Sarapshylar janarmaiǵa qatysty qaýip týraly eskertý jasady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazaqstandyq munai-gaz salasynyń sarapshysy Oljas Baidildinov Reseidegi janarmai tapshylyǵynyń negizgi sebepteriniń biri munai óńdeý zaýyttaryna ǵana emes, logistikalyq infraqurylymǵa jasalǵan shabýyldar ekenin aitty. Onyń pikirinshe, bul jaǵdai Qazaqstanǵa da áser etýi múmkin.
«Reseidegi janarmai daǵdarysyna qatysty túrli baǵdarlamalar men saraptamalardy qarap otyrsam, kópshilik munai óńdeý zaýyttaryna jasalǵan shabýyldarǵa ǵana nazar aýdarady. Biraq shyn máninde logistikaǵa jasalǵan soqqylardyń da mańyzy kem emes», – dep jazdy Baidildinov.
«Logistikalyq tizbek buzylyp jatyr»
Sarapshynyń aitýynsha, Reseide munai óndirý jalǵasyp jatyr, munai óndirý oryndaryna nemese munai qubyrlaryna aitarlyqtai shabýyl jasalǵan joq. Munai burynǵydai munai óńdeý zaýyttaryna jetkizilip, sol jerde óńdeledi.
«Keńes Odaǵy kezinde jáne keiin Reseide barlyq munai óńdeý zaýyttary soǵys jaǵdaiyn eskerip, qosymsha qýatpen salynǵan. Sondyqtan janarmai naryǵy osy ýaqytqa deiin ustap turdy. Al Qazaqstanda jaǵdai basqasha – bizdiń barlyq zaýyt óndiristik qýatynyń sheginde jumys isteidi, al tapshylyq Reseiden jetkiziletin ónim arqyly jabylyp keledi», – dedi ol.
Baidildinovtyń aitýynsha, kópshilik elemeitin taǵy bir másele – janarmai saqtaý bazalaryna jasalyp jatqan shabýyldar.
«Munai óńdeý zaýyttary benzovozdarǵa milliondaǵan litr janarmaidy tikelei quiýǵa eseptelmegen. Ádette ónim aldymen temirjol tsisternalaryna quiylady, odan keiin munai bazalaryna jetkiziledi. Sol jerde janarmai túrleri boiynsha bólinip, keiin ǵana janarmai quiý beketterine taratylady. Sondyqtan munai bazalaryna jasalǵan shabýyl – "uńǵyma – munai óńdeý zaýyty – munai bazasy – janarmai quiý beketi" tizbegine jasalǵan soqqy», – dedi sarapshy.
Onyń aitýynsha, búlingen munai óńdeý zaýyttary men janarmai saqtaý bazalaryn qalpyna keltirýge keminde eki jyl qajet bolýy múmkin.
«Reseidiń eýropalyq bóligin qamtyǵan janarmai daǵdarysy búkil óńirge áser etedi. Bul daǵdarysqa qazirden bastap baiyppen daiyndalý qajet», – dedi Baidildinov.
«Qazaqstan ózin janarmaimen tolyq qamtamasyz ete almaidy»
Qoǵam qairatkeri Denis Krivosheev te Qazaqstanǵa janarmai daǵdarysyna daiyndalý qajet ekenin aitty.
«Men janarmai daǵdarysyna daiyndalý kerek degen pikirimdi qaitalaýdan jalyqpaimyn. Qazaqstan ózin janar-jaǵarmaimen tolyq kólemde qamtamasyz ete almaidy. Tipti barlyq janarmai túri boiynsha importqa táýeldi elmiz desek te bolady. Úkimettiń bul qaterge nazar aýdaryp otyrǵany jaqsy, odan da jamany – eshqandai másele joq dep aitý bolar edi», – dedi ol.
Onyń aitýynsha, elde kúz saiyn egin jinaý naýqany kezinde janarmai tapshylyǵy qaitalanady. Avtokólik sany da turaqty ósip keledi.
«Buryn jaǵdaidy Reseiden jetkiziletin janarmai qutqaratyn. Endi oǵan úmit artýdyń máni joq», – dedi Krivosheev.
Kontrabanda men aviatsiiadaǵy táýekel
Sarapshy janarmai baǵasynyń aiyrmashylyǵy kontrabandany kúsheitýi múmkin ekenin de aitty.
«AI-92 benzininiń baǵasy Reseide shamamen 100 rýbl nemese 630 teńge bolýy múmkin. Mundai marja zańsyz tasymaldy óte tabysty bizneske ainaldyrady. Onyń ústine mundai shemalarǵa sheneýnikter men kúshtik qurylym ókilderi de aralasýy múmkin», – dedi ol.
Krivosheev aviatsiia salasynda da qiyndyqtar týýy yqtimal ekenin atap ótti.
«Biz aviatsiialyq kerosinniń jartysyna jýyǵyn syrttan satyp alamyz. Qytaiǵa qaita baǵdarlanýǵa bolady, biraq oǵan qajetti infraqurylym joqtyń qasy», – dedi ol.
Usynysy qandai?
Krivosheev sheteldik kommertsiialyq jáne tranzittik ushaqtarǵa janarmai quiýdy ýaqytsha toqtatyp, ishki qor jinaýdy usyndy. Sonymen birge janarmai baǵasyn kórshi eldermen teńestirý jáne halyqqa keshbek júiesin engizý qajet dep esepteidi.
«Mysaly, júrgizýshi janarmaidy bank kartasymen tólese, aiyna 200–250 litr kólemindegi ústeme aqy kartaǵa qaitarylýy múmkin. Al odan artyq kólem kommertsiialyq baǵamen satylýy tiis. Muny tez engizýge bolady. Bul – ulttyq qaýipsizdik máselesi», – dedi ol.
Sóz sońynda Krivosheev jaǵdaidyń aldaǵy ýaqytta kúrdelene túsetinin aityp, «Artyq saqtyq sharalaryn qabyldaǵan durys, keiin onyń saldarymen kúreskennen góri», dep túiindedi.
