Qazaqstanda erler sany azaiyp barady. Bul týraly HRV-aýdit mamany Nurlan Esmuhanov málimdedi. Onyń aitýynsha, keiingi jyldary eldegi demografiialyq kórsetkishter alańdatarlyq deńgeide ózgergen, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Mamannyń sózinshe, 2021 jyly týý kórsetkishi tarihi maksimýmǵa jetip, 446,5 myń balany kórsetse, 2024 jyly kórsetkish 365,9 myńǵa deiin tómendegen.
“Bul – bir jyl ishinde 5,8 paiyzǵa azaiǵanyn bildiredi. Al ólim-jitim kórsetkishi ózgermei tur nemese ósip keledi. Aradaǵy aiyrmashylyq qysqaryp barady”, – deidi ol.
Alaida sarapshy máseleniń túp-tórkini tek statistikada emes ekenin atap ótti.
“Eń basty suraq: kim ómirge kelip jatyr jáne kim ómirden ketip jatyr? Áielder bala súiýden bas tartyp jatyr. Másele áielderdiń qalamaýynda emes, er azamattardyń jaǵdaiynda”, – deidi Esmuhanov.
Onyń aitýynsha, qazir er-azamattardyń densaýlyǵy kúrt nasharlap barady.
“Búgingi erler 35–40 jasqa kelgende gipertoniiaǵa ushyraidy, beli aýyrady, álsireidi. Al 50 jasqa jetkende olardyń úshten biri insýlt nemese infarkt alyp úlgeredi. Bul – jai statistika emes, bul – ómir shyndyǵy”, – deidi maman.
Sarapshy demografiiany sebep emes, saldar retinde qarastyrý qajet ekenin alǵa tartty.
“Qazaq er azamaty tarihi turǵydan qozǵalysqa beiim bolǵan. Al búgingi kúni ol segiz saǵat kólikte, taǵy segiz saǵat keńsede otyryp jumys isteidi. Qozǵalys joq, stress kóp, biraq ol syrtqa shyqpaidy”, – deidi sarapshy.
Maman bul jaǵdaidy úsh negizgi faktorǵa bólip túsindirdi. Onyń biri – psihosomatikalyq bóget.
“Qoǵam er adamǵa “álsizdigińdi kórsetpe” dep úiretedi. Sonyń saldarynan stress ishte jinalyp, kortizol kóbeiedi. Bul qan qysymyn kóterip, júrek-qan tamyrlaryn álsiretedi”, – deidi Esmuhanov.
Ekinshi másele – denedegi qýattyń álsireýi. Onyń aitýynsha, qozǵalyssyz ómir salty qan ainalymynyń buzylýyna ákeledi.
“Kishi jambas aimaǵynda qan toqyraidy. Sonyń saldarynan prostatit, libidonyń tómendeýi siiaqty máseleler paida bolady”, – dep túsindirdi ol.
Al úshinshi faktor – fitnes mádenietiniń durys túsindirilmeýi.
“Kóp er adam máseleni sheshemin dep shtanga kóteredi. Biraq bul kei jaǵdaida aǵzaǵa qosymsha stress beredi. Syrttai kúshti kóringenimen, ishki júie álsireidi”, – deidi sarapshy.
Esmuhanovtyń pikirinshe, bul máseleniń sheshimi retinde aǵzany tutas júie retinde qarastyratyn shyǵys tájiribelerine nazar aýdarý qajet.
“Taitszi, tsigýn, ioga sekildi ádister qan ainalymyn jaqsartady, júike júiesin retteidi. Bul – aǵzany ishinen qalpyna keltiretin tásilder”, – dep qosty ol.
Sarapshy naqty qadamdar da usyndy. Onyń aitýynsha, tańǵy ádetti ózgertip, tynys alý jattyǵýlaryn engizý, kúndelikti jeńil sozylýdy úirený mańyzdy.
“Bul – jeke adamnyń ǵana emes, ulttyq deńgeidegi másele. Biraq ony memleket emes, ár adam ózi sheshýi kerek”, – deidi Esmuhanov.
Sóz sońynda maman er azamattardyń densaýlyǵy eldiń demografiialyq bolashaǵyna tikelei áser etetinin atap ótti.
“Bul – meditsinalyq emes, ómir saltynyń máselesi. Eger er adam óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qarasa, ol otbasynyń tiregine ainalady. Demografiia da sol kezde qalpyna kele bastaidy”, – dep túiindedi Nurlan Esmuhanov.
