قازاقستاندا ەرلەر سانى ازايىپ بارادى. بۇل تۋرالى HRV-اۋديت مامانى نۇرلان ەسمۇحانوۆ مەلٸمدەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيٸنگٸ جىلدارى ەلدەگٸ دەموگرافييالىق كٶرسەتكٸشتەر الاڭداتارلىق دەڭگەيدە ٶزگەرگەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ماماننىڭ سٶزٸنشە, 2021 جىلى تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ تاريحي ماكسيمۋمعا جەتٸپ, 446,5 مىڭ بالانى كٶرسەتسە, 2024 جىلى كٶرسەتكٸش 365,9 مىڭعا دەيٸن تٶمەندەگەن.
“بۇل – بٸر جىل ٸشٸندە 5,8 پايىزعا ازايعانىن بٸلدٸرەدٸ. ال ٶلٸم-جٸتٸم كٶرسەتكٸشٸ ٶزگەرمەي تۇر نەمەسە ٶسٸپ كەلەدٸ. اراداعى ايىرماشىلىق قىسقارىپ بارادى”, – دەيدٸ ول.
الايدا ساراپشى مەسەلەنٸڭ تٷپ-تٶركٸنٸ تەك ستاتيستيكادا ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“ەڭ باستى سۇراق: كٸم ٶمٸرگە كەلٸپ جاتىر جەنە كٸم ٶمٸردەن كەتٸپ جاتىر? ەيەلدەر بالا سٷيۋدەن باس تارتىپ جاتىر. مەسەلە ەيەلدەردٸڭ قالاماۋىندا ەمەس, ەر ازاماتتاردىڭ جاعدايىندا”, – دەيدٸ ەسمۇحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر ەر-ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى كٷرت ناشارلاپ بارادى.
“بٷگٸنگٸ ەرلەر 35–40 جاسقا كەلگەندە گيپەرتونيياعا ۇشىرايدى, بەلٸ اۋىرادى, ەلسٸرەيدٸ. ال 50 جاسقا جەتكەندە ولاردىڭ ٷشتەن بٸرٸ ينسۋلت نەمەسە ينفاركت الىپ ٷلگەرەدٸ. بۇل – جاي ستاتيستيكا ەمەس, بۇل – ٶمٸر شىندىعى”, – دەيدٸ مامان.
ساراپشى دەموگرافييانى سەبەپ ەمەس, سالدار رەتٸندە قاراستىرۋ قاجەت ەكەنٸن العا تارتتى.
“قازاق ەر ازاماتى تاريحي تۇرعىدان قوزعالىسقا بەيٸم بولعان. ال بٷگٸنگٸ كٷنٸ ول سەگٸز ساعات كٶلٸكتە, تاعى سەگٸز ساعات كەڭسەدە وتىرىپ جۇمىس ٸستەيدٸ. قوزعالىس جوق, سترەسس كٶپ, بٸراق ول سىرتقا شىقپايدى”, – دەيدٸ ساراپشى.
مامان بۇل جاعدايدى ٷش نەگٸزگٸ فاكتورعا بٶلٸپ تٷسٸندٸردٸ. ونىڭ بٸرٸ – پسيحوسوماتيكالىق بٶگەت.
“قوعام ەر ادامعا “ەلسٸزدٸگٸڭدٸ كٶرسەتپە” دەپ ٷيرەتەدٸ. سونىڭ سالدارىنان سترەسس ٸشتە جينالىپ, كورتيزول كٶبەيەدٸ. بۇل قان قىسىمىن كٶتەرٸپ, جٷرەك-قان تامىرلارىن ەلسٸرەتەدٸ”, – دەيدٸ ەسمۇحانوۆ.
ەكٸنشٸ مەسەلە – دەنەدەگٸ قۋاتتىڭ ەلسٸرەۋٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قوزعالىسسىز ٶمٸر سالتى قان اينالىمىنىڭ بۇزىلۋىنا ەكەلەدٸ.
“كٸشٸ جامباس ايماعىندا قان توقىرايدى. سونىڭ سالدارىنان پروستاتيت, ليبيدونىڭ تٶمەندەۋٸ سيياقتى مەسەلەلەر پايدا بولادى”, – دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
ال ٷشٸنشٸ فاكتور – فيتنەس مەدەنيەتٸنٸڭ دۇرىس تٷسٸندٸرٸلمەۋٸ.
“كٶپ ەر ادام مەسەلەنٸ شەشەمٸن دەپ شتانگا كٶتەرەدٸ. بٸراق بۇل كەي جاعدايدا اعزاعا قوسىمشا سترەسس بەرەدٸ. سىرتتاي كٷشتٸ كٶرٸنگەنٸمەن, ٸشكٸ جٷيە ەلسٸرەيدٸ”, – دەيدٸ ساراپشى.
ەسمۇحانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸ رەتٸندە اعزانى تۇتاس جٷيە رەتٸندە قاراستىراتىن شىعىس تەجٸريبەلەرٸنە نازار اۋدارۋ قاجەت.
“تايتسزي, تسيگۋن, يوگا سەكٸلدٸ ەدٸستەر قان اينالىمىن جاقسارتادى, جٷيكە جٷيەسٸن رەتتەيدٸ. بۇل – اعزانى ٸشٸنەن قالپىنا كەلتٸرەتٸن تەسٸلدەر”, – دەپ قوستى ول.
ساراپشى ناقتى قادامدار دا ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, تاڭعى ەدەتتٸ ٶزگەرتٸپ, تىنىس الۋ جاتتىعۋلارىن ەنگٸزۋ, كٷندەلٸكتٸ جەڭٸل سوزىلۋدى ٷيرەنۋ ماڭىزدى.
“بۇل – جەكە ادامنىڭ عانا ەمەس, ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ مەسەلە. بٸراق ونى مەملەكەت ەمەس, ەر ادام ٶزٸ شەشۋٸ كەرەك”, – دەيدٸ ەسمۇحانوۆ.
سٶز سوڭىندا مامان ەر ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى ەلدٸڭ دەموگرافييالىق بولاشاعىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“بۇل – مەديتسينالىق ەمەس, ٶمٸر سالتىنىڭ مەسەلەسٸ. ەگەر ەر ادام ٶز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراسا, ول وتباسىنىڭ تٸرەگٸنە اينالادى. دەموگرافييا دا سول كەزدە قالپىنا كەلە باستايدى”, – دەپ تٷيٸندەدٸ نۇرلان ەسمۇحانوۆ.
