Qazaqstanda áleýmettik saiasattyń jańa baǵyty qalyptasyp keledi. Endi basty nazar járdemaqy kólemine emes, sapaly bilimge qoljetimdilikti arttyrýǵa, adami kapitaldy damytýǵa jáne árbir azamatqa múmkindik jasaýǵa aýdarylyp otyr, dep habarlaidy dalanews.kz.
Buryn áleýmettik saiasattyń tiimdiligi kóbine tólenetin járdemaqylardyń kólemimen baǵalansa, búginde basty ólshem ózgerdi. Qazir otbasynyń tabysyna qaramastan árbir balanyń sapaly balabaqshaǵa barýy, zamanaýi mektepte bilim alýy, erekshe bilim berý qajettiligi bolsa qajetti qoldaý kórsetý jáne álemdik deńgeidegi ýniversitetterde oqýyna múmkindik jasaý mańyzdy sanalady. Qazaqstan da bilimdi eldiń bolashaǵyna salynatyn strategiialyq investitsiia retinde qarastyratyn osy modeldi tańdady.
Jańa Konstitýtsiiada bilim, ǵylym, mádeniet jáne innovatsiia negizgi basymdyqtardyń biri retinde bekitildi. Bul adamnyń bilim alyp, jańa ideia qalyptastyryp, óziniń áleýetin tolyq iske asyrýyna negizdelgen adami kapitaldy damytý modelin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Bul saiasat naqty nátijesin kórsete bastady. 2026 jyldyń basynan beri Qazaqstanda 59 myńnan astam oqýshy ornyna arnalǵan 101 mekteptiń qurylysy bastaldy. Onyń 84 nysanyn jyl sońyna deiin paidalanýǵa berý josparlanyp otyr. Sonymen qatar el boiynsha 307 mektepke kúrdeli jańǵyrtý júrgizilýde.
Mektepke deiingi bilim berý salasy da keńeiip keledi. Alty aidyń ishinde balabaqshalarda 15 myńǵa jýyq jańa oryn ashyldy. Nysanaly vaýcherlik qarjylandyrý júiesiniń engizilýi nátijesinde 1 millionnan astam vaýcher berilip, kezek eki esege jýyq qysqardy.
Sonymen birge bilim berý júiesindegi ózgerister jańa mektepter salýmen ǵana shektelmeidi. Basty másele árbir balanyń qandai múmkindik alatynynda jáne bilim berý resýrstarynyń qanshalyqty ádil bólinetininde.
Premer ministr Oljas Bektenov biýdjet qarajaty tek aýqatty otbasylardyń balalary ǵana bilim ala alatyn jobalarǵa jumsalmaýy tiis ekenin aitqan bolatyn. Onyń pikirinshe, negizgi basymdyq árbir balaǵa sapaly bilim bere alatyn myqty jalpy bilim beretin mektep bolýy qajet.
Bul ustanym halyqaralyq tájiribege de sáikes keledi. Kóptegen elde bedeldi jekemenshik mektepter jeke qarajat, qaiyrymdylyq qorlary jáne ata analardyń qatysýy arqyly damidy. Al memlekettik bilim berý júiesiniń basty mindeti barlyq balaǵa teń múmkindik berý bolyp qala beredi.
Sarapshylardyń pikirinshe, jalpyǵa qoljetimdi sapaly mektep áleýmettik mobildiliktiń eń mańyzdy tetikteriniń biri sanalady. Sebebi shaǵyn qala nemese aýyldaǵy bala zamanaýi bilim men tájiribeli pedagogtarǵa qol jetkizgende ǵana bilim áleýmettik liftke ainalady.
Erekshe bilim berý qajettiligi bar balalarǵa da erekshe kóńil bólinip otyr. Qazaqstanda búginde osyndai 237 myńnan astam bala turady. Onyń 138 myńnan astamy qatarlastarymen birge bilim alýda. El boiynsha erte aralasý ortalyqtary, psihologiialyq pedagogikalyq qoldaý qyzmetteri jumys isteidi. Mektepterde shamamen 6,5 myń pedagog assistent eńbek etedi.
«Memleket pandýstar salýmen ǵana shektelmeidi. Eldiń barlyq óńirinde ońaltý uiymdary men erte aralasý ortalyqtary jumys isteidi. Balalar psihologiialyq pedagogikalyq kómek alady. Bul árbir balanyń óz áleýetin tolyq ashýyna múmkindik beretin orta», - dedi Bashqurt entsiklopediiasy institýtynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri Aleksandr Kobyskan.
Bilimniń qoljetimdiligin arttyrý áleýmettik qoldaý sharalarymen de qatar júrýde. Biyl mektepterdegi tegin ystyq tamaqty uiymdastyrýǵa 209 mlrd teńgeden astam qarjy bólindi. Nátijesinde 1,7 mln oqýshy tegin ystyq tamaqpen qamtyldy. Al «Jalpyǵa birdei bilim berý» qory arqyly jarty millionǵa jýyq bala mektep formasyn, aiaq kiim men oqý quraldaryn satyp alýǵa kómek aldy.
Reseilik saiasattanýshy, jazýshy jáne telejúrgizýshi Leonid Mlechin mundai júieli sheshimder qoǵamda turaqtylyq pen qorǵalǵandyq sezimin qalyptastyratynyn aitady.
«Prezident Qasym Jomart Toqaevtyń saiasaty qoǵamda áleýmettik jailylyq pen senimdilik sezimin qalyptastyrady. Memleket mektepterge investitsiia salyp, balaly otbasylardy qoldap, tegin sport pen shyǵarmashylyqty damytqanda adamdar bul bir rettik shara emes, bolashaqqa jumys isteitin tutas júie ekenin túsinedi», - dedi Leonid Mlechin.
Onyń aitýynsha, Qazaqstanda balalar máselesi memlekettik saiasattyń mańyzdy baǵytyna ainalyp keledi.
«Balalar men otbasy máseleleri úlken memlekettik saiasattyń bir bóligine ainalyp otyr. Memleket basshysy balalardyń qaýipsizdigine, býllingpen kúreske, erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardy qoldaýǵa, jetim jáne ata anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy turǵyn úimen qamtamasyz etýge, áielder men balalardy turmystyq zorlyq zombylyqtan qorǵaýǵa erekshe nazar aýdarady. Bul memleket adamnyń quqyǵyn qorǵaý qajet bolǵan jerde belsendi áreket ete bastaǵanyn kórsetedi. Mundai tásil jii kezdese bermeidi», dedi sarapshy.
Qazirgi ýaqytta elde 20 psihologiialyq qoldaý ortalyǵy jumys isteidi. Onda 16 myńnan astam jeke keńes ótkizilgen. Mektepterde «111» bailanys ortalyǵynyń QR kodtary ornalastyrylyp, jyl basynan beri 31 myńnan astam bala kómek alǵan.
Bilim berý saiasaty mekteppen ǵana aiaqtalmaidy. Búginde eldiń uzaq merzimdi básekege qabilettiligi adami kapitaldyń sapasyna tikelei bailanysty.
Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýniversitetiniń prorektory Rafis Abazov bilim, ǵylym, mádeniet jáne innovatsiiany Konstitýtsiiada basym baǵyt retinde bekitý uzaq merzimdi damý strategiiasy ekenin aitty.
«Álemde bilim deńgeii men ekonomikanyń damýy arasynda tikelei bailanys bar. Adami kapitalǵa salynǵan investitsiia eńbek ónimdiligin arttyrady, innovatsiialardy damytady, eldiń básekege qabilettiligin kúsheitedi jáne turaqty ekonomikalyq ósýdiń negizin qalyptastyrady. IýNESKO derekterine sáikes damyǵan elderde eńbek ónimdiliginiń ósiminiń 70 paiyzdan astamy adami kapitaldyń damýyna bailanysty. Al bilim alýdyń árbir qosymsha jyly adamnyń bolashaq tabysyn orta eseppen 5 6 paiyzǵa arttyra alady. Sondyqtan bul basymdyqtardy Konstitýtsiiada bekitý Qazaqstannyń básekege qabiletti ekonomikasyn qalyptastyrýǵa berik negiz qalaidy», - dedi Rafis Abazov.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan búginde álemdik bilim berý úrdisterimen qatar damyp keledi. Sheteldik ýniversitettermen yntymaqtastyq keńeiip, jetekshi joǵary oqý oryndarynyń filialdary ashylyp jatyr. Akademiialyq utqyrlyq damyp, jasandy intellekt tehnologiialary engizilýde. QS World University Rankings 2026 reitinginde Qazaqstannyń 20 ýniversitetiniń oryn alýy osy jumystyń nátijesi boldy.
«Qazirgi tańda tabiǵi resýrsy mol memleketter emes, bilim men tehnologiia jasai alatyn elder básekege túsedi. Sondyqtan bilimdi internatsionaldandyrý, ǵylymdy damytý jáne bolashaq ekonomikasyna qajet mamandar daiarlaý ulttyq básekege qabilettilik máselesine ainaldy. Bilim eń mańyzdy áleýmettik lift ári memlekettiń bolashaǵyna salynatyn eń senimdi investitsiia», - dedi Rafis Abazov.
