24 sáýir kúni Astanada Qazaqstan halqy Assambleiasynyń XXXIV sessiiasynyń plenarlyq otyrysy ótti. «Birlik pen kelisim jolyndaǵy 30 jyl» atty bul mańyzdy jiynǵa eki myńǵa jýyq adam qatysty. Bul — el birliginiń, tatýlyq pen turaqtylyqtyń jarqyn kórinisi.
Qazaqstan búginde júzden astam ult pen ulysty bir shańyraq astyna toptastyrǵan beibitshilik pen kelisimniń mekeni. Osy yntymaq pen birliktiń berik dińgegi — Qazaqstan halqy Assambleiasy. Sarapshylardyń aitýynsha, Assambleia el ishindegi turaqtylyqty saqtap, qoǵamdy biriktiretin kúshke ainaldy.
Saiasattanýshy Perdehan Shámshievtiń aitýynsha, Assambleianyń bul joly ońai bolǵan joq. 1995 jyly etnosaralyq kelisimdi qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan uiym alǵashqy jyldary titýldy emes etnostardyń qoǵamdyq-saiasi ómirge aralasýyna múmkindik beretin áleýmettik lift rólin atqardy. Degenmen, 2022 jylǵa deiin aýqymdy reformalar júrgizilmegen. Tek konstitýtsiialyq ózgeristerden keiin Assambleianyń róli qaita qaralyp, memlekettik til men ortaq qundylyqtardy nyǵaitýda mańyzdy orynǵa ie boldy.
— Álemde monoetnosty memleketter sirek. Qazaqstan — túrli etnos ókilderi beibit ómir súrip jatqan el. Bul bizdiń artyqshylyǵymyz. Ár etnos óz mádenietin saqtai otyryp, ortaq tarih pen memlekettik tildi qurmetteýde. Qoǵamdyq kelisimniń formýlasy — dál osy, — deidi sarapshy.
Qazaqstan halqy Assambleiasynyń 30 jyldyq tájiribesi — eldegi turaqtylyq pen birliktiń basty kepili ekenin taǵy bir márte dáleldedi. Bul — ortaq til, ortaq qundylyq, ortaq bolashaq jolyndaǵy senimdi qadam. Baqylaýshylardyń aitýynsha, Assambleia búginde el ishindegi turaqtylyqtyń tiregi, kelisim men birliktiń berik kópirine ainalǵan. Óitkeni Assambleianyń basty missiiasy — bólip-jarý emes, barshany ortaq maqsatqa jumyldyrý.
Májilis depýtaty Kenjeǵul Seitjan da Assambleianyń osy rólin erekshe atap ótti. Onyń aitýynsha, Assambleia qazaq tilin nasihattaýda úlken jumys atqaryp keledi.
– Túrli ult ókilderine qazaq tilin úiretý — Assambleianyń basty baǵyttarynyń biri. Bul meni qatty qýantady. Qazaq tili — bárimizge ortaq tilge ainalyp keledi. Sonymen qatar Assambleia ártúrli halyqtardy biriktirip, «bárimizdiń tilimiz bólek bolsa da, týymyz bir, elimiz bir» degen ustanymdy dáripteýde, – deidi depýtat.
Onyń sózinshe, Konstitýtsiiada kórsetilgendei, elimizdegi ár etnos ókili qazaq halqymen birge teń múmkindikke ie. Assambleia osy saiasatty ustanyp, bárimizdi ortaq maqsatqa jumyldyrýda.
– Barlyq etnostarmen birigip, bir týdyń astynda, bir eldiń múddesin qorǵaýda óte joǵary ról atqarýda. Bizdiń Konstitýtsiiamyzda jazylǵandai, árbir halyqtyń múshesine, etnostarǵa qazaq halqymen birge, titýldy ult retinde, qazaq tilimen birge damýǵa eshqandai shekteý joq. Sony Assambleia dáriptep kórsetýde. Biz árqaisymyz bólekpiz: tilimiz de bólek, dinimiz de bólek, biraq bizdiń ortaq tilimiz — qazaq tili, ortaq elimiz — Qazaqstan. Assambleia osyndai saiasat júrgizýde, osyndai ustanymdy qalyptastyryp, sondai qarym-qatynas jasap júr. Men soǵan óte qýanyshtymyn, – dep túiindedi Kenjeǵul Seitjan.
Assambleianyń atqaryp jatqan bul jumystary elde azamattyq biregeilikti qalyptastyrýǵa da úlken yqpal etýde. Búgingi tańda qazaqstandyqtar úshin ultyna, dinine qaramastan, ortaq qundylyqtardy ustaný mańyzdy. Memlekettik til men birtutas Otan túsinigi barlyǵymyzdy biriktiretin basty faktorǵa ainaldy. Bul úrdis tek elimizdiń ishinde ǵana emes, halyqaralyq deńgeide de aiqyn kórinis tabýda.
Osyny dáleldeitin mysaldardyń biri retinde «Uiǵyr avozi» gazetiniń bas redaktory Ershat Asmatov qazaqstandyq birtektilik týraly óz oiyn aitty.
— Biz kópetnosty el bolǵanymyzben, bir halyqpyz, bir ultpyz. Qazir soǵan kele jatyrmyz. Sebebi shetelge shyqsaq, bizdi «qazaqstandyq» dep tanidy. Eshkim «anaý uiǵyr eken», «anaý nemis eken», «anaý káris eken» demeidi. Olar úshin biz — Qazaqstannyń ókilderimiz. Mysaly, Parijde ótken Olimpiada oiyndarynda Nariman Qurbanov Qazaqstan atynan rekord ornatyp, gimnastikadan alǵashqy Olimpiada chempiony boldy. Ol jerde ol «men uiǵyrmyn» dep aitqan joq, búkil álem ony «qazaqstandyq Nariman Qurbanov» dep tanydy. Sondyqtan bizdiń máselelerimiz de, problemalarymyz da, muń-zarymyz da ortaq. Biz — bir halyqpyz», — deidi «Uiǵyr avozi» gazetiniń bas redaktory Ershat Asmatov.
Saiasattanýshy Perdehan Shámshiev kópultty memleket jastarynyń ereksheligin de atap ótti. Onyń aitýynsha, kópetnosty ortada ósken jas býyn túrli mádeniettermen erkin qarym-qatynas jasap, kez kelgen ortaǵa tez beiimdele alady. Sondyqtan da búginde qazaqstandyq óner, ǵylym jáne mádeniet ókilderi halyqaralyq deńgeide tanymal.
— Ártúrli etnostardyń ortasynda ósken jastar úshin ózge mádeniettermen til tabysý ońaiyraq. Bul qasiet qazaqstandyq jastardyń túrli ortada erkin beiimdelýine jáne ulttyq bolmysyn saqtai otyryp, álemmen qarym-qatynas ornatýyna múmkindik beredi. Sol sebepti de elimizdiń mádeniet, mýzyka jáne ǵylym salasyndaǵy ókilderi tek kórshi elderde ǵana emes, halyqaralyq deńgeide de joǵary baǵalanyp júr, — deidi saiasattanýshy.
Sarapshylardyń pikirinshe, búgingi qazaqstandyq jastardyń mádeni ashyqtyǵy men jahandyq deńgeide suranysqa ie bolýyna tek orta ǵana emes, júieli qoldaý da sebep. Bul rette olardyń múmkindikterin keńeitip, túrli ult ókilderin ortaq maqsatqa uiystyryp júrgen qurylym bar — ol Qazaqstan halqy Assambleiasy. Assambleia tek tatýlyq pen kelisimdi nasihattap qana qoimai, jastardyń boiyndaǵy osy qasietterdi kúsheitetin alańǵa ainaldy. Mádeni ártúrlilikti bailyqqa ainaldyryp, olardy qoǵamdyq-saiasi ómirge tartyp, úlken múmkindikter esigin ashýda.
— Jastar saiasatyn damytýǵa Assambleianyń róli zor. Odan keiin Assambleianyń jergilikti jerlerde, filialdarda, ártúrli etnostardyń músheleriniń jergilikti jerlerde jumys isteýi osynyń barlyǵy bizdiń elimizge jańaǵy óte kóp kómegin tigizedi, aqparat berýde, dostyq qarym qatynas jasaýda, halyqaralyq qatynas jasaýda, mysalǵa bizdiń basqa eldermen qarym-qatynas qurýda, odan keiin mysalǵa partiialarmen, ár partiia bizde qazir Májiliste otyrǵan alty partiia bar ǵoi, solarmen memorandým qurýda jáne saiasat jaǵynan da osy Assambleianyń músheleri tárbileýde osyndai ózgerister jasap, joǵarǵy deńgeidegi qarym-qatynas jasap, ózderiniń jer jerlerdegi filialdarynda sondai baǵyt jasap júrgenine óte qýanyshtymyn, sondai ózgerister bar, — deidi Májilis depýtaty Kenjeǵul Seitjan.
Mamandar Qazaqstandy san ulttyń taǵdyry toǵysqan jeri dep jii aitady. Bul eldiń halqy eshqashan jeńil jolmen júrgen emes. Tarihtyń talai synaǵynan ótip, qiyndyqty birge kóterdi. Sol kezeńderden aman shyǵýdyń bir-aq joly boldy — bir-birine arqa súieý, túsiný, adam bolyp qalý. Halyq arasynda «Jaqsy dos — jaýǵa qaldyrmas» degen sóz bar. Qazaqstanda túrli ult ókilderi bir-birine jai kórshi emes, qiyn kúnde súienish bola bildi. Sondyqtan da búginde dostyq týraly aitý olar úshin uran emes, ómirlik tájiribe.
— Adamdy adam etetin — júrektegi jylýy men kisilik qasieti. Dostyqty saqtaý — zańmen emes, júrekpen oryndalatyn mindet. Bir-birin qurmetteý, qiyn sátte demeý bolý — ony eshkim buiryqpen úiretpeidi. Bul — atadan balaǵa berilgen tárbie, sanamyzǵa sińgen túsinik.
Qazaqstan halqynyń kópultty bolýy — bailyq. Biraq bul bailyqty saqtaý úshin eń aldymen adam bolyp qalý kerek. Ultqa, tilge, dinge qaramai, adamdy adam dep taný — bizdiń basymyzdan ótken talai kezeńniń úiretken sabaǵy — deidi Májilis depýtaty Kenjeǵul Seitjan.
Depýtattyń pikirinshe, búgingi tatýlyq — keshegi tózim men túsinistiktiń nátijesi. Sondyqtan halyq danalyǵynda aitylǵandai: «Tatý bolsa – aǵaiyn kóp, aqylshy bolsa – aǵań kóp». Sol sebepti qazaqstandyqtar úshin birlik pen dostyq — tek sóz emes, ómir súrý salty.
Avtor: Gúlmira Syzdyqqyzy
