. Al másele ýaqytsha Kanada kompaniiasynyń kómegimen sheshildi. Reseilik saiasatkerler muny saiasi jáne áskeri yntymaqtastyqtyń basqa vektorǵa bet burýy retinde qabyldap otyr. Alaida osy ýaqytqa deiin Qazaqstan tek reseilik oq-dárilerdi paidalanyp kelgenin eskerý qajet”, — dedi ol.
Onyń aitýynsha, ASPAN jobasy aiasynda Qazaqstanda artilleriialyq snariadtar men minalar shyǵaratyn tórt jańa zaýyt salý josparlanǵan. Jobanyń jalpy investitsiiasy shamamen 1 mlrd dollar. Resmi túrde olardyń ornalasatyn jeri jariialanbaǵan. Alaida keibir derekkózder alǵashqy zaýyt qurylysy júrip jatqanyn málimdegen.
“Bul zaýyttarda NATO standarttaryna sai ónim shyǵarý kózdelip otyr. Aqparat kózderine súiensek, kásiporyndar reseilik úlgidegi 82 mm, 120 mm, 122 mm jáne 152 mm artilleriialyq snariadtardy, sondai-aq NATO standartyndaǵy 155 mm artilleriialyq snariadtar men 60 mm minomet oqtaryn óndiretin bolady. Bul sheshimniń basty maqsaty “oq-dári jaǵynan táýelsiz bolý” dep oilaimyn”, — deidi sarapshy.
Resei nege muny “dostyqqa jat” dep baǵalady?
Resei depýtaty Aleksei Jýravlev Qazaqstannyń bul qadamyn geosaiasi baǵyttyń ózgerýi retinde qabyldap otyr. Ol Qazaqstannyń NATO-men burynnan yntymaqtastyq ornatqanyn eske salyp, bul baǵytty “agressivti áskeri blokpen jaqyndasý” dep sipattady.
Alaida Ermek Seitbattalov bul pikirmen kelispeidi.
“Qazaqstannyń bul sheshiminde ári pragmatikalyq, ári tehnikalyq negiz bar. Jýravlev óz suhbatynda Qazaqstannyń 1992 jyly Soltústik Atlantikalyq yntymaqtastyq keńesine qosylǵanyn, al 1994 jyly NATO-men “Beibitshilik úshin seriktestik” kelisimine qol qoiǵanyn alǵa tartady. Alaida Qazaqstan buǵan qosa NATO-nyń operativtik úilesimdilik tujyrymdamasy men PARP baǵdarlamasyna qatysyp, naqty nátijelerge qol jetkizdi. Bul Qarýly kúshterdiń halyqaralyq bedelin arttyrdy”, — dep qosty ol.
NATO standarttary áskerge ne beredi?
Seitbattalovtyń aitýynsha, NATO standarttaryna kóshý Qazaqstan áskerine birqatar naqty artyqshylyq beredi.
“Bul standarttar oq-dári sapasyna joǵary talap qoiady. Reseilik kalibrlerdiń de sapasy artady. Artilleriialyq oqpandar uzaq ýaqytqa shydaidy, jii aýystyrýdy qajet etpeidi. Al 155 mm jáne 60 mm kalibrlerdi qoldaný úshin NATO artilleriialyq júieleri qajet. Eger Qazaqstan mundai qarý-jaraq satyp alatyn bolsa, bul halyqaralyq yntymaqtastyqty talap etedi”, — dedi ol.
Sondai-aq sarapshy NATO standartyndaǵy qarýlardyń dáldigi men tehnologiialyq deńgeii joǵary ekenin atap ótti. Keibir júielerde soqqy beriletin nysananyń koordinattary aldyn ala baǵdarlamalanady.
“Keibir, sondai qarýlarǵa aldyn ala baǵdarlama jazyp soqqy beretin nysananyń kordinattaryn, sipatamasyn engizýge bolady”, — deidi ol.
Reseimen áskeri-tehnikalyq yntymaqtastyqqa áseri qandai?
Sarapshynyń pikirinshe, bul bastama Reseimen áskeri-tehnikalyq yntymaqtastyqqa belgili bir deńgeide keri áser etýi múmkin. Alaida bul — obektivti ári zańdy úderis.
“Resei qazir sanktsiialardyń astynda qaldy. Odaqtastaryna sapaly ári qoljetimdi qarý-jaraqty burynǵydai kólemde usyna almaidy, keibir tehnologiialarda artta qalyp bara jatyr. Qazaqstan mundai jaǵdaida kútip otyra almaidy”, — deidi Seitbattalov.
Qysym bolýy múmkin be?
Sarapshy Resei tarapynan saiasi qysym bolýy múmkin ekenin de joqqa shyǵarmady.
“Qazaqstan men Resei arasyndaǵy qarym-qatynastyń sońǵy kezeńderine kóz júgirtsek, saiasi nemese ekonomikalyq qysym bolýy múmkin”, — dedi ol.
Ýkrainamen salystyrý oryndy ma?
Keibir reseilik saiasatkerler Qazaqstan jaǵdaiyn Ýkrainamen salystyrady. Alaida Ermek Seitbattalov bul salystyrýdy tolyq negizdi dep eseptemeidi.
“Ýkrainadaǵy jaǵdaidyń basty sebebi NATO standarttaryna kóshý emes. Negizgi faktor — Keńes Odaǵy kezinde salynǵan gaz tasymaldaý infraqurylymyna qatysty máseleler boldy. Bul tek ekinshi qatardaǵy sebepterdiń biri ǵana”, — deidi sarapshy.
Qorǵanys ónerkásibindegi táýelsizdikke qadam
Ermek Seitbattalovtyń aitýynsha, ASPAN jobasy Qazaqstannyń qorǵanys ónerkásibin edáýir táýelsiz deńgeige kótere alady.
“Óz aýmaǵynda oq-dári shyǵaratyn elder álemde kóp emes. Mundai ónimge suranys joǵary. Eger zaýyttardyń óndiristik qýaty men sapasy talapqa sai bolsa, Qazaqstan syrtqy naryqqa da shyǵa alady. Bul — el úshin óte joǵary strategiialyq jetistik”, — dep túiindedi Ermek Seitbattalov.
Buǵan deiin
Buǵan deiin RTVI arnasy Qazaqstannyń joǵary laýazymdy áskeri ókiliniń pikirin jariialaǵan edi. Onyń aitýynsha, el armiiasynyń jaýyngerlik qabileti uzaq ýaqyt boiy Keńes dáýirinen qalǵan qarý qoimalaryna jáne Reseiden jetkiziletin oq-dárilerge táýeldi bolǵan. Áskeri ókil ASPAN jobasy aiasynda artilleriialyq snariadtar men minalar shyǵaratyn tórt zaýyt salynatynyn málimdedi.
Sondai-aq ol oq-dári jaǵdaiy 2020 jyly jaqsarǵanyn, sol kezde Kanadanyń bir kompaniiasy Qaraǵandy oblysynda atys qarýyna arnalǵan patrondar shyǵaratyn zaýytsalǵanyn atap ótti.
Jýravlevtiń pikiri
Resei Memlekettik dýmasynyń Qorǵanys komiteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary Aleksei Jýravlev "Gazeta.Ru" basylymyna bergen suhbatynda Qazaqstandaǵy bul qadamdy "dostyqqa jat" dep baǵalady.
Jýravlevtiń aitýynsha, Qazaqstan NATO-men burynnan yntymaqtastyq ornatqan.
"Jalpy, Qazaqstan 1992 jyly Soltústik Atlantikalyq yntymaqtastyq keńesine qosyldy, al 1994 jyly “Beibitshilik jolyndaǵy áriptestik” atty NATO-men ramalyq kelisimge qol qoidy. Bul – áskeri blok ekenin jáne onyń agressivti áreketterimen belgili ekenin bárimiz bilemiz. Osy tusta bir suraq týyndaidy: nege NATO-ǵa dál Qazaqstan qyzyq? Múmkin, Reseimen shektesetin el bolǵandyqtan ba? Osy el arqyly kezekti rýsofobiialyq tirek núktesin qalyptastyrý úshin shyǵar?", - dedi ol.
Jýravlevtiń pikirinshe, Qazaqstan aldaǵy ýaqytta reseilik qarý-jaraqtan tolyqtai bas tartýy múmkin.
"Biz syrttai baýyrlas kórinetin respýblikanyń orys tilinen ǵana emes, kirillitsadan da jyldam bas tartqanyn baiqamai qalǵandaimyz. Ýkrainaǵa qoldaý bildirip, “beriktik kiiz úilerin” uiymdastyryp jatyr. Endi, mine, NATO standartyndaǵy oq-dárilerge kóship, bolashaqta reseilik qarý úlgilerin batystyq qarýmen almastyrýdy kózdep otyrǵany anyq. Qazaqstan Resei ÁÓK-iniń eń iri satyp alýshysy bolmaǵan shyǵar, biraq bul qadam, sózsiz, dostyqqa jat. Buǵan tiisti túrde jaýap berilýi kerek. NATO-men mundai yntymaqtastyqtyń Kievke ne ákelgenin bárimiz bilemiz", — dep atap ótti depýtat.
