قازاقستان 2027 جىلدان باستاپ ASPAN جوباسى اياسىندا وق-دەرٸ مەن ارتيللەرييالىق سناريادتار شىعاراتىن تٶرت زاۋىتتى ٸسكە قوسىپ, ونى ناتو ستاندارتتارىنا ساي شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. الايدا بۇل قادام رەسەيلٸك ساياساتكەرلەر تاراپىنان سىنعا ۇشىرادى. رەسەي مەملەكەتتٸك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى الەكسەي جۋراۆلەۆ قازاقستاننىڭ شەشٸمٸن "دوستىققا جات ەرەكەت" دەپ باعالاپ, مۇنى رەسەيدٸڭ ەسكەري-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸنەن باس تارتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ. ال قازاقستاندىق ەسكەري ساراپشى ەرمەك سەيتباتتالوۆ بۇل شەشٸمدٸ قورعانىس سالاسىنداعى تەۋەلسٸزدٸك پەن تەحنيكالىق قاجەتتٸلٸكپەن بايلانىستىردى. ول Dalanews.kz رەداكتسيياسىنا جوبانىڭ ەسكەري-تەحنيكالىق, گەوساياسي جەنە قاۋٸپسٸزدٸك تۇرعىسىنان ماڭىزىن تٷسٸندٸردٸ.
ەرمەك سەيتباتتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, ناتو ستاندارتتارىنا كٶشۋ باستاماسى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان شەشٸم.
“قورعانىس مينيسترلٸگٸ بۇعان دەيٸن بۇل مەسەلەنٸ جاۋىنگەرلٸك وقۋ-جاتتىعۋلار كەزٸندە وق-دەرٸنٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸمەن تٷسٸندٸرگەن ەدٸ. ال مەسەلە ۋاقىتشا كانادا كومپانيياسىنىڭ كٶمەگٸمەن شەشٸلدٸ. رەسەيلٸك ساياساتكەرلەر مۇنى ساياسي جەنە ەسكەري ىنتىماقتاستىقتىڭ باسقا ۆەكتورعا بەت بۇرۋى رەتٸندە قابىلداپ وتىر. الايدا وسى ۋاقىتقا دەيٸن قازاقستان تەك رەسەيلٸك وق-دەرٸلەردٸ پايدالانىپ كەلگەنٸن ەسكەرۋ قاجەت”, — دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, ASPAN جوباسى اياسىندا قازاقستاندا ارتيللەرييالىق سناريادتار مەن مينالار شىعاراتىن تٶرت جاڭا زاۋىت سالۋ جوسپارلانعان. جوبانىڭ جالپى ينۆەستيتسيياسى شامامەن 1 ملرد دوللار. رەسمي تٷردە ولاردىڭ ورنالاساتىن جەرٸ جارييالانباعان. الايدا كەيبٸر دەرەككٶزدەر العاشقى زاۋىت قۇرىلىسى جٷرٸپ جاتقانىن مەلٸمدەگەن.
“بۇل زاۋىتتاردا ناتو ستاندارتتارىنا ساي ٶنٸم شىعارۋ كٶزدەلٸپ وتىر. اقپارات كٶزدەرٸنە سٷيەنسەك, كەسٸپورىندار رەسەيلٸك ٷلگٸدەگٸ 82 مم, 120 مم, 122 مم جەنە 152 مم ارتيللەرييالىق سناريادتاردى, سونداي-اق ناتو ستاندارتىنداعى 155 مم ارتيللەرييالىق سناريادتار مەن 60 مم مينومەت وقتارىن ٶندٸرەتٸن بولادى. بۇل شەشٸمنٸڭ باستى ماقساتى “وق-دەرٸ جاعىنان تەۋەلسٸز بولۋ” دەپ ويلايمىن”, — دەيدٸ ساراپشى.
رەسەي نەگە مۇنى “دوستىققا جات” دەپ باعالادى?
رەسەي دەپۋتاتى الەكسەي جۋراۆلەۆ قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن گەوساياسي باعىتتىڭ ٶزگەرۋٸ رەتٸندە قابىلداپ وتىر. ول قازاقستاننىڭ ناتو-مەن بۇرىننان ىنتىماقتاستىق ورناتقانىن ەسكە سالىپ, بۇل باعىتتى “اگرەسسيۆتٸ ەسكەري بلوكپەن جاقىنداسۋ” دەپ سيپاتتادى.
الايدا ەرمەك سەيتباتتالوۆ بۇل پٸكٸرمەن كەلٸسپەيدٸ.
“قازاقستاننىڭ بۇل شەشٸمٸندە ەرٸ پراگماتيكالىق, ەرٸ تەحنيكالىق نەگٸز بار. جۋراۆلەۆ ٶز سۇحباتىندا قازاقستاننىڭ 1992 جىلى سولتٷستٸك اتلانتيكالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنە قوسىلعانىن, ال 1994 جىلى ناتو-مەن “بەيبٸتشٸلٸك ٷشٸن سەرٸكتەستٸك” كەلٸسٸمٸنە قول قويعانىن العا تارتادى. الايدا قازاقستان بۇعان قوسا ناتو-نىڭ وپەراتيۆتٸك ٷيلەسٸمدٸلٸك تۇجىرىمداماسى مەن پارپ باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, ناقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ. بۇل قارۋلى كٷشتەردٸڭ حالىقارالىق بەدەلٸن ارتتىردى”, — دەپ قوستى ول.
ناتو ستاندارتتارى ەسكەرگە نە بەرەدٸ?
سەيتباتتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, ناتو ستاندارتتارىنا كٶشۋ قازاقستان ەسكەرٸنە بٸرقاتار ناقتى ارتىقشىلىق بەرەدٸ.
“بۇل ستاندارتتار وق-دەرٸ ساپاسىنا جوعارى تالاپ قويادى. رەسەيلٸك كاليبرلەردٸڭ دە ساپاسى ارتادى. ارتيللەرييالىق وقپاندار ۇزاق ۋاقىتقا شىدايدى, جيٸ اۋىستىرۋدى قاجەت ەتپەيدٸ. ال 155 مم جەنە 60 مم كاليبرلەردٸ قولدانۋ ٷشٸن ناتو ارتيللەرييالىق جٷيەلەرٸ قاجەت. ەگەر قازاقستان مۇنداي قارۋ-جاراق ساتىپ الاتىن بولسا, بۇل حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى تالاپ ەتەدٸ”, — دەدٸ ول.
سونداي-اق ساراپشى ناتو ستاندارتىنداعى قارۋلاردىڭ دەلدٸگٸ مەن تەحنولوگييالىق دەڭگەيٸ جوعارى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. كەيبٸر جٷيەلەردە سوققى بەرٸلەتٸن نىسانانىڭ كوورديناتتارى الدىن الا باعدارلامالانادى.
“كەيبٸر, سونداي قارۋلارعا الدىن الا باعدارلاما جازىپ سوققى بەرەتٸن نىسانانىڭ كورديناتتارىن, سيپاتاماسىن ەنگٸزۋگە بولادى”, — دەيدٸ ول.
رەسەيمەن ەسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا ەسەرٸ قانداي?
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل باستاما رەسەيمەن ەسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە كەرٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. الايدا بۇل — وبەكتيۆتٸ ەرٸ زاڭدى ٷدەرٸس.
“رەسەي قازٸر سانكتسييالاردىڭ استىندا قالدى. وداقتاستارىنا ساپالى ەرٸ قولجەتٸمدٸ قارۋ-جاراقتى بۇرىنعىداي كٶلەمدە ۇسىنا المايدى, كەيبٸر تەحنولوگييالاردا ارتتا قالىپ بارا جاتىر. قازاقستان مۇنداي جاعدايدا كٷتٸپ وتىرا المايدى”, — دەيدٸ سەيتباتتالوۆ.
قىسىم بولۋى مٷمكٸن بە?
ساراپشى رەسەي تاراپىنان ساياسي قىسىم بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن دە جوققا شىعارمادى.
“قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ سوڭعى كەزەڭدەرٸنە كٶز جٷگٸرتسەك, ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق قىسىم بولۋى مٷمكٸن”, — دەدٸ ول.
ۋكراينامەن سالىستىرۋ ورىندى ما?
كەيبٸر رەسەيلٸك ساياساتكەرلەر قازاقستان جاعدايىن ۋكراينامەن سالىستىرادى. الايدا ەرمەك سەيتباتتالوۆ بۇل سالىستىرۋدى تولىق نەگٸزدٸ دەپ ەسەپتەمەيدٸ.
“ۋكرايناداعى جاعدايدىڭ باستى سەبەبٸ ناتو ستاندارتتارىنا كٶشۋ ەمەس. نەگٸزگٸ فاكتور — كەڭەس وداعى كەزٸندە سالىنعان گاز تاسىمالداۋ ينفراقۇرىلىمىنا قاتىستى مەسەلەلەر بولدى. بۇل تەك ەكٸنشٸ قاتارداعى سەبەپتەردٸڭ بٸرٸ عانا”, — دەيدٸ ساراپشى.
قورعانىس ٶنەركەسٸبٸندەگٸ تەۋەلسٸزدٸككە قادام
ەرمەك سەيتباتتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, ASPAN جوباسى قازاقستاننىڭ قورعانىس ٶنەركەسٸبٸن ەدەۋٸر تەۋەلسٸز دەڭگەيگە كٶتەرە الادى.
“ٶز اۋماعىندا وق-دەرٸ شىعاراتىن ەلدەر ەلەمدە كٶپ ەمەس. مۇنداي ٶنٸمگە سۇرانىس جوعارى. ەگەر زاۋىتتاردىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتى مەن ساپاسى تالاپقا ساي بولسا, قازاقستان سىرتقى نارىققا دا شىعا الادى. بۇل — ەل ٷشٸن ٶتە جوعارى ستراتەگييالىق جەتٸستٸك”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ەرمەك سەيتباتتالوۆ.
بۇعان دەيٸن
بۇعان دەيٸن RTVI ارناسى قازاقستاننىڭ جوعارى لاۋازىمدى ەسكەري ٶكٸلٸنٸڭ پٸكٸرٸن جارييالاعان ەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەل ارميياسىنىڭ جاۋىنگەرلٸك قابٸلەتٸ ۇزاق ۋاقىت بويى كەڭەس دەۋٸرٸنەن قالعان قارۋ قويمالارىنا جەنە رەسەيدەن جەتكٸزٸلەتٸن وق-دەرٸلەرگە تەۋەلدٸ بولعان. ەسكەري ٶكٸل ASPAN جوباسى اياسىندا ارتيللەرييالىق سناريادتار مەن مينالار شىعاراتىن تٶرت زاۋىت سالىناتىنىن مەلٸمدەدٸ.
سونداي-اق ول وق-دەرٸ جاعدايى 2020 جىلى جاقسارعانىن, سول كەزدە كانادانىڭ بٸر كومپانيياسى قاراعاندى وبلىسىندا اتىس قارۋىنا ارنالعان پاتروندار شىعاراتىن زاۋىتسالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
جۋراۆلەۆتٸڭ پٸكٸرٸ
رەسەي مەملەكەتتٸك دۋماسىنىڭ قورعانىس كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى الەكسەي جۋراۆلەۆ "گازەتا.Ru" باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستانداعى بۇل قادامدى "دوستىققا جات" دەپ باعالادى.
جۋراۆلەۆتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ناتو-مەن بۇرىننان ىنتىماقتاستىق ورناتقان.
"جالپى, قازاقستان 1992 جىلى سولتٷستٸك اتلانتيكالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنە قوسىلدى, ال 1994 جىلى “بەيبٸتشٸلٸك جولىنداعى ەرٸپتەستٸك” اتتى ناتو-مەن رامالىق كەلٸسٸمگە قول قويدى. بۇل – ەسكەري بلوك ەكەنٸن جەنە ونىڭ اگرەسسيۆتٸ ەرەكەتتەرٸمەن بەلگٸلٸ ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. وسى تۇستا بٸر سۇراق تۋىندايدى: نەگە ناتو-عا دەل قازاقستان قىزىق? مٷمكٸن, رەسەيمەن شەكتەسەتٸن ەل بولعاندىقتان با? وسى ەل ارقىلى كەزەكتٸ رۋسوفوبييالىق تٸرەك نٷكتەسٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن شىعار?", - دەدٸ ول.
جۋراۆلەۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان الداعى ۋاقىتتا رەسەيلٸك قارۋ-جاراقتان تولىقتاي باس تارتۋى مٷمكٸن.
"بٸز سىرتتاي باۋىرلاس كٶرٸنەتٸن رەسپۋبليكانىڭ ورىس تٸلٸنەن عانا ەمەس, كيريلليتسادان دا جىلدام باس تارتقانىن بايقاماي قالعاندايمىز. ۋكرايناعا قولداۋ بٸلدٸرٸپ, “بەرٸكتٸك كيٸز ٷيلەرٸن” ۇيىمداستىرىپ جاتىر. ەندٸ, مٸنە, ناتو ستاندارتىنداعى وق-دەرٸلەرگە كٶشٸپ, بولاشاقتا رەسەيلٸك قارۋ ٷلگٸلەرٸن باتىستىق قارۋمەن الماستىرۋدى كٶزدەپ وتىرعانى انىق. قازاقستان رەسەي ەٶك-ٸنٸڭ ەڭ ٸرٸ ساتىپ الۋشىسى بولماعان شىعار, بٸراق بۇل قادام, سٶزسٸز, دوستىققا جات. بۇعان تيٸستٸ تٷردە جاۋاپ بەرٸلۋٸ كەرەك. ناتو-مەن مۇنداي ىنتىماقتاستىقتىڭ كيەۆكە نە ەكەلگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز", — دەپ اتاپ ٶتتٸ دەپۋتات.
