قازاقستاندا ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ جاڭا باعىتى قالىپتاسىپ كەلەدٸ. ەندٸ باستى نازار جەردەماقى كٶلەمٸنە ەمەس, ساپالى بٸلٸمگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا, ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا جەنە ەربٸر ازاماتقا مٷمكٸندٸك جاساۋعا اۋدارىلىپ وتىر, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
بۇرىن ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸ كٶبٸنە تٶلەنەتٸن جەردەماقىلاردىڭ كٶلەمٸمەن باعالانسا, بٷگٸندە باستى ٶلشەم ٶزگەردٸ. قازٸر وتباسىنىڭ تابىسىنا قاراماستان ەربٸر بالانىڭ ساپالى بالاباقشاعا بارۋى, زاماناۋي مەكتەپتە بٸلٸم الۋى, ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بولسا قاجەتتٸ قولداۋ كٶرسەتۋ جەنە ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋىنا مٷمكٸندٸك جاساۋ ماڭىزدى سانالادى. قازاقستان دا بٸلٸمدٸ ەلدٸڭ بولاشاعىنا سالىناتىن ستراتەگييالىق ينۆەستيتسييا رەتٸندە قاراستىراتىن وسى مودەلدٸ تاڭدادى.
جاڭا كونستيتۋتسييادا بٸلٸم, عىلىم, مەدەنيەت جەنە يننوۆاتسييا نەگٸزگٸ باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە بەكٸتٸلدٸ. بۇل ادامنىڭ بٸلٸم الىپ, جاڭا يدەيا قالىپتاستىرىپ, ٶزٸنٸڭ ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە اسىرۋىنا نەگٸزدەلگەن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ مودەلٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
بۇل ساياسات ناقتى نەتيجەسٸن كٶرسەتە باستادى. 2026 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ قازاقستاندا 59 مىڭنان استام وقۋشى ورنىنا ارنالعان 101 مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسى باستالدى. ونىڭ 84 نىسانىن جىل سوڭىنا دەيٸن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار ەل بويىنشا 307 مەكتەپكە كٷردەلٸ جاڭعىرتۋ جٷرگٸزٸلۋدە.
مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسى دا كەڭەيٸپ كەلەدٸ. التى ايدىڭ ٸشٸندە بالاباقشالاردا 15 مىڭعا جۋىق جاڭا ورىن اشىلدى. نىسانالى ۆاۋچەرلٸك قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ نەتيجەسٸندە 1 ميلليوننان استام ۆاۋچەر بەرٸلٸپ, كەزەك ەكٸ ەسەگە جۋىق قىسقاردى.
سونىمەن بٸرگە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر جاڭا مەكتەپتەر سالۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. باستى مەسەلە ەربٸر بالانىڭ قانداي مٷمكٸندٸك الاتىنىندا جەنە بٸلٸم بەرۋ رەسۋرستارىنىڭ قانشالىقتى ەدٸل بٶلٸنەتٸنٸندە.
پرەمەر مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بيۋدجەت قاراجاتى تەك اۋقاتتى وتباسىلاردىڭ بالالارى عانا بٸلٸم الا الاتىن جوبالارعا جۇمسالماۋى تيٸس ەكەنٸن ايتقان بولاتىن. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, نەگٸزگٸ باسىمدىق ەربٸر بالاعا ساپالى بٸلٸم بەرە الاتىن مىقتى جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ بولۋى قاجەت.
بۇل ۇستانىم حالىقارالىق تەجٸريبەگە دە سەيكەس كەلەدٸ. كٶپتەگەن ەلدە بەدەلدٸ جەكەمەنشٸك مەكتەپتەر جەكە قاراجات, قايىرىمدىلىق قورلارى جەنە اتا انالاردىڭ قاتىسۋى ارقىلى داميدى. ال مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ باستى مٸندەتٸ بارلىق بالاعا تەڭ مٷمكٸندٸك بەرۋ بولىپ قالا بەرەدٸ.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, جالپىعا قولجەتٸمدٸ ساپالى مەكتەپ ەلەۋمەتتٸك موبيلدٸلٸكتٸڭ ەڭ ماڭىزدى تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ سانالادى. سەبەبٸ شاعىن قالا نەمەسە اۋىلداعى بالا زاماناۋي بٸلٸم مەن تەجٸريبەلٸ پەداگوگتارعا قول جەتكٸزگەندە عانا بٸلٸم ەلەۋمەتتٸك ليفتكە اينالادى.
ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارعا دا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىر. قازاقستاندا بٷگٸندە وسىنداي 237 مىڭنان استام بالا تۇرادى. ونىڭ 138 مىڭنان استامى قاتارلاستارىمەن بٸرگە بٸلٸم الۋدا. ەل بويىنشا ەرتە ارالاسۋ ورتالىقتارى, پسيحولوگييالىق پەداگوگيكالىق قولداۋ قىزمەتتەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. مەكتەپتەردە شامامەن 6,5 مىڭ پەداگوگ اسسيستەنت ەڭبەك ەتەدٸ.
«مەملەكەت پاندۋستار سالۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. ەلدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە وڭالتۋ ۇيىمدارى مەن ەرتە ارالاسۋ ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەيدٸ. بالالار پسيحولوگييالىق پەداگوگيكالىق كٶمەك الادى. بۇل ەربٸر بالانىڭ ٶز ەلەۋەتٸن تولىق اشۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ورتا», - دەدٸ باشقۇرت ەنتسيكلوپەديياسى ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ الەكساندر كوبىسكان.
بٸلٸمنٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارىمەن دە قاتار جٷرۋدە. بيىل مەكتەپتەردەگٸ تەگٸن ىستىق تاماقتى ۇيىمداستىرۋعا 209 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بٶلٸندٸ. نەتيجەسٸندە 1,7 ملن وقۋشى تەگٸن ىستىق تاماقپەن قامتىلدى. ال «جالپىعا بٸردەي بٸلٸم بەرۋ» قورى ارقىلى جارتى ميلليونعا جۋىق بالا مەكتەپ فورماسىن, اياق كيٸم مەن وقۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا كٶمەك الدى.
رەسەيلٸك ساياساتتانۋشى, جازۋشى جەنە تەلەجٷرگٸزۋشٸ لەونيد ملەچين مۇنداي جٷيەلٸ شەشٸمدەر قوعامدا تۇراقتىلىق پەن قورعالعاندىق سەزٸمٸن قالىپتاستىراتىنىن ايتادى.
«پرەزيدەنت قاسىم جومارت توقاەۆتىڭ ساياساتى قوعامدا ەلەۋمەتتٸك جايلىلىق پەن سەنٸمدٸلٸك سەزٸمٸن قالىپتاستىرادى. مەملەكەت مەكتەپتەرگە ينۆەستيتسييا سالىپ, بالالى وتباسىلاردى قولداپ, تەگٸن سپورت پەن شىعارماشىلىقتى دامىتقاندا ادامدار بۇل بٸر رەتتٸك شارا ەمەس, بولاشاققا جۇمىس ٸستەيتٸن تۇتاس جٷيە ەكەنٸن تٷسٸنەدٸ», - دەدٸ لەونيد ملەچين.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا بالالار مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتىنا اينالىپ كەلەدٸ.
«بالالار مەن وتباسى مەسەلەلەرٸ ٷلكەن مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە, بۋللينگپەن كٷرەسكە, ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردى قولداۋعا, جەتٸم جەنە اتا اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ەيەلدەر مەن بالالاردى تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىقتان قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. بۇل مەملەكەت ادامنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ قاجەت بولعان جەردە بەلسەندٸ ەرەكەت ەتە باستاعانىن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي تەسٸل جيٸ كەزدەسە بەرمەيدٸ», دەدٸ ساراپشى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلدە 20 پسيحولوگييالىق قولداۋ ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ. وندا 16 مىڭنان استام جەكە كەڭەس ٶتكٸزٸلگەن. مەكتەپتەردە «111» بايلانىس ورتالىعىنىڭ QR كودتارى ورنالاستىرىلىپ, جىل باسىنان بەرٸ 31 مىڭنان استام بالا كٶمەك العان.
بٸلٸم بەرۋ ساياساتى مەكتەپپەن عانا اياقتالمايدى. بٷگٸندە ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىنا تٸكەلەي بايلانىستى.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پرورەكتورى رافيس ابازوۆ بٸلٸم, عىلىم, مەدەنيەت جەنە يننوۆاتسييانى كونستيتۋتسييادا باسىم باعىت رەتٸندە بەكٸتۋ ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ ستراتەگيياسى ەكەنٸن ايتتى.
«ەلەمدە بٸلٸم دەڭگەيٸ مەن ەكونوميكانىڭ دامۋى اراسىندا تٸكەلەي بايلانىس بار. ادامي كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييا ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى, يننوۆاتسييالاردى دامىتادى, ەلدٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن كٷشەيتەدٸ جەنە تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ نەگٸزٸن قالىپتاستىرادى. يۋنەسكو دەرەكتەرٸنە سەيكەس دامىعان ەلدەردە ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ٶسٸمٸنٸڭ 70 پايىزدان استامى ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىنا بايلانىستى. ال بٸلٸم الۋدىڭ ەربٸر قوسىمشا جىلى ادامنىڭ بولاشاق تابىسىن ورتا ەسەپپەن 5 6 پايىزعا ارتتىرا الادى. سوندىقتان بۇل باسىمدىقتاردى كونستيتۋتسييادا بەكٸتۋ قازاقستاننىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋعا بەرٸك نەگٸز قالايدى», - دەدٸ رافيس ابازوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بٷگٸندە ەلەمدٸك بٸلٸم بەرۋ ٷردٸستەرٸمەن قاتار دامىپ كەلەدٸ. شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق كەڭەيٸپ, جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلىپ جاتىر. اكادەمييالىق ۇتقىرلىق دامىپ, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارى ەنگٸزٸلۋدە. QS World University Rankings 2026 رەيتينگٸندە قازاقستاننىڭ 20 ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ورىن الۋى وسى جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ بولدى.
«قازٸرگٸ تاڭدا تابيعي رەسۋرسى مول مەملەكەتتەر ەمەس, بٸلٸم مەن تەحنولوگييا جاساي الاتىن ەلدەر بەسەكەگە تٷسەدٸ. سوندىقتان بٸلٸمدٸ ينتەرناتسيونالداندىرۋ, عىلىمدى دامىتۋ جەنە بولاشاق ەكونوميكاسىنا قاجەت ماماندار دايارلاۋ ۇلتتىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك مەسەلەسٸنە اينالدى. بٸلٸم ەڭ ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك ليفت ەرٸ مەملەكەتتٸڭ بولاشاعىنا سالىناتىن ەڭ سەنٸمدٸ ينۆەستيتسييا», - دەدٸ رافيس ابازوۆ.
