قازاقستاندا ەرلەر سانى ازايىپ بارادى. بۇل تۋرالى HRV-اۋديت مامانى نۇرلان ەسمۇحانوۆ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەيىنگى جىلدارى ەلدەگى دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەر الاڭداتارلىق دەڭگەيدە وزگەرگەن، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ماماننىڭ سوزىنشە، 2021 جىلى تۋۋ كورسەتكىشى تاريحي ماكسيمۋمعا جەتىپ، 446،5 مىڭ بالانى كورسەتسە، 2024 جىلى كورسەتكىش 365،9 مىڭعا دەيىن تومەندەگەن.
“بۇل – ءبىر جىل ىشىندە 5،8 پايىزعا ازايعانىن بىلدىرەدى. ال ءولىم-جىتىم كورسەتكىشى وزگەرمەي تۇر نەمەسە ءوسىپ كەلەدى. اراداعى ايىرماشىلىق قىسقارىپ بارادى”، – دەيدى ول.
الايدا ساراپشى ماسەلەنىڭ تۇپ-توركىنى تەك ستاتيستيكادا ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
“ەڭ باستى سۇراق: كىم ومىرگە كەلىپ جاتىر جانە كىم ومىردەن كەتىپ جاتىر؟ ايەلدەر بالا سۇيۋدەن باس تارتىپ جاتىر. ماسەلە ايەلدەردىڭ قالاماۋىندا ەمەس، ەر ازاماتتاردىڭ جاعدايىندا”، – دەيدى ەسمۇحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، ءقازىر ەر-ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى كۇرت ناشارلاپ بارادى.
“بۇگىنگى ەرلەر 35–40 جاسقا كەلگەندە گيپەرتونياعا ۇشىرايدى، بەلى اۋىرادى، السىرەيدى. ال 50 جاسقا جەتكەندە ولاردىڭ ۇشتەن ءبىرى ينسۋلت نەمەسە ينفاركت الىپ ۇلگەرەدى. بۇل – جاي ستاتيستيكا ەمەس، بۇل – ءومىر شىندىعى”، – دەيدى مامان.
ساراپشى دەموگرافيانى سەبەپ ەمەس، سالدار رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتتى.
“قازاق ەر ازاماتى تاريحي تۇرعىدان قوزعالىسقا بەيىم بولعان. ال بۇگىنگى كۇنى ول سەگىز ساعات كولىكتە، تاعى سەگىز ساعات كەڭسەدە وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى. قوزعالىس جوق، سترەسس كوپ، ءبىراق ول سىرتقا شىقپايدى”، – دەيدى ساراپشى.
مامان بۇل جاعدايدى ءۇش نەگىزگى فاكتورعا ءبولىپ ءتۇسىندىردى. ونىڭ ءبىرى – پسيحوسوماتيكالىق بوگەت.
“قوعام ەر ادامعا “السىزدىگىڭدى كورسەتپە” دەپ ۇيرەتەدى. سونىڭ سالدارىنان سترەسس ىشتە جينالىپ، كورتيزول كوبەيەدى. بۇل قان قىسىمىن كوتەرىپ، جۇرەك-قان تامىرلارىن السىرەتەدى”، – دەيدى ەسمۇحانوۆ.
ەكىنشى ماسەلە – دەنەدەگى قۋاتتىڭ السىرەۋى. ونىڭ ايتۋىنشا، قوزعالىسسىز ءومىر سالتى قان اينالىمىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەدى.
“كىشى جامباس ايماعىندا قان توقىرايدى. سونىڭ سالدارىنان پروستاتيت، ليبيدونىڭ تومەندەۋى سياقتى ماسەلەلەر پايدا بولادى”، – دەپ ءتۇسىندىردى ول.
ال ءۇشىنشى فاكتور – فيتنەس مادەنيەتىنىڭ دۇرىس تۇسىندىرىلمەۋى.
“كوپ ەر ادام ماسەلەنى شەشەمىن دەپ شتانگا كوتەرەدى. ءبىراق بۇل كەي جاعدايدا اعزاعا قوسىمشا سترەسس بەرەدى. سىرتتاي كۇشتى كورىنگەنىمەن، ىشكى جۇيە السىرەيدى”، – دەيدى ساراپشى.
ەسمۇحانوۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى رەتىندە اعزانى تۇتاس جۇيە رەتىندە قاراستىراتىن شىعىس تاجىريبەلەرىنە نازار اۋدارۋ قاجەت.
“تايسزي، سيگۋن، يوگا سەكىلدى ادىستەر قان اينالىمىن جاقسارتادى، جۇيكە جۇيەسىن رەتتەيدى. بۇل – اعزانى ىشىنەن قالپىنا كەلتىرەتىن تاسىلدەر”، – دەپ قوستى ول.
ساراپشى ناقتى قادامدار دا ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا، تاڭعى ادەتتى وزگەرتىپ، تىنىس الۋ جاتتىعۋلارىن ەنگىزۋ، كۇندەلىكتى جەڭىل سوزىلۋدى ۇيرەنۋ ماڭىزدى.
“بۇل – جەكە ادامنىڭ عانا ەمەس، ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ماسەلە. ءبىراق ونى مەملەكەت ەمەس، ءار ادام ءوزى شەشۋى كەرەك”، – دەيدى ەسمۇحانوۆ.
ءسوز سوڭىندا مامان ەر ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى ەلدىڭ دەموگرافيالىق بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
“بۇل – مەديسينالىق ەمەس، ءومىر سالتىنىڭ ماسەلەسى. ەگەر ەر ادام ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراسا، ول وتباسىنىڭ تىرەگىنە اينالادى. دەموگرافيا دا سول كەزدە قالپىنا كەلە باستايدى”، – دەپ تۇيىندەدى نۇرلان ەسمۇحانوۆ.
