Qazaqstanda erler sany azaıyp barady. Bul týraly HRV-aýdıt mamany Nurlan Esmuhanov málimdedi. Onyń aıtýynsha, keıingi jyldary eldegi demografıalyq kórsetkishter alańdatarlyq deńgeıde ózgergen, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Mamannyń sózinshe, 2021 jyly týý kórsetkishi tarıhı maksımýmǵa jetip, 446,5 myń balany kórsetse, 2024 jyly kórsetkish 365,9 myńǵa deıin tómendegen.
“Bul – bir jyl ishinde 5,8 paıyzǵa azaıǵanyn bildiredi. Al ólim-jitim kórsetkishi ózgermeı tur nemese ósip keledi. Aradaǵy aıyrmashylyq qysqaryp barady”, – deıdi ol.
Alaıda sarapshy máseleniń túp-tórkini tek statısıkada emes ekenin atap ótti.
“Eń basty suraq: kim ómirge kelip jatyr jáne kim ómirden ketip jatyr? Áıelder bala súıýden bas tartyp jatyr. Másele áıelderdiń qalamaýynda emes, er azamattardyń jaǵdaıynda”, – deıdi Esmuhanov.
Onyń aıtýynsha, qazir er-azamattardyń densaýlyǵy kúrt nasharlap barady.
“Búgingi erler 35–40 jasqa kelgende gıpertonıaǵa ushyraıdy, beli aýyrady, álsireıdi. Al 50 jasqa jetkende olardyń úshten biri ınsýlt nemese ınfarkt alyp úlgeredi. Bul – jaı statısıka emes, bul – ómir shyndyǵy”, – deıdi maman.
Sarapshy demografıany sebep emes, saldar retinde qarastyrý qajet ekenin alǵa tartty.
“Qazaq er azamaty tarıhı turǵydan qozǵalysqa beıim bolǵan. Al búgingi kúni ol segiz saǵat kólikte, taǵy segiz saǵat keńsede otyryp jumys isteıdi. Qozǵalys joq, stress kóp, biraq ol syrtqa shyqpaıdy”, – deıdi sarapshy.
Maman bul jaǵdaıdy úsh negizgi faktorǵa bólip túsindirdi. Onyń biri – psıhosomatıkalyq bóget.
“Qoǵam er adamǵa “álsizdigińdi kórsetpe” dep úıretedi. Sonyń saldarynan stress ishte jınalyp, kortızol kóbeıedi. Bul qan qysymyn kóterip, júrek-qan tamyrlaryn álsiretedi”, – deıdi Esmuhanov.
Ekinshi másele – denedegi qýattyń álsireýi. Onyń aıtýynsha, qozǵalyssyz ómir salty qan aınalymynyń buzylýyna ákeledi.
“Kishi jambas aımaǵynda qan toqyraıdy. Sonyń saldarynan prostatıt, lıbıdonyń tómendeýi sıaqty máseleler paıda bolady”, – dep túsindirdi ol.
Al úshinshi faktor – fıtnes mádenıetiniń durys túsindirilmeýi.
“Kóp er adam máseleni sheshemin dep shtanga kóteredi. Biraq bul keı jaǵdaıda aǵzaǵa qosymsha stress beredi. Syrttaı kúshti kóringenimen, ishki júıe álsireıdi”, – deıdi sarapshy.
Esmuhanovtyń pikirinshe, bul máseleniń sheshimi retinde aǵzany tutas júıe retinde qarastyratyn shyǵys tájirıbelerine nazar aýdarý qajet.
“Taıszı, sıgýn, ıoga sekildi ádister qan aınalymyn jaqsartady, júıke júıesin retteıdi. Bul – aǵzany ishinen qalpyna keltiretin tásilder”, – dep qosty ol.
Sarapshy naqty qadamdar da usyndy. Onyń aıtýynsha, tańǵy ádetti ózgertip, tynys alý jattyǵýlaryn engizý, kúndelikti jeńil sozylýdy úırený mańyzdy.
“Bul – jeke adamnyń ǵana emes, ulttyq deńgeıdegi másele. Biraq ony memleket emes, ár adam ózi sheshýi kerek”, – deıdi Esmuhanov.
Sóz sońynda maman er azamattardyń densaýlyǵy eldiń demografıalyq bolashaǵyna tikeleı áser etetinin atap ótti.
“Bul – medısınalyq emes, ómir saltynyń máselesi. Eger er adam óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qarasa, ol otbasynyń tiregine aınalady. Demografıa da sol kezde qalpyna kele bastaıdy”, – dep túıindedi Nurlan Esmuhanov.
