Қазақстанда әлеуметтік саясаттың жаңа бағыты қалыптасып келеді. Енді басты назар жәрдемақы көлеміне емес, сапалы білімге қолжетімділікті арттыруға, адами капиталды дамытуға және әрбір азаматқа мүмкіндік жасауға аударылып отыр, деп хабарлайды dalanews.kz.
Бұрын әлеуметтік саясаттың тиімділігі көбіне төленетін жәрдемақылардың көлемімен бағаланса, бүгінде басты өлшем өзгерді. Қазір отбасының табысына қарамастан әрбір баланың сапалы балабақшаға баруы, заманауи мектепте білім алуы, ерекше білім беру қажеттілігі болса қажетті қолдау көрсету және әлемдік деңгейдегі университеттерде оқуына мүмкіндік жасау маңызды саналады. Қазақстан да білімді елдің болашағына салынатын стратегиялық инвестиция ретінде қарастыратын осы модельді таңдады.
Жаңа Конституцияда білім, ғылым, мәдениет және инновация негізгі басымдықтардың бірі ретінде бекітілді. Бұл адамның білім алып, жаңа идея қалыптастырып, өзінің әлеуетін толық іске асыруына негізделген адами капиталды дамыту моделін қалыптастыруға бағытталған.
Бұл саясат нақты нәтижесін көрсете бастады. 2026 жылдың басынан бері Қазақстанда 59 мыңнан астам оқушы орнына арналған 101 мектептің құрылысы басталды. Оның 84 нысанын жыл соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Сонымен қатар ел бойынша 307 мектепке күрделі жаңғырту жүргізілуде.
Мектепке дейінгі білім беру саласы да кеңейіп келеді. Алты айдың ішінде балабақшаларда 15 мыңға жуық жаңа орын ашылды. Нысаналы ваучерлік қаржыландыру жүйесінің енгізілуі нәтижесінде 1 миллионнан астам ваучер беріліп, кезек екі есеге жуық қысқарды.
Сонымен бірге білім беру жүйесіндегі өзгерістер жаңа мектептер салумен ғана шектелмейді. Басты мәселе әрбір баланың қандай мүмкіндік алатынында және білім беру ресурстарының қаншалықты әділ бөлінетінінде.
Премьер министр Олжас Бектенов бюджет қаражаты тек ауқатты отбасылардың балалары ғана білім ала алатын жобаларға жұмсалмауы тиіс екенін айтқан болатын. Оның пікірінше, негізгі басымдық әрбір балаға сапалы білім бере алатын мықты жалпы білім беретін мектеп болуы қажет.
Бұл ұстаным халықаралық тәжірибеге де сәйкес келеді. Көптеген елде беделді жекеменшік мектептер жеке қаражат, қайырымдылық қорлары және ата аналардың қатысуы арқылы дамиды. Ал мемлекеттік білім беру жүйесінің басты міндеті барлық балаға тең мүмкіндік беру болып қала береді.
Сарапшылардың пікірінше, жалпыға қолжетімді сапалы мектеп әлеуметтік мобильділіктің ең маңызды тетіктерінің бірі саналады. Себебі шағын қала немесе ауылдағы бала заманауи білім мен тәжірибелі педагогтарға қол жеткізгенде ғана білім әлеуметтік лифтке айналады.
Ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға да ерекше көңіл бөлініп отыр. Қазақстанда бүгінде осындай 237 мыңнан астам бала тұрады. Оның 138 мыңнан астамы қатарластарымен бірге білім алуда. Ел бойынша ерте араласу орталықтары, психологиялық педагогикалық қолдау қызметтері жұмыс істейді. Мектептерде шамамен 6,5 мың педагог ассистент еңбек етеді.
«Мемлекет пандустар салумен ғана шектелмейді. Елдің барлық өңірінде оңалту ұйымдары мен ерте араласу орталықтары жұмыс істейді. Балалар психологиялық педагогикалық көмек алады. Бұл әрбір баланың өз әлеуетін толық ашуына мүмкіндік беретін орта», - деді Башқұрт энциклопедиясы институтының аға ғылыми қызметкері Александр Кобыскан.
Білімнің қолжетімділігін арттыру әлеуметтік қолдау шараларымен де қатар жүруде. Биыл мектептердегі тегін ыстық тамақты ұйымдастыруға 209 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді. Нәтижесінде 1,7 млн оқушы тегін ыстық тамақпен қамтылды. Ал «Жалпыға бірдей білім беру» қоры арқылы жарты миллионға жуық бала мектеп формасын, аяқ киім мен оқу құралдарын сатып алуға көмек алды.
Ресейлік саясаттанушы, жазушы және тележүргізуші Леонид Млечин мұндай жүйелі шешімдер қоғамда тұрақтылық пен қорғалғандық сезімін қалыптастыратынын айтады.
«Президент Қасым Жомарт Тоқаевтың саясаты қоғамда әлеуметтік жайлылық пен сенімділік сезімін қалыптастырады. Мемлекет мектептерге инвестиция салып, балалы отбасыларды қолдап, тегін спорт пен шығармашылықты дамытқанда адамдар бұл бір реттік шара емес, болашаққа жұмыс істейтін тұтас жүйе екенін түсінеді», - деді Леонид Млечин.
Оның айтуынша, Қазақстанда балалар мәселесі мемлекеттік саясаттың маңызды бағытына айналып келеді.
«Балалар мен отбасы мәселелері үлкен мемлекеттік саясаттың бір бөлігіне айналып отыр. Мемлекет басшысы балалардың қауіпсіздігіне, буллингпен күреске, ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларды қолдауға, жетім және ата анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды тұрғын үймен қамтамасыз етуге, әйелдер мен балаларды тұрмыстық зорлық зомбылықтан қорғауға ерекше назар аударады. Бұл мемлекет адамның құқығын қорғау қажет болған жерде белсенді әрекет ете бастағанын көрсетеді. Мұндай тәсіл жиі кездесе бермейді», деді сарапшы.
Қазіргі уақытта елде 20 психологиялық қолдау орталығы жұмыс істейді. Онда 16 мыңнан астам жеке кеңес өткізілген. Мектептерде «111» байланыс орталығының QR кодтары орналастырылып, жыл басынан бері 31 мыңнан астам бала көмек алған.
Білім беру саясаты мектеппен ғана аяқталмайды. Бүгінде елдің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігі адами капиталдың сапасына тікелей байланысты.
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің проректоры Рафис Абазов білім, ғылым, мәдениет және инновацияны Конституцияда басым бағыт ретінде бекіту ұзақ мерзімді даму стратегиясы екенін айтты.
«Әлемде білім деңгейі мен экономиканың дамуы арасында тікелей байланыс бар. Адами капиталға салынған инвестиция еңбек өнімділігін арттырады, инновацияларды дамытады, елдің бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді және тұрақты экономикалық өсудің негізін қалыптастырады. ЮНЕСКО деректеріне сәйкес дамыған елдерде еңбек өнімділігінің өсімінің 70 пайыздан астамы адами капиталдың дамуына байланысты. Ал білім алудың әрбір қосымша жылы адамның болашақ табысын орта есеппен 5 6 пайызға арттыра алады. Сондықтан бұл басымдықтарды Конституцияда бекіту Қазақстанның бәсекеге қабілетті экономикасын қалыптастыруға берік негіз қалайды», - деді Рафис Абазов.
Оның айтуынша, Қазақстан бүгінде әлемдік білім беру үрдістерімен қатар дамып келеді. Шетелдік университеттермен ынтымақтастық кеңейіп, жетекші жоғары оқу орындарының филиалдары ашылып жатыр. Академиялық ұтқырлық дамып, жасанды интеллект технологиялары енгізілуде. QS World University Rankings 2026 рейтингінде Қазақстанның 20 университетінің орын алуы осы жұмыстың нәтижесі болды.
«Қазіргі таңда табиғи ресурсы мол мемлекеттер емес, білім мен технология жасай алатын елдер бәсекеге түседі. Сондықтан білімді интернационалдандыру, ғылымды дамыту және болашақ экономикасына қажет мамандар даярлау ұлттық бәсекеге қабілеттілік мәселесіне айналды. Білім ең маңызды әлеуметтік лифт әрі мемлекеттің болашағына салынатын ең сенімді инвестиция», - деді Рафис Абазов.
