Bul jolǵy kezdesýde de Pýtin baiaǵy ádetine basyp sheteldi shiyrlap ketti. Reseidiń baqytsyzdyǵyn AQSh-tan kórdi. Ýystan shyǵyp ketken Ýkrainany aiyptady. Orta Aziia, sonyń ishinde Qazaqstandy sóz etti.
Baspasóz jiynyna qatysqan Qazaqstan telearnasynyń tilshisi Indira Bekaidar Vladimir Pýtinnen Qazaqstanǵa memlekettik saparmen qashan keletinin jáne eki el arasyndaǵy bailanystar jaily surady.
Prezident Qazaqstannyń Resei úshin eń jaqyn odaqtas ekenin, eki el arasyndaǵy qarym-qatynas joǵary deńgeide jalǵasyp jatqanyn aitty.
Ásirese, ekonomikalyq bailanystyń ornyqqanyn jetkizdi.
Ár nárseden astar izdeitin reseilik aqparat quraldary Qazaqstandy tilge tiek etken Pýtinniń Toqaev týraly jaq ashpaǵanyn ańǵaryp úlgeripti.
"Pýtin eki eldiń arasyndaǵy dostyqqa Qazaqstannyń eks-prezidenti Nazarbaevtyń airyqsha yqpal etkenin atap ótti. Sói dei otyra Qazaqstannyń qazirgi prezidenti Toqaevty elep eskermedi", – deidi «Novaia gazeta».
Osy eldegi orys tiliniń ahýalyna baǵa bererde – otyz jyl boiy orys tiliniń resmi statýsyn saqtap kelgen eks-prezidentke alǵys bildirdi.
«Qazaqstanda qansha adam orys tilinde sóileitinin ózińiz de jaqsy bilesiz. Qazaqstan – orystildi el. Onda orys mektepteri kóbeiip keledi. Reseilik joǵary oqý oryndarynyń filialdary da kóptep ashylyp», – dedi Vladimir Pýtin.
Kreml qarjylandyratyn propaganda quraldary Nazarbaev bilikten ketkeli eki eldiń arasyndaǵy syilastyqqa syzat túskenin aitýda. Buǵan Toqaevtyń Túrki elderine tym kóp arqa súieitini, Toqaev kelgeli túrki keńistiginiń órisi keńeiip jatqany sebep.
Toqaevtyń tusynda Qazaqstanǵa qarsy aqparattyq shabýyl da údei túsken. «Myltyqsyz maidanǵa» ábden tóselgen Kreml ideologtary Dýma depýtattaryn aldyǵa salyp, eldiń territoriialyq tutastyǵyna kúmán keltiretin pikir aitqyzýda.
«Toqaevtyń tusynda «Tildik patrýlder» paida boldy. Onyń arjaǵynda Aq Ordanyń tóbesi qyltiiady. Qazaqstan biligi ultshyldarmen aýyz jalasqan», – deidi reseilik mass-media.
Aita ketelik, biyl tamyzda Reseidiń bilikshil basylymdary memlekettik tilde qyzmet kórsetýdi talap etken "Til Maydani onlain partiiasy" Youtube arnasynyń avtory Qýat Ahmetovtiń jáne sol siiaqty belsendilerdiń videolaryn "orystar men oryssha sóileitinderdi jek kórý" dep baǵalaǵan. Onyń arty Máskeý Qýat Ahmetovtiń Resei aýmaǵyna kirýine 50 jylǵa tyiym saldy. Qazaqstannyń quqyq qorǵaý organdary Qýat Ahmetovtiń ústinen qylmystyq is qozǵap, belsendi Kievke ketýge májbúr bolǵan.
Túrki keńesiniń sammiti qarsańynda Reseidiń syrtqy ister ministri Sergei Lavrov Qazaqstanda orystardyń qýǵyn kórip jatqanyn ári ksenofobiia kúsheiip turǵanyn málimdegen.
Depýtat Dariǵa Nazarbaeva Lavrovqa qarsy jaýap qatyp, resei diplomatynyń artyq ketkenin astarlap aitqan edi.
«Reseidiń ózinde de aitarlyqtai qoǵamdyq narazylyq týdyratyn jáne Resei memleketin jaǵdaiǵa sai áreket etýge májbúrleitin “ksenofobiialyq kórinister” aragidik tóbe kórsetip jatady», – degen edi Nazarbaeva.
...
Tanymal saiasattanýshy Arkadii Dýbnovtyń aitýynsha Reseidiń Qazaqstandy túrtpektep otyrýy tegin emes. Qazaq biligine, eń aldymen qazaqtardyń kóńiline tietin málimdeme jasaý arqyly Kreml Nur-Sultandy tejep otyrǵysy keledi.
«Órkeniet kóshine ileskisi keletin, ozyq tehnologiia men innovatsiialyq jańashyldyqqa umtylatyn Qazaqstannyń belsendiligi Kreml ideologtaryna unamaidy. Kósegesi kógergenin qalamaidy. Odaqtasyn bailap-matap ustaǵandy jón kóredi.
Resei elitasy úshin Qazaqstannyń ózgermegeni, órkenietke umtylmaǵany, osy eldegi orystildi aýditoriianyń azaimaǵany kerek. Qazaqstandaǵy orystildi keńistik saiasi ári qarjylyq yqpalyn saqtaýdyń amaly», – deidi Dýbnov.
Sarapshynyń pikirinshe Toqaev kelgeli Qazaqstan Reseidiń yqpal etý orbitasyna shyǵýǵa talaptanyp júr. Máskeý muny diversiia dep qabyldaidy. Tutastai alǵanda Kreml Orta Aziia elderiniń derbes saiasaty bolýy múmkin degendi moiyndamaidy.
«Toqaevtyń tusyndaǵy Qazaqstan Reseiden bólek ózge de odaqtastardy izdeýge tyrysýda. Sonyń ishinde Túrkiianyń orny bólek. Erdoǵan Toqaevtyń qoltyǵyna sý búrkip otyr. Biraq bul Qazaqstandy aiaqtan shalýdyń kórinisi emes. Túrkiia Túrki memleketteriniń odaǵyn qurýǵa múddeli. Buǵan aldymen Orta Aziia elderi, sonyń ishinde Qazaqstan ún qosyp, belsendilik tanytýy kerek», – deidi Dýbnov.
...
Al saiasattanýshy Dosym Sátpaevtyń pikirinshe ýaqyt ozǵan saiyn Qazaqstan Reseiden alystai túsedi. Tanym men talǵam, qundylyq pen kózqaras turǵysynan orys pen qazaq úilese bermeidi. Onyń ústine qazaqtardyń sany úzdiksiz ósýde, eldiń egesi sanalatyn ulttyń úlesi 70 paiyzdan asyp jyǵylǵan.
Áitse de Reseidiń tartylys kúshi kúshti. Máskeý Qazaqstandy óz yqpalynan shyǵarmas úshin, nebir-nebir zymiiandyqqa barýǵa ázir.
Reseidiń Qazaqstannyń ońtústiginde AES salý jobasyn nasihattaýy tegin emes. Eldiń elektrondy úkimetin «Sberge» tapsyrýdyń artynda da úlken astar bar.
"Qazaqstan men Resei «ajyrasýdyń» aldyndaǵy erli-zaiyptylar sekildi. Olar áli de bolsa birge ómir súrýge úmitti, biraq kún ótken senim semip barady. Kúnderdiń kúni eki jaqqa ketip tynady. Kreml Nur-Sultandy otyz jyl boiy ýysynda ustap keldi. Biraq bir jaitty esepke almady. Qazaqstanda býyn almasý protsesi júrdi. Qundylyq ózgerdi. Resei óz abyroiyn ózi qurtyp, agressor atandy. Resei diplomatiia tilinde sóilese almaidy.
Eki eldiń arasyndaǵy aiyrmashylyq jyl ótken saiyn aiqyn bilinip otyr. Toqaev pen Pýtinniń arasy salqyn. Nazarbaevtyń tusyndaǵy barys-kelis kúrt azaiǵan, syilastyqqa syzat túsken", – deidi Sátpaev.
Onyń pikirinshe eki eldiń arasyn jalǵap, jylyqabaq tanytyp otyrǵan jalǵyz adam – Nazarbaev. Onyń kózi keti ketkeni úni Qazaqstan men Reseidiń arasyndaǵy bailanys birtindep sógile bastaidy.
Qýanysh Rahmetollauly
