Astanada «Stereotiptersiz psihikalyq densaýlyq: Shizofreniia týraly neni bilý kerek?» degen taqyrypta dóńgelek ústel otyrysy ótti. Is-shara Dúniejúzilik shizofreniia týraly aqparattandyrý kúnine orai uiymdastyrylyp, «Gedeon RichterKZ» JShS men Niettes áleýmettik-azamattyq alańynyń qoldaýymen ótti.
Diskýssiianyń moderatory — QR Prezidentijanyndaǵy Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiianyń múshesi Nazym Janǵazy boldy.
Shizofreniia – sozylmaly psihikalyq dert, oltýraly qoǵamda áli kúnge deiin kóptegen jańsaqpikir men qorqynyshtar bar.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń derekterine sáikes, álemde shamamen 24 million adam shizofreniiamen ómir súredi eken, bul árbir 300 adamnyń biri, al eresekter arasynda – árbir 222 adamnyń biri(0,45%). Qazaqstanda bul diagnozben shamamen 40 myń adam ómir súrip jatyr.
Aýrý, ádette, 20-29 jas aralyǵynda baiqalady jáne adamnyń ómir sapasyna, qarym-qatynasyna, áleýmettik beiimdelýine edáýir áser etedi. Dárigerlerdiń aitýynsha, shizofreniia belgileri alǵash baiqalǵannan keiin naýqastar psihiatriialyq kómekke orta eseppen 10-15 jyldan keiin ǵana júginedi. Bul – diagnozdan qorqý, «tirkeýge qoiý» týraly mifter men qoǵamdyq aiyptaýdan týyndaǵan úrei saldarynan bolsa kerek.
«Gedeon Richter KZ» JShS ortalyq júike júiesi aýrýlaryn emdeýge arnalǵan terapiia salasyndaǵy zertteýler men ázirlemelerdi qoldaidy. Biz aqparattandyrýdy qabyldaý men kómektiń alǵashqy qadamy dep sanaimyz. Aǵartýshylyq jumystar júrgizip, sarapshylar qaýymdastyǵyna demeý kórsetemiz, shizofreniiaǵa qatysty stereotiptermen kúresemiz. Tiimdi em, psihoáleýmettik qoldaý jáne jaqyndarynyń qatysýy – patsienttiń beiimdelýi men ómir sapasyn arttyrýda sheshýshi ról atqarady», - dedi «Gedeon Rihter Qazaqstan» kompaniiasynyń bas direktory Pavel Hegai.
Diagnozdyń aýyrlyǵyna qaramastan, ýaqytyly diagnoz qoiylyp, durys emdelgen jaǵdaida,naýqastardyń keminde úshten biri turaqty remissiiaǵa qol jetkizip, tolyqqandy ómir súre alady.
Respýblikalyq psihikalyq densaýlyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵynyń bas direktory Altynai Esqalievanyń aitýynsha, Qazaqstanda shizofreniia diagnozy 39 373 adamǵa qoiylǵan.
«Shizofreniia – kúrdeli, biraq basqarýǵa bolatyn dert. Erte anyqtaý men ýaqtyly em aýrýdy baqylaýǵa alýǵa, patsienttiń ómir sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Terapiia negizin antipsihotikalyq dáriler quraidy. Sonymen qatar kognitivti-bihevioraldy terapiia, psihoáleýmettik qoldaý, jumysqa ornalasýǵa jáne eńbek qyzmetin saqtaýǵa járdemdesý, beiimdelý treningteri, otbasy músheleriniń emge qatysýy tiimdi ekenin kórsetti. Qoǵam tarapynan qoldaýmen túsinistik – naýqastyń áleýmettik beiimdelýinde asa mańyzdy», — dedi ol.
Patsientter Respýblikalyq psihikalyq densaýlyqǵylymi-praktikalyq ortalyǵynan jáne elimizdiń 20 aimaǵyndaǵy óńirlik ortalyqtardan kásibikómek ala alady.
«Keide adamdar diagnozdan, aýrýdyń ózinen de qatty qorqady. Keibiri mamandardyń kez kelgen kómeginen múlde bas tartady. Mundai jaǵdaida stigmadan týyndaǵan qorqynysh ómirge qaýip tóndirýi múmkin», — dedi dóńgelek ústel otyrysy barysynda Dúniejúzilik psihiatriialyq qaýymdastyqtyń Shyǵys Eýropa elderindegi (10-aimaq) ókili, joǵary sanatty psihiatr-dáriger, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty Nikolai Negai.
Mundai qoǵamdyq reaktsiianyń bir sebebi – aýrýdyń sebebi men sol sáttegi jaǵdaiy, zamanaýi emdeý tásilderi men patsientterdiń quqyqtary týraly aqparattyń azdyǵy.
«Búginde durys tańdalǵan terapiiamen, onyń ishinde úshinshi býynnyń zamanaýi antipsihotikteri arqyly naýqastardyń úshten biri turaqty remissiiaǵa jete alady. Bul dáriler simptomdardy basyp qana qoimai, kognitivtik jáne áleýmettik fýnktsiialardy qalpyna keltirýge de kómektesedi. Diagnoz kóbine aýrýdyń kesh satysynda qoiylatynyn eskersek, innovatsiialyq terapiianyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne ony memlekettik baǵdarlamalarǵa engizý – adamgershilik pen qoǵamnyń densaýlyǵyna uzaq merzimdi investitsiia dep bilgen jón», — deidi Astana qalasy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń shtattan tys bas psihiatry Elena Polienko.
Shizofreniia jáne onyń terapiiasy týraly qoǵamnyń aqparattaný deńgeiiniń tómen ekenin 200 qazaqstandyqtyń qatysýymen júrgizilgen anonimdi saýalnama nátijeleri de kórsetip otyr. Zertteý nátijeleri dóńgelek ústel otyrysy aiasynda usynyldy.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 52,8%-y shizofreniia týraly estigenimen, naqty málimet bilmeitinin aitty.
Respondentterdiń shizofreniia diagnozy bar adamdardyń múmkindikteri týraly pikirleri bylaisha órbidi: 22,3%-y durys emmen adam tolyqqandy ómir súre alady dep esepteidi; 39,4%-y – bul múmkin, biraq shekteýlermen; 26,4%-y – bul belsendi áleýmettik ómirmen úilespeitin aýyr dert dep sanaidy.
Sonymen birge, kópshilik durys terapiia jaǵdaiynda mundai diagnozy bar adamdartolyqqandy ómir súre alady degen paiymda: 26,3%-y munyń basty sharty – emdelý dep sanasa, 36,8%-y – belsendi ómir súrýi múmkin, biraq belgili bir shekteýlermen deidi.
Sondai-aq, saýalnama nátijesi kópshiliktiń dárigerlerge degen senimi joǵary ekenin kórsetti: qatysqandardyń 65,5%-y jaqyndarynda psihikalyq aýytqý baiqalsa, eń aldymen mamanǵa júginetinin aitty.
Mentaldyq aýytqýy bar adamdarǵa degen kózqaras ta janashyrlyqty kórsetedi: 37,4%-y olarmen qalai durys sóilesý kerektigin bilmese de, empatiia sezinetinin jetkizdi; 21,6%-y beitarap kózqarasta, ondai adamdarǵa tek qoldaý qajet dep biledi. Alaida, 25,3%-y áli de kúmánmen qarap, jaisyzdyq sezinetinin moiyndady.
Respondentterdiń kópshiligi úrei men stereotipterdi azaitýǵa psihiatr-dárigerlerdiń ashyq suhbattary, BAQ-taǵy shynaiy ári senimdi aqparat pen naqty adamdardyń ómirinen alynǵan oqiǵalar kómektesedi dep esepteidi. Sondai-aq, aldyn alý men aǵartý jumystarynyń balalyq shaqtan bastalýy mańyzdy ekeni aityldy.
Is-shara qatysýshylary psihikalyq aýytqýlar týraly mifterdi tek ashyq dialog, aqparattandyrý jáne qoldaý arqyly joiýǵa bolatynyna kelisti.
Qazirgi psihiatriia – bul erikti túrde kórsetiletin, ambýlatorlyq jaǵdaida júrgiziletin, stigma men úreisiz, izgilikti kómek.
