13 جەلتوقساندا الماتى قالاسىندا قازاق قالامگەرلەرٸنٸڭ قارا شاڭىراعى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى شارا ٶتتٸ. وداقتىڭ مەرەيتويى – جازۋشىلار ٷشٸن عانا ەمەس, بارشا كٶزٸ قاراقتى قاۋىم ٷشٸن تاريحي مەنٸ زور وقيعا.
سالتاناتتى جيىنعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸسٸ ەرلان قارين, مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆا, تٷركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ, ەۋرازييا جازۋشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۋفۋك تۋزمانقاتىستى.
مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ ەرلان قارين قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وداقتىڭ 90 جىلدىعىنا وراي جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ حاتىندا «جازۋشىلار وداعى – رۋحانيياتىمىزدىڭ التىن دٸڭگەگٸ. بۇل ۇيىم قالامگەرلەرٸمٸزدٸڭ كەسٸبي قاۋىمداستىعى رەتٸندە تٶل ەدەبيەتٸمٸز بەن مەدەنيەتٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە جەنە ونى ەلەمگە تانىتۋعا زور ىقپال ەتەدٸ. سٶز ٶنەرٸنٸڭ قاراشاڭىراعىن ۇلتتىق بٸرەگەيلٸگٸمٸزدٸڭ بەرٸك تۇعىرى دەۋگە بولادى.
قازٸر بٸز ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز. وزىق ويلى ۇرپاق تەربيەلەۋ ٸسٸندە زييالى قاۋىم ايرىقشا رٶل اتقارۋى كەرەك. وسى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تەرەڭ سەزٸنٸپ, ادامگەرشٸلٸك قۇندىلىقتاردى كەڭٸنەن دەرٸپتەپ جٷرگەن بارشا قالامگەرلەرگە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن» دەلٸنگەن.
سالتاناتتى جيىنعا ارنايى كەلگەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ ارسلان قويشيەۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكٸزدٸ.
ۇلتتىق ەدەبيەتتٸ قولداۋ مەسەلەسٸ ۇدايى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستى نازارىندا.
2023 جىلى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولداۋىمەن «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» اتاعى قايتارىلدى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىندا قاسىم-جومارت كەمەلۇلى «ەدەبيەت – ويىمىزدىڭ تەرەڭدٸگٸ مەن رۋحىمىزدىڭ اسقاقتىعىن ايعاقتايتىن ۇلى قازىنا. ونى زامان تالابىنا ساي دامىتۋ – قالامگەر قاۋىمنىڭ عانا ەمەس, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ»دەپ اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ قالامگەرلەرگە جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىندا اقىن-جازۋشىلاردىڭ ۇلتتى ۇيىستىرۋ جولىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتٸپ جٷرگەنٸن اتاپ كٶرسەتكەن. «اعا بۋىن نەگٸزٸن قالاعان وسى ۇلاعاتتى دەستٷر ٷزدٸكسٸز جالعاسىپ كەلەدٸ» دەلٸنگەن حاتتا.
عاسىرعا جۋىق تاريحى بار قازاقستان جازۋشىلار وداعى – ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋٸنە زور ٷلەس قوسقان, سان عاسىرلىق مەدەني مۇرامىزدى جاڭعىرتىپ, ٶلەڭ مەن جىردىڭ كيەلٸ بەسٸگٸن تەربەپ كەلە جاتقان شىعارماشىلىق ورتالىق.
قازٸرگٸ تاڭدا جازۋشىلار وداعى – 1015 مٷشەسٸ بار ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ شىعارماشىلىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ بٸرٸ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيٸن «جازۋشىلار وداعى – ۇلتتىق ينتەلليگەنتسييانىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان قارا شاڭىراق» دەپ وسىناۋ تاريحى تەرەڭ ۇيىمعا جوعارى باعا بەرگەن.
وداقتىڭ 90 جىلدىعىنا مەرەيتويعا الىس-جاقىن شەتەلدٸك قوناقتار – تٷركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى, ەۋرازييا جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى, تمد جەنە ەۋروپا ەلدەرٸنٸڭ جازۋشىلار وداقتارىنىڭ تٶراعالارى, شۆەتسييا, رەسەي, تٷركييا, قىتاي, ەزٸربايجان, ٶزبەكستان, قىرعىزستان, موڭعولييا, تاتارستان, باشقۇرتستان ەلدەرٸنەن كەلگەن مەدەنيەت پەن ەدەبيەت ٶكٸلدەرٸ, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلگەن اقىن-جازۋشىلار, زييالى قاۋىم مەن وتاندىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸ قاتىسىپ, ولاردىڭ بارلىعى دەرلٸك سٶز سٶيلەپ, قۇتتىقتادى.
جازۋشىلار وداعىنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا «ەدەبيەت – رۋحاني دامۋدىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ, قوعام تۇراقتىلىعىنىڭ كەپٸلٸ» تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان وداقتىڭ قازٸرگٸ تٶراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ «بٷگٸندە بٸز ەدٸلەتتٸ قازاقستانعا قادام باستىق. قازٸرگٸ قازاق ەدەبيەتٸ دە جاڭارۋ ٷستٸندە دەپ نىق سەنٸممەن ايتا الامىز. تىڭ دا توسىن تاقىرىپتار, جاڭا جانرلار, سونى ستيلدەر, امبيتسيياسى زور اۆتورلار ەدەبي پروتسەسكە جاڭاشا سەرپٸن بەرۋدە» دەپ اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸنٸڭ ٷش تٶراعانى بٶلە-جارماي بٸردەي قۇرمەت كٶرسەتٸپ, شاپان جابۋى - قالامگەرلەر اراسىنداعى بٸرلٸكتٸڭ سيمۆولى.
***
الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار جازۋشىلار وداعىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, سٶز سٶيلەدٸ.
حالىقارالىق تٷركسوي تٷركٸتٸلدەس مەدەنيەتٸ ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ:
«...جازۋشىلار وداعىنىڭ تاريحى تەرەڭ جەنە ونىڭ شىعارماشىلىق جولى قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ التىن قورىنا اينالدى. وسى 90 جىل ٸشٸندە سٸزدەردٸڭ قالامدارىڭىزدان تۋعان شىعارمالار كٶپتەگەن ۇرپاق ٷشٸن رۋحاني ازىققا اينالدى. ۇلتتىڭ مەدەنيەتٸ مەن تاريحىن, سالت-دەستٷرٸن, تۇتاستىعىن قالاممەن ٶرنەكتەپ, تەك قازاق جۇرتىنا عانا ەمەس, ەلەمگە دە تانىتتىڭىزدار.
تٷركسوي ۇيىمى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ٷلكەن قۇرمەتپەن قارايدى. سٸزدەردٸڭ تۋىندىلارىڭىزدىڭ تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ەدەبيەتٸ مەن مەدەنيەتٸنە قوسقان ٷلەسٸ زور. ەدەبيەت – حالىقتار اراسىنداعى كٶپٸر, ال سٸزدەر سول كٶپٸردٸ مىقتاپ بايلانىستىرىپ, تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني بٸرلٸگٸن قالىپتاستىرۋعا ٶز ٷلەستەرٸڭٸزدٸ قوسىپ كەلە جاتىرسىزدار. بۇل 90 جىلدىق مەرەيتوي – تەك قازاقستاننىڭ ەدەبيەتٸ ٷشٸن ەمەس, بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن ٷلكەن جەتٸستٸك».
قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى قانىبەك يماناليەۆ:
«...ەلەم ەدەبيەتٸنٸڭ قازىناسىن بايىتقان رۋحاني ەلەمدە قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ الار ورنى ەرەكشە. سان عاسىرلىق قازاق ەپوستارىنان كەيٸن قازاق جازبا ەدەبيەتٸنٸڭ دە جۇلدىزى جارقىراپ, ەلەمگە تانىلعان ۇلى قالامگەرلەردٸ تۋدىردى!
قازاق جازبا ەدەبيەتٸنٸڭ باسىندا تۇرعان اباي قۇنانباەۆتىڭ ەسٸمٸن بۇل كٷندە كٸم بٸلمەيدٸ!
كەمەڭگەر جازۋشى مۇحتار ەۋەزوۆ «اباي جولى» رومانىندا ۇلى دالانىڭ ۇلى پەرزەنتٸنٸڭ داڭقتى ٶمٸر جولىن عانا ەمەس, ٶتكەن دەۋٸردەگٸ بٷكٸل قازاق حالقىنىڭ ٶمٸر سالتىن كٶركەم سۋرەتتەپ, كەلەر ۇرپاققا جەتەتٸن ٶلمەس شىعارماعا اينالدىرىپ, مەڭگٸلٸك مۇرا ەتٸپ قالدىرعانىن ماقتانىشپەن ايتامىز».
تاتارستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى ركايل زايدۋللين:
«...قازاقستان مەن تاتارستان اراسىنداعى دوستىق پەن كەسٸبي قارىم-قاتىناس تا ەجەلدەن بەرٸك ورناعان. بٸز قازاقستانداعى ەدەبي كەشتەرگە بەلسەنە قاتىسامىز, قازاق ەلٸندەگٸ رۋحاني جيىنداردى جاقسى كٶرەمٸز جەنە قازاق قالامگەرلەرٸن ٶز ەلٸمٸزدە قۋانا قارسى الامىز. بٸز – قانىمىزبەن دە, جانىمىزبەن دە بٸر تۋعان اعايىندى ۇلتپىز, جٷرەگٸمٸزدٸڭ قىلى ەردايىم بٸرگە جىرلايدى. بۇل بٸرلٸگٸمٸز – بٸزدٸڭ ورتاق تاريحىمىز بەن بٷگٸنگٸ باۋىرلاس ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ زاڭدى نىشانى».
ۇيىمنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى شارانىڭ اياسىندا ەدەبي جەنە قوعامدىق ماڭىزى زور سىيلىقتار تابىستالدى. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق «الاش» ەدەبي سىيلىعىمەن تٷركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ, ەزٸربايجان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى انار رزاەۆ, تٷركييا جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى مۋسا كازىم ارىجان, قىرعىزستاننىڭ ەل جازۋشىسى ارسلان قويشيەۆ, ٶزبەكستاننىڭ حالىق جازۋشىسىۋسمانكۋل ازيموۆ ماراپاتتالدى.
«قازاقستاننىڭ قۇرمەتتٸ جازۋشىسى» اتاعى ەۋرازييا جازۋشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۋفۋك تۋزمانعا, ەزەربايجان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى, اقىن راشاد ماجيتوۆكە, شۆەدجازۋشىسى, ەدەبيەت زەرتتەۋشٸسٸ پاۋەل فرييەسكە, قىرعىز رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى قانىبەك يماناليەۆكە, تاتارستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى ركايلزايدۋللينگە, اقىن نۇرلانبەك قالىباەۆقا, ٶزبەكستان جازۋشىلار وداعى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماجيد گايراتقا, باشقۇرتستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى ايگيز بايمۋحامەتوۆكە, رەسەي جازۋشىسى اندرەي رەيزۆىحكە, ياكۋتييا جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى, «چولبون» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى گاۆريل اندروسوۆقا,چۋۆاش رەسپۋبليكاسى جازۋشىلار وداعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆاسيليي زاحاروۆقا تابىستالدى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ «اسىل سٶز» ەدەبي سىيلىعى پوەزييا نوميناتسيياسى بويىنشا بايبوتا قوشىم-نوعايعا, ال پروزا نوميناتسيياسى بويىنشا تۇرسىنجان شاپايعا بۇيىردى.
سونىمەن قاتار, ەدەبيەت پەن رۋحانيياتتىڭ دامۋىنا قولداۋ كٶرسەتٸپ جٷرگەن مەتسەناتتارعا بەرەتٸن «اتىمتاي جومارت» مەدالٸمەن بٸر توپ كەسٸپكەرلەر ماراپاتتالدى.
