Búginderi Qazaqstanda islamdyq qarjy ónimderine degen suranys joǵary.Al bul suranysty qanaǵattandyrý deńgeii qandai? Bul saýalǵa qatysty Islamdyq qarjy jáne biznes qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Mádina Týkýlova 19 mamyrda Islamic Finance and Business Forum aiasynda jan-jaqty ári tolyqqandy málimetter usyndy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstanda islam qarjy ónimderine degen suranys qandai ári ol qalai anyqtalýda?
"Ótken jyly "Astana" halyqaralyq qarjy ortalyǵynda (AHQO) Islam damý bankimen birlesip islamdyq qarjy ónimderine degen suranysty baǵalaý turǵysynda zertteý júrgizdik. Mysaly, islam depozitteriniń bir ózi boiynsha suranys 2,8 trln teńgeni quraidy. Oǵan qosa, "Astana" halyqaralyq qarjy ortalyǵy sheńberinde islam qarjysy óte belsendi damyp keledi: bizde zańnamalyq baza quryldy, alǵashqy islamdyq qarjy jáne qarjylyq emes institýttar bar. Ótken jyly alǵash ret islam baǵaly qaǵazdary ainalymǵa shyǵaryldy. Jańa islam investitsiialyq qory paida boldy", - dedi Mádina Týkýlova.
Ol islamdyq qarjy quraldary boiynsha halyq tarapynan da, sol sekildi islamdyq qarjy oiynshylary tarapynan da belsendilik baryn naqtylaidy.
"Zertteý aiasynda biz osy qyzmetti tutynatyn elimizdegi 18 ben 65 jas aralyǵyndaǵy 2,2 million musylman bar dep eseptedik. Bul rette biz islamdyq qarjy dini tanymyna qaramastan barshaǵa arnalatynyn basa aita ketkimiz keledi. Blaisha aitqanda, bul - Qazaqstan azamattary úshin qarjylandyrýdyń balamaly kózi. Sol sekildi bul - Taiaý Shyǵys pen Ońtústik-Shyǵys Aziia elderinen investitsiia tartý múmkindigi", - deidi ol.
Onyń pikirinshe, mundai quraldar árbir qazaqstandyqqa qajet.
"Biz riteil men ShOB tarapynan týyndaǵan suranys pen qyzyǵýshylyqtardyń kýási bolyp otyrmyz. Sondyqtan bolashaqta mundai qarjy quraldary keń qanat jaia beredi. Negizinen,n bul rette naryq oiynshylary bólshek qarjylandyrý ónimderin damytýǵa kóp kóńil bóledi dep oilaimyn. Eger adamdardyń investitsiialyq ónimderge degen suranysy óte joǵary bolsa, onda másele basqalai. Tiisinshe, investitsiialyq quraldar men islam depozitterin damytý qajet bolady. Sonymen qatar, biz islamdyq ipotekaǵa suranys artyp otyrǵanyn baiqap otyrmyz. Jalpylai alǵanda, bizdiń esebimizshe, 5 trln teńgeden astam qarjy - islamdyq qarjy ónimderine degen suranys. Onyń ishinde 2 trln teńgeden astamy – bul islamdyq ipotekanyń enshisine tiesili", - dedi Týkýlova.
Islamdyq qarjynyń dástúrli qarjylandyrý kózderinen aiyrmasy qandai?
Sondai-aq ol islamdyq qarjynyń dástúrli qarjylandyrýdan aiyrmasy nede ekenin de túsindire ketti.
"Birinshiden, bul arada nesieniń syiaqy mólsherlemesi degen joq. Iaǵni, aqshany aqshanyń kómegimen kóbeitý degen bolmaidy. Islamdyq qarjy adaldyqqa, etikaǵa, ashyqtyqqa negizdelgen. Sonymen qatar, bank pen klient arasynda teńdei seriktestik bailanys ornatylady. Iaǵni, olar mártbesi turǵysynda bir-birine seriktes. Men jaqynda túrik bankteriniń biriniń ókiliniń dárisinde bolyp, óte qyzyq faktiden qanyqtym. Dástúrli bank úshin jaqsy klient kim? Bul saýalǵa ol: "Ýaqytyly nesie somasyn tóleitin, biraq arasynda keshiktirip tólem jasaityn tutynýshy", - dedi. Nege? Sebebi tólemdi keshiktirgeni úshin ósimpuldar men aiyppuldar qarastyrylyp, olar dástúrli bankterge kiristiń bir bóligi bolyp enedi. Islam bankterinde mundai ósimpuldar men aiyppuldarǵa tyiym salynady. Biraq klientterdi tártipke keltirý maqsatynda shariǵatqa sai ǵalymdar olardy qoldanýǵa ruqsat bergen, biraq ony bank ózine emes, qaiyrymdylyqqa jumsaidy. Onda da ol banktiń atynan emes, klienttiń atynan jasalady", - dep túsindiredi Mádina Týkýlova.
Islamdyq ipoteka ónimderin qashan tutynýǵa bolady?
Onyń aitýynsha, qazir Qazaqstanda islamdyq ipotekany iske asyratyn quraldar ázirlenýde.
"Ózderińiz biletindei, Qazaqstanda dástúrli bankter islamdyq qarjylandyrýdy usyna almaidy. Qazir retteýshi organ - QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi "Bankter týraly" jańa zań aiasynda dástúrli bankter de islamdyq qarjylandyrý qyzmetin usyna alýy úshin "islamdyq terezeler" quralyn ainalymǵa engizý máselesin talqylaýda. Biraq qazirgi ýaqytta bul rette eshbir tetikterdiń bolmýyna bailanysty biz jýyrda "Otbasy bankpen" qandai sharalar qoldanýǵa bolatynyn talqyladyq", – deidi spiker.
Mádina Týkýlova elimizde "islamdyq terezelerdi" usyný máselesi óte kúrdeli ekenin jáne ol zańnamalyq turǵyda birqatar baǵyttardy pysyqtaýdy talap etetinin aitady.
"Qazaqstanda,bizdiń túsinýimizshe, qazir bankter týraly zań aiasynda retteýshi organ belgili bir bastamalardy usynýda. Iaǵni, dástúrli bankter osyndai terezelerdi asha alýy úshin retteýshi organ tarapynan áleýetti normativterge de, ishki normativterge de ózgerister engizilip, jańa retteýshi baza tolyǵymen qurylatyn bolady. Ol qandai formada bolady, bizge ol jaǵyn áli beimálim. Biz retteýshi organ tarapynan usynystardy asyǵa kútemiz, óitkeni qabyldanatyn qujattardyń sapaly bolýy úshin qaýymdastyq retinde kómek kórsete alamyz dep úmittenemiz", - dep sózin tolyqtyrady ol.
Ol islamdyq ipotekanyń qashan paida bolatyny "islamdyq terezeler" týraly erejeni qamtityn "Bankter týraly" jańa zań jobasynyń qabyldanýymen bailanysty ekenin aitady.
"Meniń bilýimshe, retteýshi organ bul zańdy aǵymdaǵy jyldyń sońyna deiin ázirlep, qabyldap qalady. Múmkin odan erterek nemese keshirek degendei", - dedi qaýymdastyq basshysy.
Atalǵan forým aiasynda Májilis depýtaty Tatiana Saveleva jýrnalisterdiń suraqtaryna jaýap bere otyryp, "Bankter jáne bank qyzmeti týraly" jańa zańda islamdyq qarjylandyrýdy damytýǵa bailanysty jekelegen normalar qamtylǵanyn rastady.
"Suranys bary – ras, bul sózsiz. Bizge osy suranysty qanaǵattandyrý baǵytynda bet alý kerek. Qazir zań qandai naqty normalardy qamtitynyn tolyqqandy aita almaimyn, bul jaǵy qyrkúiekte belgili bolady. Sol kezde biz osy quraldardyń barlyǵyn qalai tezirek ainalymǵa engizýge bolatynyn talqylaý úshin naryq ókilderin, sarapshylardy shaqyratyn bolamyz", - dedi depýtat.
