بٷگٸندەرٸ قازاقستاندا يسلامدىق قارجى ٶنٸمدەرٸنە دەگەن سۇرانىس جوعارى.ال بۇل سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ دەڭگەيٸ قانداي? بۇل ساۋالعا قاتىستى يسلامدىق قارجى جەنە بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى مەدينا تۋكۋلوۆا 19 مامىردا Islamic Finance and Business Forum اياسىندا جان-جاقتى ەرٸ تولىققاندى مەلٸمەتتەر ۇسىندى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قازاقستاندا يسلام قارجى ٶنٸمدەرٸنە دەگەن سۇرانىس قانداي ەرٸ ول قالاي انىقتالۋدا?
"ٶتكەن جىلى "استانا" حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا (احقو) يسلام دامۋ بانكٸمەن بٸرلەسٸپ يسلامدىق قارجى ٶنٸمدەرٸنە دەگەن سۇرانىستى باعالاۋ تۇرعىسىندا زەرتتەۋ جٷرگٸزدٸك. مىسالى, يسلام دەپوزيتتەرٸنٸڭ بٸر ٶزٸ بويىنشا سۇرانىس 2,8 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى. وعان قوسا, "استانا" حالىقارالىق قارجى ورتالىعى شەڭبەرٸندە يسلام قارجىسى ٶتە بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ: بٸزدە زاڭنامالىق بازا قۇرىلدى, العاشقى يسلامدىق قارجى جەنە قارجىلىق ەمەس ينستيتۋتتار بار. ٶتكەن جىلى العاش رەت يسلام باعالى قاعازدارى اينالىمعا شىعارىلدى. جاڭا يسلام ينۆەستيتسييالىق قورى پايدا بولدى", - دەدٸ مەدينا تۋكۋلوۆا.
ول يسلامدىق قارجى قۇرالدارى بويىنشا حالىق تاراپىنان دا, سول سەكٸلدٸ يسلامدىق قارجى ويىنشىلارى تاراپىنان دا بەلسەندٸلٸك بارىن ناقتىلايدى.
"زەرتتەۋ اياسىندا بٸز وسى قىزمەتتٸ تۇتىناتىن ەلٸمٸزدەگٸ 18 بەن 65 جاس ارالىعىنداعى 2,2 ميلليون مۇسىلمان بار دەپ ەسەپتەدٸك. بۇل رەتتە بٸز يسلامدىق قارجى دٸني تانىمىنا قاراماستان بارشاعا ارنالاتىنىن باسا ايتا كەتكٸمٸز كەلەدٸ. بلايشا ايتقاندا, بۇل - قازاقستان ازاماتتارى ٷشٸن قارجىلاندىرۋدىڭ بالامالى كٶزٸ. سول سەكٸلدٸ بۇل - تاياۋ شىعىس پەن وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ەلدەرٸنەن ينۆەستيتسييا تارتۋ مٷمكٸندٸگٸ", - دەيدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي قۇرالدار ەربٸر قازاقستاندىققا قاجەت.
"بٸز ريتەيل مەن شوب تاراپىنان تۋىنداعان سۇرانىس پەن قىزىعۋشىلىقتاردىڭ كۋەسٸ بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان بولاشاقتا مۇنداي قارجى قۇرالدارى كەڭ قانات جايا بەرەدٸ. نەگٸزٸنەن,ن بۇل رەتتە نارىق ويىنشىلارى بٶلشەك قارجىلاندىرۋ ٶنٸمدەرٸن دامىتۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلەدٸ دەپ ويلايمىن. ەگەر ادامداردىڭ ينۆەستيتسييالىق ٶنٸمدەرگە دەگەن سۇرانىسى ٶتە جوعارى بولسا, وندا مەسەلە باسقالاي. تيٸسٸنشە, ينۆەستيتسييالىق قۇرالدار مەن يسلام دەپوزيتتەرٸن دامىتۋ قاجەت بولادى. سونىمەن قاتار, بٸز يسلامدىق يپوتەكاعا سۇرانىس ارتىپ وتىرعانىن بايقاپ وتىرمىز. جالپىلاي العاندا, بٸزدٸڭ ەسەبٸمٸزشە, 5 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى - يسلامدىق قارجى ٶنٸمدەرٸنە دەگەن سۇرانىس. ونىڭ ٸشٸندە 2 ترلن تەڭگەدەن استامى – بۇل يسلامدىق يپوتەكانىڭ ەنشٸسٸنە تيەسٸلٸ", - دەدٸ تۋكۋلوۆا.
يسلامدىق قارجىنىڭ دەستٷرلٸ قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸنەن ايىرماسى قانداي?
سونداي-اق ول يسلامدىق قارجىنىڭ دەستٷرلٸ قارجىلاندىرۋدان ايىرماسى نەدە ەكەنٸن دە تٷسٸندٸرە كەتتٸ.
"بٸرٸنشٸدەن, بۇل ارادا نەسيەنٸڭ سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ دەگەن جوق. ياعني, اقشانى اقشانىڭ كٶمەگٸمەن كٶبەيتۋ دەگەن بولمايدى. يسلامدىق قارجى ادالدىققا, ەتيكاعا, اشىقتىققا نەگٸزدەلگەن. سونىمەن قاتار, بانك پەن كليەنت اراسىندا تەڭدەي سەرٸكتەستٸك بايلانىس ورناتىلادى. ياعني, ولار مەرتبەسٸ تۇرعىسىندا بٸر-بٸرٸنە سەرٸكتەس. مەن جاقىندا تٷرٸك بانكتەرٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ ٶكٸلٸنٸڭ دەرٸسٸندە بولىپ, ٶتە قىزىق فاكتٸدەن قانىقتىم. دەستٷرلٸ بانك ٷشٸن جاقسى كليەنت كٸم? بۇل ساۋالعا ول: "ۋاقىتىلى نەسيە سوماسىن تٶلەيتٸن, بٸراق اراسىندا كەشٸكتٸرٸپ تٶلەم جاسايتىن تۇتىنۋشى", - دەدٸ. نەگە? سەبەبٸ تٶلەمدٸ كەشٸكتٸرگەنٸ ٷشٸن ٶسٸمپۇلدار مەن ايىپپۇلدار قاراستىرىلىپ, ولار دەستٷرلٸ بانكتەرگە كٸرٸستٸڭ بٸر بٶلٸگٸ بولىپ ەنەدٸ. يسلام بانكتەرٸندە مۇنداي ٶسٸمپۇلدار مەن ايىپپۇلدارعا تىيىم سالىنادى. بٸراق كليەنتتەردٸ تەرتٸپكە كەلتٸرۋ ماقساتىندا شاريعاتقا ساي عالىمدار ولاردى قولدانۋعا رۇقسات بەرگەن, بٸراق ونى بانك ٶزٸنە ەمەس, قايىرىمدىلىققا جۇمسايدى. وندا دا ول بانكتٸڭ اتىنان ەمەس, كليەنتتٸڭ اتىنان جاسالادى", - دەپ تٷسٸندٸرەدٸ مەدينا تۋكۋلوۆا.
يسلامدىق يپوتەكا ٶنٸمدەرٸن قاشان تۇتىنۋعا بولادى?
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر قازاقستاندا يسلامدىق يپوتەكانى ٸسكە اسىراتىن قۇرالدار ەزٸرلەنۋدە.
"ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, قازاقستاندا دەستٷرلٸ بانكتەر يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى ۇسىنا المايدى. قازٸر رەتتەۋشٸ ورگان - قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ "بانكتەر تۋرالى" جاڭا زاڭ اياسىندا دەستٷرلٸ بانكتەر دە يسلامدىق قارجىلاندىرۋ قىزمەتٸن ۇسىنا الۋى ٷشٸن "يسلامدىق تەرەزەلەر" قۇرالىن اينالىمعا ەنگٸزۋ مەسەلەسٸن تالقىلاۋدا. بٸراق قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل رەتتە ەشبٸر تەتٸكتەردٸڭ بولمۋىنا بايلانىستى بٸز جۋىردا "وتباسى بانكپەن" قانداي شارالار قولدانۋعا بولاتىنىن تالقىلادىق", – دەيدٸ سپيكەر.
مەدينا تۋكۋلوۆا ەلٸمٸزدە "يسلامدىق تەرەزەلەردٸ" ۇسىنۋ مەسەلەسٸ ٶتە كٷردەلٸ ەكەنٸن جەنە ول زاڭنامالىق تۇرعىدا بٸرقاتار باعىتتاردى پىسىقتاۋدى تالاپ ەتەتٸنٸن ايتادى.
"قازاقستاندا,بٸزدٸڭ تٷسٸنۋٸمٸزشە, قازٸر بانكتەر تۋرالى زاڭ اياسىندا رەتتەۋشٸ ورگان بەلگٸلٸ بٸر باستامالاردى ۇسىنۋدا. ياعني, دەستٷرلٸ بانكتەر وسىنداي تەرەزەلەردٸ اشا الۋى ٷشٸن رەتتەۋشٸ ورگان تاراپىنان ەلەۋەتتٸ نورماتيۆتەرگە دە, ٸشكٸ نورماتيۆتەرگە دە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلٸپ, جاڭا رەتتەۋشٸ بازا تولىعىمەن قۇرىلاتىن بولادى. ول قانداي فورمادا بولادى, بٸزگە ول جاعىن ەلٸ بەيمەلٸم. بٸز رەتتەۋشٸ ورگان تاراپىنان ۇسىنىستاردى اسىعا كٷتەمٸز, ٶيتكەنٸ قابىلداناتىن قۇجاتتاردىڭ ساپالى بولۋى ٷشٸن قاۋىمداستىق رەتٸندە كٶمەك كٶرسەتە الامىز دەپ ٷمٸتتەنەمٸز", - دەپ سٶزٸن تولىقتىرادى ول.
ول يسلامدىق يپوتەكانىڭ قاشان پايدا بولاتىنى "يسلامدىق تەرەزەلەر" تۋرالى ەرەجەنٸ قامتيتىن "بانكتەر تۋرالى" جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋىمەن بايلانىستى ەكەنٸن ايتادى.
"مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, رەتتەۋشٸ ورگان بۇل زاڭدى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەزٸرلەپ, قابىلداپ قالادى. مٷمكٸن ودان ەرتەرەك نەمەسە كەشٸرەك دەگەندەي", - دەدٸ قاۋىمداستىق باسشىسى.
اتالعان فورۋم اياسىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتى تاتيانا ساۆەلەۆا جۋرناليستەردٸڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, "بانكتەر جەنە بانك قىزمەتٸ تۋرالى" جاڭا زاڭدا يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى دامىتۋعا بايلانىستى جەكەلەگەن نورمالار قامتىلعانىن راستادى.
"سۇرانىس بارى – راس, بۇل سٶزسٸز. بٸزگە وسى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ باعىتىندا بەت الۋ كەرەك. قازٸر زاڭ قانداي ناقتى نورمالاردى قامتيتىنىن تولىققاندى ايتا المايمىن, بۇل جاعى قىركٷيەكتە بەلگٸلٸ بولادى. سول كەزدە بٸز وسى قۇرالداردىڭ بارلىعىن قالاي تەزٸرەك اينالىمعا ەنگٸزۋگە بولاتىنىن تالقىلاۋ ٷشٸن نارىق ٶكٸلدەرٸن, ساراپشىلاردى شاقىراتىن بولامىز", - دەدٸ دەپۋتات.
