Freedom Finance Global sarapshysy Daniiar Orazbaevtyń "2024 jylǵy qarashadaǵy Ortalyq Aziiadaǵy tutynýshylyq senim: keleńsiz dinamika jáne indekster" atty zertteýi jariialandy. Munyń ishinde Dalanews.kz Qazaqstanǵa qatysty boljamdardy alyp, oqyrmandar nazaryna usynady. Oǵan sáikes, saýalnamaǵa qatysqandardyń arasynda "teńge baǵamy álsireidi" dep sanaityndardyń úlesi bir jyl boiynda 59,3-ten 60,7%-ǵa deiin ósken!
"Tutynýshylyq senim indeksi qatarynan eki aidan keiin 101,3 pýnktti qurap, aitarlyqtai tómendegenin kórsetti, bul osy jyldyń mamyr aiynan bergi eń tómen kórsetkish boldy. Respondentterdiń kóńil-kúii bes sýbindekstiń tórteýi boiynsha nasharlady. Ótken 12 aidaǵy ekonomikalyq ahýaldyń ózgeristerin baǵalaý boiynsha eń kóp tómendeý boldy. Ótken jylǵy qarashamen salystyrǵanda CCI ekonomikalyq ahýaldaǵy ózgeristerdi baǵalaýdyń aitarlyqtai tómendeýinen edáýir áserli 6,9 pýnktke qulady", delingen zertteýde.
Ótken 12 aida ekonomikadaǵy optimizmniń kúrt tómendeýi
Ekonomikadaǵy ózgeristerdi baǵalaýdyń qosalqy indeksi ótken 12 aida qazanmen salystyrǵanda 5,8 pýnktke kúrt tómendep, 76,8 pýnktti qurady. Bul nátije mamyr aiynan bergi eń tómen nátije bolyp shyqty. Ekonomikada qolaily ózgerister boldy dep esepteitin qazaqstandyqtardyń úlesi 18,7% -dan 16,1% -ǵa deiin tómendedi. Onyń ústine jaǵymsyz jaýaptar úlesiniń 39,6% -dan 44,4% -ǵa deiin ulǵaiýy anyq baiqalady.
Jas toptary bólinisinde 45-59 jas aralyǵyndaǵy respondentter optimizmniń eń úlken tómendeýin kórsetti. Olardyń arasynda oń jaýaptardyń úlesi 16,7% -dan 12,7% -ǵa deiin tómendep, barlyq jas toptary arasyndaǵy eń nashar nátijeni kórsetti. Sonymen qatar, saýalnamaǵa qatysýshylardyń arasynda da oń jaýaptar úlesiniń tómendeýi baiqaldy. Kósh basynda 29 jasqa deiingi jastar qalyp otyr, olar 19,8% -dy qurady, bul qazan aiyndaǵy kórsetkishten 3,2 p.p. tómen.
Óńirlik bóliniste eń kóp nasharlaýdy Atyraý oblysy kórsetti, onda oń jaýaptardyń úlesi 25,1% -dan 9,5% -ǵa deiin tómendedi. Bul nátije qarasha aiyndaǵy barlyq óńirlerdiń ishindegi eń nashar nátije boldy. Sonymen qatar Batys, Shyǵys Qazaqstan jáne Jambyl oblystarynda úlken ailyq quldyraý tirkeldi, onda optimisterdiń osyndai úlesiniń tómendeýi 10-12 p.p. qurady. Ekinshi jaǵynan, úzdik nátijeni Mańǵystaý oblysynyń respondentteri kórsetti, onda oń jaýaptardyń úlesi 23,5% qurady, bul ortasha respýblikalyq kórsetkishten aitarlyqtai joǵary.
Jeke materialdyq jaǵdai boiynsha boljamdardyń nasharlaýy
Kelesi 12 aidyń kókjieginde jeke materialdyq jaǵdaidyń ózgerýi boljamynyń qosalqy indeksi de 4,6 pýnktke kúrt tómendep, 127,9 pýnktke jetti, bul zertteýdiń barlyq ýaqytyndaǵy úshinshi eń nashar nátije bolyp tabylady. Materialdyq jaǵdaiymyz jaqsarady dep sanaityndardyń úlesi qazan aiyndaǵy 50% -dan qarasha aiynda 47,2% -ǵa deiin tómendedi.
Óńirlik josparda jeke materialdyq jaǵdaidyń ózgerý boljamy boiynsha pessimizmniń eń kóp ulǵaiýy Aqtóbe jáne Qyzylorda oblystarynda baiqalady, onda oń jaýaptardyń úlesi tiisinshe 15 jáne 14 p.p. tómendedi. Degenmen, qarasha aiynda Jetisý oblysynyń turǵyndary eń nashar dep jaýap berdi, onda aldaǵy 12 aida jeke materialdyq jaǵdaidy jaqsartýdy boljaityndardyń úlesi 37,6% -dy ǵana qurady. Bul máselede Mańǵystaý oblysy kóshbasshy boldy, onda kórsetkish 56,3% -dan 58% -ǵa deiin ósti.
Qarashada Qazaqstan turǵyndarynyń infliatsiialyq baǵalary rekordtyq qazan aiyndaǵy eń tómengi kórsetkishterden keiin aitarlyqtai ósti. Ótken aida saýalnamaǵa qatysýshylardyń 40,9% (qazanda 37,5%) baǵanyń kúshti ósýin kórsetti. Al jyl kókjieginde baǵanyń jyldam ósýin baiqaǵandar úlesiniń ósýi shamaly: qazandaǵy 47,5% - dan derekterdi sońǵy jinaý sátinde 49,9% - ǵa deiin ǵana boldy. Degenmen, eki kórsetkish de ótken alty aidaǵy ortasha deńgeige jaqyn.
Al qazaqstandyqtardyń infliatsiialyq boljamdary qazan aiymen salystyrǵanda áldeqaida joǵary ósim kórsetti. Bir aidyń kókjieginde baǵanyń kúshti ósýin kútetin adamdardyń úlesi 21,9%-dan 30,6% -ǵa deiin kúrt ósti, kelesi 12 aidyń kókjieginde baǵanyń ósýin kútetinderdiń úlesi qazandaǵy 25,4% -dan sońǵy pikirterim sátinde 27,5% -ǵa deiin ósti.
"QR Ulttyq bankiniń infliatsiialyq baǵalaý jáne kútýler boiynsha osyndai zertteýi qazan aiyndaǵy kóp ailyq minimýmdardan keiin uqsas dinamikany kórsetti. Usynylǵan derekterge sáikes baǵanyń kúshti ósýin kútetinderdiń úlesi bir jyl ishinde 19,9% -dan 22% -ǵa deiin artty. Al bir aidyń kókjieginde osyǵan uqsas kórsetkish 18,1% -dan 27,1% -ǵa deiin kúrt artty. Infliatsiialyq baǵalar da bizdiń zertteýdegidei azdap ósimdi kórsetti. Eger baǵanyń ósýin baǵalaý boiynsha sońǵy aida respondentterdiń úlesi 27,9% - dan 32,4% - ǵa deiin ulǵaisa, baǵanyń jyldam ósýin kórsetetinderdiń úlesi aldyńǵy 12 aida 39,4% - dan 40,2% - ǵa deiin ósti".
Jekelegen taýarlar men qyzmetterdiń ishinde respondentterdiń kópshiligin azyq-túlik ónimderine baǵanyń aitarlyqtai ósýi áli de alańdatýda. Halyq úshin aitarlyqtai qymbattaǵan top-4 taýar kóptegen ai qatarynan ózgerissiz qalyp otyr. Oǵan «Et jáne qus», «Sút jáne sút ónimderi», «Nan jáne nan-toqash ónimderi» jáne «Kókónister men jemister» sanattary kiredi. Qarasha aiynda infliatsiialyq baǵalaýdyń ósýine qaramastan, joǵaryda atalǵan barlyq ónimder baǵasynyń kúshti ósýin baiqaǵan adamdardyń úlesi qazanmen salystyrǵanda 4,1 p.p. tómendedi. Nan jáne nan-toqash ónimderiniń aitarlyqtai qymbattaǵanyn belgilegenderdiń úlesi 26,8% -dan 21,1% -ǵa deiin edáýir tómendedi. Sondai-aq, «Un» jáne «Tuz ben qant» siiaqty ónimder boiynsha rekordtyq tómen kórsetkishterdi atap ótý qajet. Respondentterdiń 12,8% -y ǵana birinshi taýardy jáne 11,5% -y ekinshi taýardy tańdady, bul qazanǵa qaraǵanda shamamen 7-8 p.p. az. Resmi statistikaǵa sáikes et pen qus baǵasy qarasha aiynda 0,2% -ǵa ǵana ósti, al nan-toqash ónimderi men jarmalar 0,1% -ǵa tómendedi. Bul rette jemister men kókónister qiiar men qyzanaqtyń baǵasyna bailanysty qazanmen salystyrǵanda maýsymdyq baǵanyń 6,3% -ǵa ósýin kórsetti.
Devalvatsiialyq boljamdar rekordtarǵa qol jetkizýde
"Qarasha aiynda devalvatsiia bolatynyn boljaýshy adamdar sany ósip, bir aida dollar baǵamynyń 5% -ǵa artýy aiasynda zertteýdiń barlyq ýaqytynda jańa rekordtyq kórsetkishterge jetti. Saýalnama qorytyndysy boiynsha teńgeniń álsireýin kútip otyrǵan qazaqstandyqtardyń úlesi 59,3-ten 60,7% -ǵa deiin ósti. Al bir aidyń kókjieginde ol aitarlyqtai ósimdi kórsetip, 40,5-ten 44,9% -ǵa deiin jetti", - deidi sarapshy.
