Qazaqstandyq kompaniialardyń Reseidegi seriktesteri aldyndaǵy bereshegi 2 trln teńgeden asyp, TMD elderi arasyndaǵy eń joǵary kórsetkishke jetti. Bul týraly reseilik BAQ jariialaǵan derekterge súienip habarlandy, dep habarlaidy dalanews.kz.
2026 jylǵy maýsymdaǵy málimet boiynsha, Qazaqstan kompaniialarynyń Resei biznesi aldyndaǵy mindettemeleri 401,3 mlrd rýbldi quraǵan. Bul shamamen 2,16 trln teńgege teń. Osylaisha Qazaqstan TMD elderiniń Resei aldyndaǵy jalpy korporativtik qaryzynyń 41,5 paiyzyn ielenip otyr.
Qazaqstan – eń iri boryshker
TMD elderi kompaniialarynyń Resei biznesi aldyndaǵy jiyntyq bereshegi 967 mlrd rýblge (shamamen 5,2 trln teńge) jetken. Bir jyl ishinde bul kórsetkish 40 paiyzǵa ósken. Elder arasynda Qazaqstan birinshi orynda tur. Odan keiin:
- Belarýs – 327,3 mlrd rýbl;
- Ózbekstan – 81,7 mlrd rýbl;
- Armeniia – 65 mlrd rýbl;
- Qyrǵyzstan – 52,3 mlrd rýbl.
Osy bes eldiń úlesine Resei aldyndaǵy barlyq qaryzdyń shamamen 96 paiyzy tiesili. Aita ketý kerek, sóz memlekettik qaryz týraly emes, jeke kompaniialar arasyndaǵy kommertsiialyq mindettemeler jóninde bolyp otyr.
Reseidiń de qaryzy bar
Sarapshylardyń aitýynsha, atalǵan somanyń bári merzimi ótken bereshek emes. TMD elderi kompaniialarynyń Resei biznesi aldyndaǵy jalpy qaryzynyń tek 43 mlrd rýblge jýyǵy ǵana keshiktirilgen tólemder sanatyna kiredi. Bul jalpy kólemniń shamamen 4,5 paiyzy. Sonymen qatar Resei kompaniialarynyń da TMD elderindegi kásiporyndar aldynda qaryzy bar. 2026 jylǵy maýsymda olardyń bereshegi 506 mlrd rýblden asyp, bir jylda 25 paiyzǵa kóbeigen. Degenmen TMD kompaniialarynyń Resei biznesi aldyndaǵy mindettemeleri Resei kompaniialarynyń qarsy beresheginen shamamen 1,9 ese joǵary bolyp otyr.
Qaryzdyń ósýine ne sebep?
Sarapshylar bereshektiń ulǵaiýyn eń aldymen saýda kóleminiń artýymen bailanystyrady. Máselen, 2026 jyldyń alǵashqy jartysynda Resei men Qazaqstan arasyndaǵy taýar ainalymy 7 paiyzǵa ósip, 13,2 mlrd dollarǵa jetken.
Mamandardyń pikirinshe, sanktsiialyq shekteýler kúsheigennen keiin halyqaralyq tólemderdi júrgizý qiyndaǵan. Bankter tekserýdi kúsheitip, tólem baǵyttary kúrdelene túsken. Sonyń saldarynan taýar jetkizilgennen keiin onyń aqysy birneshe aidan soń ǵana tólenetin jaǵdailar jiilegen. Buǵan qosa Resei kompaniialary Qytai men Túrkiia óndirýshilerimen básekelesý úshin satyp alýshylarǵa tólemdi keiinge qaldyrý múmkindigin jii usynyp keledi. Bul da debitorlyq bereshektiń ósýine áser etip otyr.
Sarapshylar alańdaýǵa negiz joq deidi
Mamandar ázirge jaǵdaidy daǵdarys retinde baǵalamaidy. Olardyń pikirinshe, seriktes elder ekonomikalarynyń ósýi kompaniialardyń óz mindettemelerin oryndaýyna múmkindik beredi. Sonymen qatar qarjylandyrý nemese valiýtalyq esep aiyrysý máseleleri týyndaǵan jaǵdaida táýekelder saqtalatyny atap ótildi. Osyǵan bailanysty eksporttaýshylarǵa seriktesteriniń tólem qabiletin muqiiat baǵalaý usynylady.
Sarapshylardyń aitýynsha, Qazaqstan boiynsha tirkelgen 401,3 mlrd rýbl kólemindegi kórsetkish negizinen kompaniialar arasyndaǵy kommertsiialyq mindettemelerdiń kólemin kórsetedi. Bul somanyń barlyǵy merzimi ótken qaryz degendi bildirmeidi.
