13 jeltoqsanda Almaty qalasynda qazaq qalamgerleriniń qara shańyraǵy Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń 90 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty shara ótti. Odaqtyń mereitoiy – jazýshylar úshin ǵana emes, barsha kózi qaraqty qaýym úshin tarihi máni zor oqiǵa.
Saltanatty jiynǵa Qazaqstan Respýblikasynyń Memlekettik keńesshisi Erlan Qarin, Mádeniet jáne aqparat ministri Aida Balaeva, TÚRKSOI halyqaralyq uiymynyń bas hatshysy Sultan Raev, Eýraziia Jazýshylar odaǵynyń prezidenti Ýfýk Týzmanqatysty.
Memlekettik keńesshi Erlan Qarin Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Odaqtyń 90 jyldyǵyna orai joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Memleket basshysynyń hatynda «Jazýshylar odaǵy – rýhaniiatymyzdyń altyn dińgegi. Bul uiym qalamgerlerimizdiń kásibi qaýymdastyǵy retinde tól ádebietimiz ben mádenietimizdi órkendetýge jáne ony álemge tanytýǵa zor yqpal etedi. Sóz óneriniń qarashańyraǵyn ulttyq biregeiligimizdiń berik tuǵyry deýge bolady.
Qazir biz ulttyń jańa sapasyn qalyptastyryp jatyrmyz. Ozyq oily urpaq tárbieleý isinde ziialy qaýym airyqsha ról atqarýy kerek. Osy jaýapkershilikti tereń sezinip, adamgershilik qundylyqtardy keńinen dáriptep júrgen barsha qalamgerlerge shynaiy rizashylyǵymdy bildiremin» delingen.
Saltanatty jiynǵa arnaiy kelgen Qyrǵyz Respýblikasy Prezidentiniń keńesshisi Arslan Qoishiev Qyrǵyz Respýblikasynyń Prezidenti Sadyr Japarovtyń quttyqtaýyn jetkizdi.
Ulttyq ádebietti qoldaý máselesi udaiy Memleket basshysynyń basty nazarynda.
2023 jyly Qasym-Jomart Toqaevtyń qoldaýymen «Qazaqstannyń Halyq jazýshysy» ataǵy qaitaryldy.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń 90 jyldyǵyna orai joldaǵan quttyqtaý hatynda Qasym-Jomart Kemeluly «Ádebiet – oiymyzdyń tereńdigi men rýhymyzdyń asqaqtyǵyn aiǵaqtaityn uly qazyna. Ony zaman talabyna sai damytý – qalamger qaýymnyń ǵana emes, memleketimizdiń aldynda turǵan mańyzdy mindettiń biri»dep atap ótti.
Memleket basshysy óziniń qalamgerlerge joldaǵan quttyqtaý hatynda aqyn-jazýshylardyń ultty uiystyrý jolynda qaltqysyz qyzmet etip júrgenin atap kórsetken. «Aǵa býyn negizin qalaǵan osy ulaǵatty dástúr úzdiksiz jalǵasyp keledi» delingen hatta.
Ǵasyrǵa jýyq tarihy bar Qazaqstan Jazýshylar odaǵy – ultymyzdyń rýhani kemeldenýine zor úles qosqan, san ǵasyrlyq mádeni muramyzdy jańǵyrtyp, óleń men jyrdyń kieli besigin terbep kele jatqan shyǵarmashylyq ortalyq.
Qazirgi tańda Jazýshylar odaǵy – 1015 múshesi bar elimizdegi eń iri shyǵarmashylyq birlestikterdiń biri.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev buǵan deiin «Jazýshylar odaǵy – ulttyq intelligentsiianyń basyn qosyp otyrǵan qara shańyraq» dep osynaý tarihy tereń uiymǵa joǵary baǵa bergen.
Odaqtyń 90 jyldyǵyna mereitoiǵa alys-jaqyn sheteldik qonaqtar – TÚRKSOI halyqaralyq uiymynyń bas hatshysy, Eýraziia Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, TMD jáne Eýropa elderiniń Jazýshylar odaqtarynyń tóraǵalary, Shvetsiia, Resei, Túrkiia, Qytai, Ázirbaijan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Mońǵoliia, Tatarstan, Bashqurtstan elderinen kelgen mádeniet pen ádebiet ókilderi, sondai-aq elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen aqyn-jazýshylar, ziialy qaýym men otandyq biznes ókilderi qatysyp, olardyń barlyǵy derlik sóz sóilep, quttyqtady.
Jazýshylar odaǵynyń 90 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jiynda «Ádebiet – rýhani damýdyń qozǵaýshy kúshi, qoǵam turaqtylyǵynyń kepili» taqyrybynda baiandama jasaǵan Odaqtyń qazirgi tóraǵasy Mereke Qulkenov «Búginde biz Ádiletti Qazaqstanǵa qadam bastyq. Qazirgi qazaq ádebieti de jańarý ústinde dep nyq senimmen aita alamyz. Tyń da tosyn taqyryptar, jańa janrlar, sony stilder, ambitsiiasy zor avtorlar ádebi protseske jańasha serpin berýde» dep atap ótti.
Memlekettik keńesshiniń úsh tóraǵany bóle-jarmai birdei qurmet kórsetip, shapan jabýy - qalamgerler arasyndaǵy birliktiń simvoly.
***
Alys-jaqyn shetelden kelgen qonaqtar Jazýshylar odaǵynyń 90 jyldyq mereitoiymen quttyqtap, sóz sóiledi.
Halyqaralyq TÚRKSOI túrkitildes mádenieti uiymynyń bas hatshysy Sultan Raev:
«...Jazýshylar Odaǵynyń tarihy tereń jáne onyń shyǵarmashylyq joly qazaq ádebietiniń altyn qoryna ainaldy. Osy 90 jyl ishinde sizderdiń qalamdaryńyzdan týǵan shyǵarmalar kóptegen urpaq úshin rýhani azyqqa ainaldy. Ulttyń mádenieti men tarihyn, salt-dástúrin, tutastyǵyn qalammen órnektep, tek qazaq jurtyna ǵana emes, álemge de tanyttyńyzdar.
TÚRKSOI uiymy Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń shyǵarmashylyǵyna úlken qurmetpen qaraidy. Sizderdiń týyndylaryńyzdyń túrki halyqtarynyń ádebieti men mádenietine qosqan úlesi zor. Ádebiet – halyqtar arasyndaǵy kópir, al sizder sol kópirdi myqtap bailanystyryp, túrki áleminiń rýhani birligin qalyptastyrýǵa óz úlesterińizdi qosyp kele jatyrsyzdar. Bul 90 jyldyq mereitoi – tek Qazaqstannyń ádebieti úshin emes, búkil túrki álemi úshin úlken jetistik».
Qyrǵyz Respýblikasy Ulttyq Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Qanybek Imanaliev:
«...Álem ádebietiniń qazynasyn baiytqan rýhani álemde qazaq ádebietiniń alar orny erekshe. San ǵasyrlyq qazaq epostarynan keiin qazaq jazba ádebietiniń de juldyzy jarqyrap, álemge tanylǵan uly qalamgerlerdi týdyrdy!
Qazaq jazba ádebietiniń basynda turǵan Abai Qunanbaevtyń esimin bul kúnde kim bilmeidi!
Kemeńger jazýshy Muhtar Áýezov «Abai joly» romanynda uly dalanyń uly perzentiniń dańqty ómir jolyn ǵana emes, ótken dáýirdegi búkil qazaq halqynyń ómir saltyn kórkem sýrettep, keler urpaqqa jetetin ólmes shyǵarmaǵa ainaldyryp, máńgilik mura etip qaldyrǵanyn maqtanyshpen aitamyz».
Tatarstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Rkail Zaidýllin:
«...Qazaqstan men Tatarstan arasyndaǵy dostyq pen kásibi qarym-qatynas ta ejelden berik ornaǵan. Biz Qazaqstandaǵy ádebi keshterge belsene qatysamyz, qazaq elindegi rýhani jiyndardy jaqsy kóremiz jáne qazaq qalamgerlerin óz elimizde qýana qarsy alamyz. Biz – qanymyzben de, janymyzben de bir týǵan aǵaiyndy ultpyz, júregimizdiń qyly árdaiym birge jyrlaidy. Bul birligimiz – bizdiń ortaq tarihymyz ben búgingi baýyrlas ádebietimizdiń zańdy nyshany».
Uiymnyń 90 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty sharanyń aiasynda ádebi jáne qoǵamdyq mańyzy zor syilyqtar tabystaldy. Atap aitqanda, Halyqaralyq «Alash» ádebi syilyǵymen TÚRKSOI halyqaralyq uiymynyń Bas hatshysy Sultan Raev, Ázirbaijan Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Anar Rzaev, Túrkiia Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Mýsa Kazym Aryjan, Qyrǵyzstannyń El jazýshysy Arslan Qoishiev, Ózbekstannyń Halyq jazýshysyÝsmankýl Azimov marapattaldy.
«Qazaqstannyń Qurmetti jazýshysy» ataǵy Eýraziia Jazýshylar odaǵynyń prezidenti Ýfýk Týzmanǵa, Ázerbaijan Jazýshylar Odaǵynyń hatshysy, aqyn Rashad Majitovke, Shvedjazýshysy, ádebiet zertteýshisi Paýel Friieske, Qyrǵyz Respýblikasy Ulttyq Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Qanybek Imanalievke, Tatarstan Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy RkailZaidýllinge, aqyn Nurlanbek Qalybaevqa, Ózbekstan Jazýshylar odaǵy Tóraǵasynyń orynbasary Majid Gairatqa, Bashqurtstan Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Aigiz Baimýhametovke, Resei jazýshysy Andrei Reizvyhke, Iakýtiia Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy, «Cholbon» jýrnalynyń bas redaktory Gavril Androsovqa,Chývash Respýblikasy Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Vasilii Zaharovqa tabystaldy.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń «Asyl sóz» ádebi syilyǵy poeziia nominatsiiasy boiynsha Baibota Qoshym-Noǵaiǵa, al proza nominatsiiasy boiynsha Tursynjan Shapaiǵa buiyrdy.
Sonymen qatar, ádebiet pen rýhaniiattyń damýyna qoldaý kórsetip júrgen metsenattarǵa beretin «Atymtai Jomart» medalimen bir top kásipkerler marapattaldy.
