قازاقستاندا كاپيتال نارىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان جاڭا باعدارلاما ەزٸرلەندٸ. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ كاپيتال نارىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ۇسىنىپ وتىر. قۇجاتتىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – قور نارىعىن ينۆەستورلار ٷشٸن دە, قازاقستاندىق كومپانييالار ٷشٸن دە تارتىمدى ەتۋ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
سوڭعى بەس جىلدا قازاقستاننىڭ قور نارىعى ايتارلىقتاي ٶستٸ. اگەنتتٸك دەرەگٸنشە, اكتسييالار نارىعىنىڭ كاپيتاليزاتسيياسى ەكٸ ەسەدەن استام ارتىپ, 19,1 ترلن تەڭگەدەن 41,8 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. وبليگاتسييالار نارىعى دا ايتارلىقتاي ٶسٸپ, 32 ترلن تەڭگەدەن 58 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايعان.
KASE مەلٸمەتٸ بويىنشا, 2026 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ جاعداي بويىنشا اكتسييالار نارىعىنىڭ كاپيتاليزاتسيياسى شامامەن 108,1 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل جىل باسىنان بەرٸ 39%-عا جوعارى كٶرسەتكٸش. ال KASE يندەكسٸ وسى كەزەڭدە شامامەن 16%-عا ٶسكەن.
نەگٸزگٸ مەسەلە – ٶتٸمدٸلٸك
الايدا ساراپشىلار قور نارىعى كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ ٶسۋٸ ونىڭ ساپالى دامۋىن تولىق كٶرسەتپەيتٸنٸن ايتادى. Qazaq Expert Club ساراپشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەرٸ قارجىگەر ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ ايتۋىنشا, اكتسييا باعاسىنىڭ ٶسۋٸ مەن نارىق كاپيتاليزاتسيياسىنىڭ ارتۋى ينۆەستورلار ٷشٸن جەتكٸلٸكسٸز. ەگەر باعالى قاعازداردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ٸرٸ اكتسيونەرلەردٸڭ قولىندا قالىپ, ەركٸن اينالىمعا شىقپاسا, ينۆەستورلارعا ٷلكەن كٶلەمدە ساتىپ الۋ نەمەسە ساتۋ قيىنعا سوعادى.
ونىڭ سٶزٸنشە, قازاقستان قور نارىعىنداعى باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸ.
«اكتسييالاردىڭ اينالىم كوەففيتسيەنتٸ نەبەرٸ 1,4%, وبليگاتسييالاردا – 9,1%, كورپوراتيۆتٸك وبليگاتسييالاردا – 3%. ەركٸن اينالىمداعى اكتسييالاردىڭ ٷلەسٸ (free-float) 38%-دان 21%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. بۇل نارىقتا تۇراقتى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ», – دەيدٸ ساراپشى.
سوندىقتان جاڭا باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ينۆەستورلار باعالى قاعازداردى ەركٸن ساتىپ الىپ, ساتا الاتىن ٶتٸمدٸ نارىق قالىپتاستىرۋ.
زەينەتاقى قاراجاتىنىڭ رٶلٸ ارتادى
قازٸر قازاقستانداعى ەڭ ٸرٸ ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستور – بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى (بجزق). الايدا ۇلتتىق بانكتٸڭ ينۆەستيتسييالىق ستراتەگيياسى نەگٸزٸنەن تەۋەكەلٸ تٶمەن وبليگاتسييالارعا باعىتتالعان. ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2026 جىلى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ قور نارىعىنداعى رٶلٸ ايتارلىقتاي كٷشەيگەن.
«زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸك شەگٸنٸڭ ۇلعايۋى جەنە ينفلياتسييانى ەسكەرە وتىرىپ جيناقتاردىڭ ساقتالۋىنا بەرٸلەتٸن مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸكتٸڭ جويىلۋى ازاماتتاردىڭ قاراجاتىن جەكە باسقارۋشى كومپانييالارعا اۋدارۋىنا قوسىمشا سەبەپ بولدى», – دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, بۇل زەينەتاقى اكتيۆتەرٸن نارىقتىق قۇرالدارعا ينۆەستيتسييالاۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتەدٸ. سوڭعى 12 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق جەكە باسقارۋشى كومپانييالاردىڭ تابىستىلىعى بجزق كٶرسەتكٸشٸنەن جوعارى بولعان.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك سالىمشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلٸگٸنە قاراي ينۆەستيتسييالىق ستراتەگييانى قايتا قاراستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل رەتتە جاس سالىمشىلارعا تەۋەكەلٸ جوعارى, بٸراق تابىسى مول قۇرالدارعا ينۆەستيتسييا سالۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلسە, ەگدە جاستاعى ازاماتتار ٷشٸن كونسەرۆاتيۆتٸ تەسٸل ساقتالادى.
ETF قورلارى مەن شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا جول اشىلادى
باعدارلاما جەكە ينۆەستورلاردىڭ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋدٸ دە كٶزدەيدٸ. سونىڭ ٸشٸندە اقشا نارىعى, جىلجىمايتىن مٷلٸك, وبليگاتسييالىق جەنە يندەكستٸك ETF قورلارىن دامىتۋ جوسپارلانعان. ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ ايتۋىنشا, ETF قورلارى قاراپايىم ينۆەستورلار ٷشٸن ىڭعايلى قۇرال سانالادى.
«كٶپشٸلٸك ٷشٸن جەكە اكتسييالاردى تاڭداۋ وڭاي ەمەس. ETF ساتىپ الۋ ارقىلى ينۆەستور بٸردەن بٸرنەشە باعالى قاعازعا ينۆەستيتسييا سالىپ, تەۋەكەلدەرٸن ەرتاراپتاندىرا الادى», – دەيدٸ قارجىگەر.
بۇدان بٶلەك, قازاقستاندىق اكتسييالاردى حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋ جەنە ساقتاۋ جٷيەلەرٸنە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ جەرگٸلٸكتٸ نارىققا كٸرۋٸن جەڭٸلدەتۋٸ تيٸس.
قىسقا ساتىلىم مەحانيزمٸ ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن
نارىقتاعى سۇرانىستى ارتتىرۋ ٷشٸن قىسقا ساتىلىم (short selling) تەتٸگٸن ٸسكە قوسۋ مەسەلەسٸ دە قاراستىرىلۋدا. قازٸرگٸ تاڭدا ينۆەستورلار اكتسييا باعاسىنىڭ ٶسۋٸنەن, ديۆيدەندتەردەن جەنە وبليگاتسييالار بويىنشا كۋپوندىق تٶلەمدەردەن تابىس تابادى. ال قىسقا ساتىلىم مەحانيزمٸ نارىق تٶمەندەگەن كەزدە دە پايدا تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇل تەسٸلدە باعالى قاعاز الدىمەن ساتىلىپ, كەيٸن باعاسى ارزانداعان سوڭ قايتا ساتىپ الىنادى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا مەحانيزم ۋاقىتشا بوس باعالى قاعازداردى قارىزعا الۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلماق. بۇل نارىق ٶتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرا وتىرىپ, باقىلاۋسىز الىپساتارلىق تەۋەكەلدەرٸن تٶمەندەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
ورتا بيزنەسكە بيرجاعا شىعۋ جەڭٸلدەيدٸ
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قور نارىعىن دامىتۋ ٷشٸن جاڭا ينۆەستورلارمەن قاتار جاڭا ەميتەنتتەر دە قاجەت. قازٸر IPO ٶتكٸزۋ مەن وبليگاتسييالار شىعارۋ كٷردەلٸ ەرٸ قىمبات رەسٸم بولىپ سانالادى. سوندىقتان بۇل مٷمكٸندٸك نەگٸزٸنەن ٸرٸ كومپانييالارعا عانا قولجەتٸمدٸ.
جاڭا باعدارلاما اياسىندا ورتا بيزنەس ٷشٸن يكەمدٸ شارتتار قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, كومپانييالاردىڭ بيرجاعا شىعۋىنا كٶمەكتەسەتٸن «ليستينگ دەمەۋشٸلەرٸ» ينستيتۋتىن ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار كورپوراتيۆتٸك باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جەنە كومپانييالاردىڭ اشىقتىعىن كٷشەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ.
سونداي-اق جارييا كومپانييالارعا ارنالعان سالىقتىق ىنتالاندىرۋ تەتٸكتەرٸ قاراستىرىلۋدا. ەركٸن اينالىمداعى اكتسييالار ٷلەسٸن بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ۇستاپ تۇراتىن كومپانييالار ٷشٸن كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىن ۋاقىتشا تٶمەندەتۋ ۇسىنىلعان.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, بۇل شارالار كاپيتال نارىعىنىڭ قۇرىلىمدىق مەسەلەلەرٸن شەشۋگە جەنە حالىقتىڭ جيناقتارىن بيزنەسكە قاجەتتٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ قارجىلاندىرۋعا باعىتتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. نەتيجەسٸندە قور نارىعى قازاقستان ەكونوميكاسىن قارجىلاندىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالۋى تيٸس.
