ەۋرازييالىق ينتەگراتسييا ينستيتۋتى باق ٶكٸلدەرٸنە ارنالعان ونلاين-بريفينگ بارىسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەكتورالدىق مٸنەز-قۇلقىنىڭ تٷرلٸ اسپەكتٸلەرٸنە ارنالعان ەلەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸن تانىستىردى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
زەرتتەۋ 2026 جىلعى 16-26 شٸلدە ارالىعىندا جٷرگٸزٸلگەن.
بۇعان دەيٸن حابارلانعانداي, face-to-face فورماتىندا ٶتكەن جاپپاي ساۋالناماعا قازاقستاننىڭ 17 وبلىسى مەن استانا, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىنان 4 مىڭ رەسپوندەنت قاتىستى.
زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ قوعامدا سايلاۋ ناۋقاندارى, ساياسي پارتييالاردىڭ رٶلٸ مەن قىزمەتٸ تۋرالى تٷسٸنٸكتٸڭ قالىپتاسقانىن, سونداي-اق جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ساياسي رەفورمالارعا وڭ كٶزقاراس باسىم ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىن سايلاۋ قارساڭىندا انىقتالعان نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەرگە توقتالساق.
بٸرٸنشٸدەن, سايلاۋ بەلسەندٸلٸگٸنە قاتىستى ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 78,2%-ى سايلاۋ مەن رەفەرەندۋمدارعا تۇراقتى تٷردە قاتىساتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار, ەربٸر سايلاۋ ناۋقانى ٶتكەن سايىن داۋىس بەرۋشٸلەر سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. رەسپوندەنتتەردٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2023 جىلعى پارلامەنتتٸك سايلاۋعا ازاماتتاردىڭ 53,4%-ى, 2024 جىلعى رەفەرەندۋمعا 63,4%-ى, ال 2026 جىلعى رەفەرەندۋمعا 75,3%-ى قاتىسقان. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ رەسمي دەرەكتەرٸمەن سەيكەس كەلەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, جاڭا كونستيتۋتسييانى قابىلداۋ جٶنٸندەگٸ رەفەرەندۋمعا قاتىسۋشىلار داۋىس بەرۋگە ىنتالاندىرعان نەگٸزگٸ سەبەپتەردٸ اتادى.
ازاماتتاردىڭ 71%-ى داۋىس بەرۋدٸ ٶزٸنٸڭ ازاماتتىق بورىشى دەپ ەسەپتەيدٸ.
رەسپوندەنتتەردٸڭ 69,6%-ى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ساياسي رەفورمالاردى ماڭىزدى دەپ سانايدى.
ال 31,4%-ى داۋىس بەرۋدٸ ٶزٸنٸڭ اجىراماس دەموكراتييالىق قۇقىعى رەتٸندە باعالايدى.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 18%-ى داۋىس بەرۋگە سايلاۋ جاسىنا جەتكەندٸكتەن قاتىسقانىن ايتقان. رەسپوندەنتتەر بٸرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداي العاندىقتان, جيىنتىق كٶرسەتكٸش 100%-دان اسادى.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, سايلاۋ بەلسەندٸلٸگٸنە ەسەر ەتەتٸن وسى فاكتورلار 23 تامىزدا ٶتەتٸن رەفەرەندۋمدا دا ماڭىزدى رٶل اتقارۋى مٷمكٸن.
ٷشٸنشٸدەن, قازاقستاندىقتاردىڭ سايلاۋ ٷدەرٸسٸ تۋرالى اقپاراتتى قايدان الاتىنى انىقتالدى.
ەڭ نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸ رەتٸندە تەلەديداردى رەسپوندەنتتەردٸڭ 51,6%-ى اتاعان. Instagram - 44,5%, جاڭالىق تاراتاتىن ينتەرنەت-پورتالدار - 32,5%, وتباسى مٷشەلەرٸ مەن تۋىستارى - 27,4%, TikTok - 23,8%, جۇمىس ورنى نەمەسە ۇيىم - 22,5%, دوستارى - 21,7%. بۇل سۇراقتا دا بٸرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلگەندٸكتەن, جيىنتىق كٶرسەتكٸش 100%-دان جوعارى.
زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ ساياسي كونتەنتتٸ تۇتىنۋدا تەلەديداردىڭ ەلٸ دە نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸ بولىپ وتىرعانىن, سونىمەن قاتار Instagram مەن TikTok ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرٸنٸڭ ىقپالى ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتتٸ. ازاماتتار سايلاۋ بارىسى تۋرالى تۇراقتى تٷردە اقپارات الىپ, ونى ٶز ورتاسىندا تالقىلايدى.
تٶرتٸنشٸدەن, ساۋالناما نەتيجەلەرٸ قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ قابىلدانۋى سيياقتى قوس پالاتالى قۇرىلتايدىڭ قۇرىلۋىن دا وڭ ٶزگەرٸستەرمەن بايلانىستىراتىنىن كٶرسەتتٸ.
رەسپوندەنتتەردٸڭ 68%-ى قۇرىلتاي سايلاۋىنان كەيٸن ٶمٸرٸندە وڭ ٶزگەرٸستەر بولادى دەپ كٷتەدٸ.
سونىمەن بٸرگە, قاتىسۋشىلاردىڭ 48,8%-ى سايلاۋدىڭ ەدٸل ٶتەتٸنٸنە سەنٸم بٸلدٸرگەن.
رەسپوندەنتتەردٸڭ 43,3%-ى قۇرىلتايعا سايلاناتىن دەپۋتاتتار ازاماتتاردىڭ مٷددەسٸن قورعايدى دەپ ەسەپتەيدٸ.
ال 35,9%-ى جاڭا دەپۋتاتتاردىڭ كەلۋٸ حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتادى دەگەن پٸكٸردە.
تاعى 23,8%-ى جاڭا دەپۋتاتتار ساياسي مەدەنيەتتٸڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ دەپ سەنەدٸ.
ازاماتتاردىڭ 22,3%-ى دەپۋتاتتاردىڭ حالىققا جاقىن بولىپ, سايلاۋشىلارمەن اشىق ەرٸ تۇراقتى بايلانىس ورناتقانىن قالايدى. بۇل سۇراقتا دا بٸرنەشە جاۋاپ بەرۋگە مٷمكٸندٸك بولعاندىقتان, جيىنتىق كٶرسەتكٸش 100%-دان اسادى.
بەسٸنشٸدەن, زەرتتەۋ بارىسىندا «قازاقستانداعى ساياسي پارتييا تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن ەڭ الدىمەن نە ٸستەۋٸ كەرەك?» دەگەن سۇراققا جاۋاپتار تالداندى.
رەسپوندەنتتەردٸڭ 44%-ى پارتييالار ەلدٸڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمٸ مەن ٶركەندەۋٸنە ٷلەس قوسۋى تيٸس دەپ ەسەپتەيدٸ.
32,4%-ى پارتييالار ەلدٸڭ بولاشاق دامۋ باعىتىن ناقتى تٷسٸندٸرە الۋى قاجەت دەگەن پٸكٸردە.
33,2%-ى ولاردىڭ قىزمەتٸندە ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸك پەن تەڭدٸك مەسەلەسٸنە باسىمدىق بەرٸلۋٸ تيٸس ەكەنٸن ايتتى.
ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار پارتييا كٶشباسشىلارىنىڭ مىقتى ەرٸ تارتىمدى تۇلعا بولۋى ماڭىزدى ەكەنٸن (29,9%), زاڭداردى ساۋاتتى تٷسٸندٸرٸپ, حالىققا ناقتى پايدا ەكەلەتٸن زاڭ جوبالارىن ناسيحاتتاۋى قاجەت ەكەنٸن (29,8%), دەموكراتييالىق قاعيداتتارعا ادال بولۋى كەرەكتٸگٸن (20,1%) جەنە سايلاۋشىلارمەن, ونىڭ ٸشٸندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى تۇراقتى بايلانىس ورناتۋى تيٸس ەكەنٸن (20%) اتاپ ٶتتٸ. بۇل سۇراقتا دا بٸرنەشە جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن.
جالپى زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ قازاقستاندىقتاردىڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرگە جەنە سايلاۋ پروتسەستەرٸنە قاتىسۋ بەلسەندٸلٸگٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. قوعامنىڭ ساياسي وقيعالارعا قىزىعۋشىلىعى جوعارى.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل مەلٸمەتتەر قازٸرگٸ سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىسىپ جاتقان ساياسي پارتييالار ٷشٸن پايدالى بولۋى مٷمكٸن. ولار ٷگٸت-ناسيحات جۇمىسىنىڭ ەدٸستەرٸن, بايلانىس ارنالارى مەن مازمۇنىن, سونداي-اق جالپى سايلاۋ ستراتەگيياسىن جەتٸلدٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
زەرتتەۋدٸڭ ٸرٸكتەمەسٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2026 جىلعى سەۋٸردەگٸ دەرەكتەرٸنە سەيكەس قالىپتاستىرىلعان. ٸرٸكتەمە وبلىس, تۇرعىلىقتى جەرٸ (قالا/اۋىل), جىنىسى, جاسى جەنە ەتنيكالىق قۇرامى بويىنشا رەپرەزەنتاتيۆتٸ بولىپ سانالادى. 95% سەنٸمدٸلٸك ىقتيمالدىعىندا ستاتيستيكالىق قاتەلٸك ±1,54%-دان اسپايدى.
ەۋرازييالىق ينتەگراتسييا ينستيتۋتى اتالعان دەرەكتەردٸ قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ 2026 جىلعى 3 شٸلدەدەگٸ №وسك-11-07/3ت-س-30 جازباشا حابارلاماسى نەگٸزٸندە جارييالاعانىن مەلٸمدەدٸ.
