استانادا «ستەرەوتيپتەرسٸز پسيحيكالىق دەنساۋلىق: شيزوفرەنييا تۋرالى نەنٸ بٸلۋ كەرەك?» دەگەن تاقىرىپتا دٶڭگەلەك ٷستەل وتىرىسى ٶتتٸ. ٸس-شارا دٷنيەجٷزٸلٸك شيزوفرەنييا تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ كٷنٸنە وراي ۇيىمداستىرىلىپ, «Gedeon RichterKZ» جشس مەن Niettes ەلەۋمەتتٸك-ازاماتتىق الاڭىنىڭ قولداۋىمەن ٶتتٸ.
ديسكۋسسييانىڭ مودەراتورى — قر پرەزيدەنتٸجانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ نازىم جانعازى بولدى.
شيزوفرەنييا – سوزىلمالى پسيحيكالىق دەرت, ولتۋرالى قوعامدا ەلٸ كٷنگە دەيٸن كٶپتەگەن جاڭساقپٸكٸر مەن قورقىنىشتار بار.
دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, ەلەمدە شامامەن 24 ميلليون ادام شيزوفرەنييامەن ٶمٸر سٷرەدٸ ەكەن, بۇل ەربٸر 300 ادامنىڭ بٸرٸ, ال ەرەسەكتەر اراسىندا – ەربٸر 222 ادامنىڭ بٸرٸ(0,45%). قازاقستاندا بۇل دياگنوزبەن شامامەن 40 مىڭ ادام ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر.
اۋرۋ, ەدەتتە, 20-29 جاس ارالىعىندا بايقالادى جەنە ادامنىڭ ٶمٸر ساپاسىنا, قارىم-قاتىناسىنا, ەلەۋمەتتٸك بەيٸمدەلۋٸنە ەدەۋٸر ەسەر ەتەدٸ. دەرٸگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, شيزوفرەنييا بەلگٸلەرٸ العاش بايقالعاننان كەيٸن ناۋقاستار پسيحياترييالىق كٶمەككە ورتا ەسەپپەن 10-15 جىلدان كەيٸن عانا جٷگٸنەدٸ. بۇل – دياگنوزدان قورقۋ, «تٸركەۋگە قويۋ» تۋرالى ميفتەر مەن قوعامدىق ايىپتاۋدان تۋىنداعان ٷرەي سالدارىنان بولسا كەرەك.
«Gedeon Richter KZ» جشس ورتالىق جٷيكە جٷيەسٸ اۋرۋلارىن ەمدەۋگە ارنالعان تەراپييا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر مەن ەزٸرلەمەلەردٸ قولدايدى. بٸز اقپاراتتاندىرۋدى قابىلداۋ مەن كٶمەكتٸڭ العاشقى قادامى دەپ سانايمىز. اعارتۋشىلىق جۇمىستار جٷرگٸزٸپ, ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنا دەمەۋ كٶرسەتەمٸز, شيزوفرەنيياعا قاتىستى ستەرەوتيپتەرمەن كٷرەسەمٸز. تيٸمدٸ ەم, پسيحوەلەۋمەتتٸك قولداۋ جەنە جاقىندارىنىڭ قاتىسۋى – پاتسيەنتتٸڭ بەيٸمدەلۋٸ مەن ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋدا شەشۋشٸ رٶل اتقارادى», - دەدٸ «گەدەون ريحتەر قازاقستان» كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى پاۆەل حەگاي.
دياگنوزدىڭ اۋىرلىعىنا قاراماستان, ۋاقىتىلى دياگنوز قويىلىپ, دۇرىس ەمدەلگەن جاعدايدا,ناۋقاستاردىڭ كەمٸندە ٷشتەن بٸرٸ تۇراقتى رەميسسيياعا قول جەتكٸزٸپ, تولىققاندى ٶمٸر سٷرە الادى.
رەسپۋبليكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى التىناي ەسقاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا شيزوفرەنييا دياگنوزى 39 373 ادامعا قويىلعان.
«شيزوفرەنييا – كٷردەلٸ, بٸراق باسقارۋعا بولاتىن دەرت. ەرتە انىقتاۋ مەن ۋاقتىلى ەم اۋرۋدى باقىلاۋعا الۋعا, پاتسيەنتتٸڭ ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. تەراپييا نەگٸزٸن انتيپسيحوتيكالىق دەرٸلەر قۇرايدى. سونىمەن قاتار كوگنيتيۆتٸ-بيحەۆيورالدى تەراپييا, پسيحوەلەۋمەتتٸك قولداۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋعا جەنە ەڭبەك قىزمەتٸن ساقتاۋعا جەردەمدەسۋ, بەيٸمدەلۋ ترەنينگتەرٸ, وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ ەمگە قاتىسۋى تيٸمدٸ ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. قوعام تاراپىنان قولداۋمەن تٷسٸنٸستٸك – ناۋقاستىڭ ەلەۋمەتتٸك بەيٸمدەلۋٸندە اسا ماڭىزدى», — دەدٸ ول.
پاتسيەنتتەر رەسپۋبليكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىقعىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنان جەنە ەلٸمٸزدٸڭ 20 ايماعىنداعى ٶڭٸرلٸك ورتالىقتاردان كەسٸبيكٶمەك الا الادى.
«كەيدە ادامدار دياگنوزدان, اۋرۋدىڭ ٶزٸنەن دە قاتتى قورقادى. كەيبٸرٸ مامانداردىڭ كەز كەلگەن كٶمەگٸنەن مٷلدە باس تارتادى. مۇنداي جاعدايدا ستيگمادان تۋىنداعان قورقىنىش ٶمٸرگە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن», — دەدٸ دٶڭگەلەك ٷستەل وتىرىسى بارىسىندا دٷنيەجٷزٸلٸك پسيحياترييالىق قاۋىمداستىقتىڭ شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸ (10-ايماق) ٶكٸلٸ, جوعارى ساناتتى پسيحياتر-دەرٸگەر, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نيكولاي نەگاي.
مۇنداي قوعامدىق رەاكتسييانىڭ بٸر سەبەبٸ – اۋرۋدىڭ سەبەبٸ مەن سول سەتتەگٸ جاعدايى, زاماناۋي ەمدەۋ تەسٸلدەرٸ مەن پاتسيەنتتەردٸڭ قۇقىقتارى تۋرالى اقپاراتتىڭ ازدىعى.
«بٷگٸندە دۇرىس تاڭدالعان تەراپييامەن, ونىڭ ٸشٸندە ٷشٸنشٸ بۋىننىڭ زاماناۋي انتيپسيحوتيكتەرٸ ارقىلى ناۋقاستاردىڭ ٷشتەن بٸرٸ تۇراقتى رەميسسيياعا جەتە الادى. بۇل دەرٸلەر سيمپتومداردى باسىپ قانا قويماي, كوگنيتيۆتٸك جەنە ەلەۋمەتتٸك فۋنكتسييالاردى قالپىنا كەلتٸرۋگە دە كٶمەكتەسەدٸ. دياگنوز كٶبٸنە اۋرۋدىڭ كەش ساتىسىندا قويىلاتىنىن ەسكەرسەك, يننوۆاتسييالىق تەراپييانىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ونى مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا ەنگٸزۋ – ادامگەرشٸلٸك پەن قوعامنىڭ دەنساۋلىعىنا ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييا دەپ بٸلگەن جٶن», — دەيدٸ استانا قالاسى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس پسيحياترى ەلەنا پوليەنكو.
شيزوفرەنييا جەنە ونىڭ تەراپيياسى تۋرالى قوعامنىڭ اقپاراتتانۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەن ەكەنٸن 200 قازاقستاندىقتىڭ قاتىسۋىمەن جٷرگٸزٸلگەن انونيمدٸ ساۋالناما نەتيجەلەرٸ دە كٶرسەتٸپ وتىر. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ دٶڭگەلەك ٷستەل وتىرىسى اياسىندا ۇسىنىلدى.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 52,8%-ى شيزوفرەنييا تۋرالى ەستٸگەنٸمەن, ناقتى مەلٸمەت بٸلمەيتٸنٸن ايتتى.
رەسپوندەنتتەردٸڭ شيزوفرەنييا دياگنوزى بار ادامداردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ تۋرالى پٸكٸرلەرٸ بىلايشا ٶربٸدٸ: 22,3%-ى دۇرىس ەممەن ادام تولىققاندى ٶمٸر سٷرە الادى دەپ ەسەپتەيدٸ; 39,4%-ى – بۇل مٷمكٸن, بٸراق شەكتەۋلەرمەن; 26,4%-ى – بۇل بەلسەندٸ ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرمەن ٷيلەسپەيتٸن اۋىر دەرت دەپ سانايدى.
سونىمەن بٸرگە, كٶپشٸلٸك دۇرىس تەراپييا جاعدايىندا مۇنداي دياگنوزى بار ادامدارتولىققاندى ٶمٸر سٷرە الادى دەگەن پايىمدا: 26,3%-ى مۇنىڭ باستى شارتى – ەمدەلۋ دەپ ساناسا, 36,8%-ى – بەلسەندٸ ٶمٸر سٷرۋٸ مٷمكٸن, بٸراق بەلگٸلٸ بٸر شەكتەۋلەرمەن دەيدٸ.
سونداي-اق, ساۋالناما نەتيجەسٸ كٶپشٸلٸكتٸڭ دەرٸگەرلەرگە دەگەن سەنٸمٸ جوعارى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ: قاتىسقانداردىڭ 65,5%-ى جاقىندارىندا پسيحيكالىق اۋىتقۋ بايقالسا, ەڭ الدىمەن مامانعا جٷگٸنەتٸنٸن ايتتى.
مەنتالدىق اۋىتقۋى بار ادامدارعا دەگەن كٶزقاراس تا جاناشىرلىقتى كٶرسەتەدٸ: 37,4%-ى ولارمەن قالاي دۇرىس سٶيلەسۋ كەرەكتٸگٸن بٸلمەسە دە, ەمپاتييا سەزٸنەتٸنٸن جەتكٸزدٸ; 21,6%-ى بەيتاراپ كٶزقاراستا, ونداي ادامدارعا تەك قولداۋ قاجەت دەپ بٸلەدٸ. الايدا, 25,3%-ى ەلٸ دە كٷمەنمەن قاراپ, جايسىزدىق سەزٸنەتٸنٸن مويىندادى.
رەسپوندەنتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ٷرەي مەن ستەرەوتيپتەردٸ ازايتۋعا پسيحياتر-دەرٸگەرلەردٸڭ اشىق سۇحباتتارى, باق-تاعى شىنايى ەرٸ سەنٸمدٸ اقپارات پەن ناقتى ادامداردىڭ ٶمٸرٸنەن الىنعان وقيعالار كٶمەكتەسەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. سونداي-اق, الدىن الۋ مەن اعارتۋ جۇمىستارىنىڭ بالالىق شاقتان باستالۋى ماڭىزدى ەكەنٸ ايتىلدى.
ٸس-شارا قاتىسۋشىلارى پسيحيكالىق اۋىتقۋلار تۋرالى ميفتەردٸ تەك اشىق ديالوگ, اقپاراتتاندىرۋ جەنە قولداۋ ارقىلى جويۋعا بولاتىنىنا كەلٸستٸ.
قازٸرگٸ پسيحياترييا – بۇل ەرٸكتٸ تٷردە كٶرسەتٸلەتٸن, امبۋلاتورلىق جاعدايدا جٷرگٸزٸلەتٸن, ستيگما مەن ٷرەيسٸز, ٸزگٸلٸكتٸ كٶمەك.
