Qazaqstanda kapital naryǵyn damytýǵa baǵyttalǵan jańa baǵdarlama ázirlendi. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi 2030 jylǵa deiingi Kapital naryǵyn damytý baǵdarlamasyn usynyp otyr. Qujattyń negizgi maqsaty – qor naryǵyn investorlar úshin de, qazaqstandyq kompaniialar úshin de tartymdy etý, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sońǵy bes jylda Qazaqstannyń qor naryǵy aitarlyqtai ósti. Agenttik dereginshe, aktsiialar naryǵynyń kapitalizatsiiasy eki eseden astam artyp, 19,1 trln teńgeden 41,8 trln teńgege jetken. Obligatsiialar naryǵy da aitarlyqtai ósip, 32 trln teńgeden 58 trln teńgege deiin ulǵaiǵan.
KASE málimeti boiynsha, 2026 jylǵy 1 qyrkúiektegi jaǵdai boiynsha aktsiialar naryǵynyń kapitalizatsiiasy shamamen 108,1 mlrd dollardy qurady. Bul jyl basynan beri 39%-ǵa joǵary kórsetkish. Al KASE indeksi osy kezeńde shamamen 16%-ǵa ósken.
Negizgi másele – ótimdilik
Alaida sarapshylar qor naryǵy kórsetkishteriniń ósýi onyń sapaly damýyn tolyq kórsetpeitinin aitady. Qazaq Expert Club sarapshysy, ekonomika ǵylymdarynyń kandidaty ári qarjyger Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, aktsiia baǵasynyń ósýi men naryq kapitalizatsiiasynyń artýy investorlar úshin jetkiliksiz. Eger baǵaly qaǵazdardyń edáýir bóligi iri aktsionerlerdiń qolynda qalyp, erkin ainalymǵa shyqpasa, investorlarǵa úlken kólemde satyp alý nemese satý qiynǵa soǵady.
Onyń sózinshe, Qazaqstan qor naryǵyndaǵy basty máselelerdiń biri – ótimdiliktiń tómendigi.
«Aktsiialardyń ainalym koeffitsienti nebári 1,4%, obligatsiialarda – 9,1%, korporativtik obligatsiialarda – 3%. Erkin ainalymdaǵy aktsiialardyń úlesi (free-float) 38%-dan 21%-ǵa deiin tómendedi. Bul naryqta turaqty suranys pen usynystyń jetkiliksiz ekenin kórsetedi», – deidi sarapshy.
Sondyqtan jańa baǵdarlamanyń negizgi mindetteriniń biri – investorlar baǵaly qaǵazdardy erkin satyp alyp, sata alatyn ótimdi naryq qalyptastyrý.
Zeinetaqy qarajatynyń róli artady
Qazir Qazaqstandaǵy eń iri institýtsionaldyq investor – Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qory (BJZQ). Alaida Ulttyq banktiń investitsiialyq strategiiasy negizinen táýekeli tómen obligatsiialarǵa baǵyttalǵan. Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, 2026 jyly zeinetaqy jinaqtarynyń qor naryǵyndaǵy róli aitarlyqtai kúsheigen.
«Zeinetaqy jinaqtarynyń jetkiliktilik sheginiń ulǵaiýy jáne infliatsiiany eskere otyryp jinaqtardyń saqtalýyna beriletin memlekettik kepildiktiń joiylýy azamattardyń qarajatyn jeke basqarýshy kompaniialarǵa aýdarýyna qosymsha sebep boldy», – deidi ol.
Sarapshynyń sózinshe, bul zeinetaqy aktivterin naryqtyq quraldarǵa investitsiialaý múmkindigin keńeitedi. Sońǵy 12 aidyń qorytyndysy boiynsha barlyq jeke basqarýshy kompaniialardyń tabystylyǵy BJZQ kórsetkishinen joǵary bolǵan.
Sonymen qatar Ulttyq bank salymshylardyń jas ereksheligine qarai investitsiialyq strategiiany qaita qarastyrýdy josparlap otyr. Bul rette jas salymshylarǵa táýekeli joǵary, biraq tabysy mol quraldarǵa investitsiia salýǵa múmkindik berilse, egde jastaǵy azamattar úshin konservativti tásil saqtalady.
ETF qorlary men sheteldik investorlarǵa jol ashylady
Baǵdarlama jeke investorlardyń múmkindigin keńeitýdi de kózdeidi. Sonyń ishinde aqsha naryǵy, jyljymaityn múlik, obligatsiialyq jáne indekstik ETF qorlaryn damytý josparlanǵan. Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, ETF qorlary qarapaiym investorlar úshin yńǵaily qural sanalady.
«Kópshilik úshin jeke aktsiialardy tańdaý ońai emes. ETF satyp alý arqyly investor birden birneshe baǵaly qaǵazǵa investitsiia salyp, táýekelderin ártaraptandyra alady», – deidi qarjyger.
Budan bólek, qazaqstandyq aktsiialardy halyqaralyq esep aiyrysý jáne saqtaý júielerine qosý josparlanyp otyr. Bul sheteldik investorlardyń jergilikti naryqqa kirýin jeńildetýi tiis.
Qysqa satylym mehanizmi engizilýi múmkin
Naryqtaǵy suranysty arttyrý úshin qysqa satylym (short selling) tetigin iske qosý máselesi de qarastyrylýda. Qazirgi tańda investorlar aktsiia baǵasynyń ósýinen, dividendterden jáne obligatsiialar boiynsha kýpondyq tólemderden tabys tabady. Al qysqa satylym mehanizmi naryq tómendegen kezde de paida tabýǵa múmkindik beredi.
Bul tásilde baǵaly qaǵaz aldymen satylyp, keiin baǵasy arzandaǵan soń qaita satyp alynady. Sarapshynyń aitýynsha, jańa mehanizm ýaqytsha bos baǵaly qaǵazdardy qaryzǵa alý arqyly júzege asyrylmaq. Bul naryq ótimdiligin arttyra otyryp, baqylaýsyz alypsatarlyq táýekelderin tómendetýge kómektesedi.
Orta bizneske birjaǵa shyǵý jeńildeidi
Sarapshylardyń pikirinshe, qor naryǵyn damytý úshin jańa investorlarmen qatar jańa emitentter de qajet. Qazir IPO ótkizý men obligatsiialar shyǵarý kúrdeli ári qymbat rásim bolyp sanalady. Sondyqtan bul múmkindik negizinen iri kompaniialarǵa ǵana qoljetimdi.
Jańa baǵdarlama aiasynda orta biznes úshin ikemdi sharttar qarastyrylǵan. Atap aitqanda, kompaniialardyń birjaǵa shyǵýyna kómektesetin «listing demeýshileri» institýtyn engizý josparlanyp otyr. Olar korporativtik basqarý sapasyn arttyrýǵa jáne kompaniialardyń ashyqtyǵyn kúsheitýge yqpal etedi.
Sondai-aq jariia kompaniialarǵa arnalǵan salyqtyq yntalandyrý tetikteri qarastyrylýda. Erkin ainalymdaǵy aktsiialar úlesin belgili bir deńgeide ustap turatyn kompaniialar úshin korporativtik tabys salyǵyn ýaqytsha tómendetý usynylǵan.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, bul sharalar kapital naryǵynyń qurylymdyq máselelerin sheshýge jáne halyqtyń jinaqtaryn bizneske qajetti uzaq merzimdi qarjylandyrýǵa baǵyttaýǵa múmkindik beredi. Nátijesinde qor naryǵy Qazaqstan ekonomikasyn qarjylandyrýdyń mańyzdy tetikteriniń birine ainalýy tiis.
