Eýraziialyq integratsiia institýty BAQ ókilderine arnalǵan onlain-brifing barysynda qazaqstandyqtardyń elektoraldyq minez-qulqynyń túrli aspektilerine arnalǵan áleýmettanýlyq zertteý nátijelerin tanystyrdy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Zertteý 2026 jylǵy 16-26 shilde aralyǵynda júrgizilgen.
Buǵan deiin habarlanǵandai, face-to-face formatynda ótken jappai saýalnamaǵa Qazaqstannyń 17 oblysy men Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynan 4 myń respondent qatysty.
Zertteý nátijeleri qoǵamda sailaý naýqandary, saiasi partiialardyń róli men qyzmeti týraly túsiniktiń qalyptasqanyn, sondai-aq júrgizilip jatqan saiasi reformalarǵa oń kózqaras basym ekenin kórsetti.
Quryltai depýtattaryn sailaý qarsańynda anyqtalǵan negizgi kórsetkishterge toqtalsaq.
Birinshiden, sailaý belsendiligine qatysty saýalnamaǵa qatysqandardyń 78,2%-y sailaý men referendýmdarǵa turaqty túrde qatysatynyn aitty.
Sonymen qatar, árbir sailaý naýqany ótken saiyn daýys berýshiler sanynyń artyp kele jatqany baiqalady. Respondentterdiń málimetinshe, 2023 jylǵy parlamenttik sailaýǵa azamattardyń 53,4%-y, 2024 jylǵy referendýmǵa 63,4%-y, al 2026 jylǵy referendýmǵa 75,3%-y qatysqan. Zertteý nátijeleri QR Ortalyq sailaý komissiiasynyń resmi derekterimen sáikes keledi.
Ekinshiden, jańa Konstitýtsiiany qabyldaý jónindegi referendýmǵa qatysýshylar daýys berýge yntalandyrǵan negizgi sebepterdi atady.
Azamattardyń 71%-y daýys berýdi óziniń azamattyq boryshy dep esepteidi.
Respondentterdiń 69,6%-y júrgizilip jatqan saiasi reformalardy mańyzdy dep sanaidy.
Al 31,4%-y daýys berýdi óziniń ajyramas demokratiialyq quqyǵy retinde baǵalaidy.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 18%-y daýys berýge sailaý jasyna jetkendikten qatysqanyn aitqan. Respondentter birneshe jaýap nusqasyn tańdai alǵandyqtan, jiyntyq kórsetkish 100%-dan asady.
Zertteý avtorlarynyń pikirinshe, sailaý belsendiligine áser etetin osy faktorlar 23 tamyzda ótetin referendýmda da mańyzdy ról atqarýy múmkin.
Úshinshiden, qazaqstandyqtardyń sailaý úderisi týraly aqparatty qaidan alatyny anyqtaldy.
Eń negizgi aqparat kózi retinde teledidardy respondentterdiń 51,6%-y ataǵan. Instagram - 44,5%, jańalyq taratatyn internet-portaldar - 32,5%, otbasy músheleri men týystary - 27,4%, TikTok - 23,8%, jumys orny nemese uiym - 22,5%, dostary - 21,7%. Bul suraqta da birneshe jaýap nusqasyn tańdaýǵa múmkindik berilgendikten, jiyntyq kórsetkish 100%-dan joǵary.
Zertteý nátijeleri saiasi kontentti tutynýda teledidardyń áli de negizgi aqparat kózi bolyp otyrǵanyn, sonymen qatar Instagram men TikTok áleýmettik jelileriniń yqpaly artyp kele jatqanyn kórsetti. Azamattar sailaý barysy týraly turaqty túrde aqparat alyp, ony óz ortasynda talqylaidy.
Tórtinshiden, saýalnama nátijeleri qazaqstandyqtardyń basym bóligi jańa Konstitýtsiianyń qabyldanýy siiaqty qos palataly Quryltaidyń qurylýyn da oń ózgeristermen bailanystyratynyn kórsetti.
Respondentterdiń 68%-y Quryltai sailaýynan keiin ómirinde oń ózgerister bolady dep kútedi.
Sonymen birge, qatysýshylardyń 48,8%-y sailaýdyń ádil ótetinine senim bildirgen.
Respondentterdiń 43,3%-y Quryltaiǵa sailanatyn depýtattar azamattardyń múddesin qorǵaidy dep esepteidi.
Al 35,9%-y jańa depýtattardyń kelýi halyqtyń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaiyn jaqsartady degen pikirde.
Taǵy 23,8%-y jańa depýtattar saiasi mádeniettiń damýyna yqpal etedi dep senedi.
Azamattardyń 22,3%-y depýtattardyń halyqqa jaqyn bolyp, sailaýshylarmen ashyq ári turaqty bailanys ornatqanyn qalaidy. Bul suraqta da birneshe jaýap berýge múmkindik bolǵandyqtan, jiyntyq kórsetkish 100%-dan asady.
Besinshiden, zertteý barysynda «Qazaqstandaǵy saiasi partiia tiimdi jumys isteýi úshin eń aldymen ne isteýi kerek?» degen suraqqa jaýaptar taldandy.
Respondentterdiń 44%-y partiialar eldiń ekonomikalyq ósimi men órkendeýine úles qosýy tiis dep esepteidi.
32,4%-y partiialar eldiń bolashaq damý baǵytyn naqty túsindire alýy qajet degen pikirde.
33,2%-y olardyń qyzmetinde áleýmettik ádilettilik pen teńdik máselesine basymdyq berilýi tiis ekenin aitty.
Saýalnamaǵa qatysýshylar partiia kóshbasshylarynyń myqty ári tartymdy tulǵa bolýy mańyzdy ekenin (29,9%), zańdardy saýatty túsindirip, halyqqa naqty paida ákeletin zań jobalaryn nasihattaýy qajet ekenin (29,8%), demokratiialyq qaǵidattarǵa adal bolýy kerektigin (20,1%) jáne sailaýshylarmen, onyń ishinde buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliler arqyly turaqty bailanys ornatýy tiis ekenin (20%) atap ótti. Bul suraqta da birneshe jaýap nusqasyn tańdaýǵa múmkindik berilgen.
Jalpy zertteý nátijeleri qazaqstandyqtardyń qoǵamdyq-saiasi ómirge jáne sailaý protsesterine qatysý belsendiligi artyp kele jatqanyn kórsetedi. Qoǵamnyń saiasi oqiǵalarǵa qyzyǵýshylyǵy joǵary.
Zertteý avtorlarynyń pikirinshe, bul málimetter qazirgi sailaý naýqanyna qatysyp jatqan saiasi partiialar úshin paidaly bolýy múmkin. Olar úgit-nasihat jumysynyń ádisterin, bailanys arnalary men mazmunyn, sondai-aq jalpy sailaý strategiiasyn jetildirýge múmkindik beredi.
Zertteýdiń iriktemesi Qazaqstan Respýblikasy Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń 2026 jylǵy sáýirdegi derekterine sáikes qalyptastyrylǵan. Irikteme oblys, turǵylyqty jeri (qala/aýyl), jynysy, jasy jáne etnikalyq quramy boiynsha reprezentativti bolyp sanalady. 95% senimdilik yqtimaldyǵynda statistikalyq qatelik ±1,54%-dan aspaidy.
Eýraziialyq integratsiia institýty atalǵan derekterdi QR Ortalyq sailaý komissiiasynyń 2026 jylǵy 3 shildedegi №OSK-11-07/3T-S-30 jazbasha habarlamasy negizinde jariialaǵanyn málimdedi.
