Sobianin osy saýalǵa qatty alańdaityn siiaqty. «Qazirgi prezidenttiń murageri bar. Ol – Nursultan Ábishulynyń ózi. Bilik aýyssa da, onyń kapitany ózgermeidi» depti ol.
– Qazaqstandaǵy saiasi, basqarýshy ári ǵylymi elita aqyldy. Álemdegi jaǵdaidy jaqsy túsinedi. Másele teńgeniń quldyraýynda emes. 90-shy jyldary Qazaqstan Batys áleminen kóp kómek aldy. Reseide mundai múmkindik bolǵan joq. Biraq, bul dáýir bitti. Endi basqa Qazaqstanǵa daiyndyq bastaldy. Bul Qazaqstannyń saiasi biligi men ekonomikalyq júiesi de bólek bolmaq jáne ony tek qana Nursultan Nazarbaev basqara alady, – degen ekeniń Sobianin.
Onyń pikirinshe, bilik aýyssa da, Nazarbaevqa qatysy bolmaidy jáne murager týraly áńgime qozǵaý ázir erte. «Bir ýaqytta munyń da kezi keledi. Bir suhbatynda Nazarbaevtyń ózi de, bilikti tapsyrýǵa bolatyn birneshe stsenariidi oilastyryp júrgenin aitqan. Munyń biri – bilikti týysqanyna ótkizý nemese Nazarbaevtyń saiasi baǵdaryn saqtai alatyn ainalasyndaǵy senimdi jaqtasyna tapsyrý.
«Biraq, qazir mundai múmkindik joq, – deidi ol. Bul qazaqtar men Qazaqstanǵa jaqsy. Sebebi, Nazarbaevtyń tájiribesi mol. Basqarýshylyq, ideologiialyq, indýstriialyq qabileti jaǵynan onymen eshkim teńese almaidy».
Onsyzda Sobianinniń yǵyna jyǵylyp otyrǵan jýrnalist oǵan mynadai saýal qoiypty:
– Resei men Qazaqstan aýyr kúnderdi bastan ótkerip jatyr. Daǵdarys, devalvatsiia, onyń ústine áleýmettik ahýal da aýyrlap baraldy. Qalai oilaisyz, Qazaqstan úlken tolqýlar oryn alýy múmkin be?
Buǵan jaýap Sobianinniń sózine qaraǵanda alańǵa tek «dýraktar» shyǵady. Ol ne deidi?
Sobianin: Halyq alańǵa bilikke kóńili tolmaǵanda emes, kerisinshe táýekel etip, sol bilikti jekpe-jekke shaǵyrǵysy kelgende shyǵady. Qazir mundai «dýraktar» joq. Ondailardyń barlyǵy túrmede. Al qaýip tóndiredi degender, túrmege qamalǵanǵandarǵa qarap táýekel etýden qorqady. Mynany túsiný kerek: «Halyq turmysy tómendegeni sebepti alańǵa shyqpaidy. Bálkim, nesiesin tólei almaǵandar, úleskerler, sol bankterdiń salymshylary shyǵatyn shyǵar. Biraq, búkil halyq kóterý úshin buǵan basqa faktorlar sebepker bolýy kerek. Múddeli taraptar bar. Bul – Batys...
Adamnyń ómiri men turmysyna kóńiltolmaýshylyǵyn, bilikke degen narazylyqpen shatastyrýǵa bolmaidy.
Qazaqtar qashqyn ba?
Sobianin munymen de toqtamaidy. Qazaqtardy bóle-jara kórsete ketipti.
– Orys ta, qazaq halqy da shydamdy. Biraq, qazaqtyń orystan ereksheligi uzaq shydap kele, jyldam kóship ketedi. Qazaqtar úshin Otanyn emes, rýyn saqtap qalý mańyzdy bolǵan. Kóship ketti, demek rýyn saqtap qaldy. Al orys halqy úshin jerin saqtaý qalý birinshi orynda turǵan...
«Shynymen de, sizder uzaq shydaisyzdar jáne der kezinde shetke shyǵasyzdar. Osynyń arqasynda aman qalasyzdar» deidi ol bir kezde. Munymen ne aitqysy keldi eken?
Sobianin, sonymen qatar «Qazaqstannyń soltústigi men shyǵysy Reseige qosylýy múmkin be?» degen saýalǵa jaýap izdegen eken.
– Anyǵy, bul shyn ómirge múldem sáikes kelmeitin keibireýlerdiń mifologiialyq qorqynyshy. Qazaqstanǵa kelgende qarapaiym halyqpen kóp sóilesem. Qazaqtardyń Reseige degen kózqarasy túzý. Al osyndaǵy orystildiler Qazaqstandaǵy tórtinshi júz. Olarǵa eshkim tiispeidi. Olar erkin ómir súrip jatyr jáne elde osynshalyqty jaily qoǵamdyq ahýaldyń bolǵanyn qatty baǵalaidy. Qazaqstandyq orystar Qazaqstannyń patrioty. Olar búgingi Reseidiń – maqsatyna, mindetine jáne baǵdaryna sai kelmeidi, – depti Sobianin.
Jáne barlyq «reseishilderge» dán ádetpen Batys pen AQSh-qa tiise ketipti.
Onyń sózine qaraǵanda Qazaqstandaǵy turaqtylyqty sońǵy 20 jyl boiyna AQSh pen Resei saqtap keldi. Qazir bul ekeýi de buǵan múddeli emes. Resei eýraziialyq integratsiiaǵa qulyqty, al AQSh qazirgi bilikti tóńkergisi keledi...
«Bilesizder ǵoi, Pýtin árdaiym Nazarbaevtyń jaǵynda, endeshe Qazaqstandy ishten iritkisi keletin birden- bir múddeli tarap – Batys. Batysty AQSh aidaqtap otyr» degen eken Sobianin.
Sobianinniń myna pikirin den qoiyp oqysańyz, onyń qazaqtarǵa degen kózqarasyn anyq ańǵarasyz. Ol ne deidi?
– Óz basym islamizmdi ekstremizm men terrorizm retinde túsinemin. Qazirgi islamizm lańkestik jasaýdan buryn, birinshi kezekte Shańyraq syqyldy kedei aýdandarda turatyn aýyl qazaqtaryn alańǵa alyp shyǵýǵa túrtki bolýy múmkin. («Shańyraq» Almatynyń shet jaǵyndaǵy bilikke qarsy aktsiia uiymdastyrǵan aýdan retinde belgili» depti «Karavannyń» jýrnalisi).
Islamizm qazirgi bilikti tóńkerýge tyrysatyn jalǵyz jol. Ony paidalanǵysy kelgender, álgindei aýdandarda turatyn azamattarǵa: «Shekesi shylqyǵan almatylyqtar men astanalyqtardy tona, olar daiyn asqa tik qasyq bolyp otyr, al sender eńbektiń adamysyńdar» degen urandy qoldanýy ǵajap emes.
Aitalyq, Ońtústik Qazaqstandaǵy, Tarazdaǵy, Almaty men Astananyń ainalasynda musylmandarǵa baqylaý bar ma? Negizinde, qala halqyna emes dál osylarǵa ýaqyt kerek.
Iá, Sobianin dál osylai deidi...
Sailaý adal ótedi
Reseiden keletin sarapshylardyń barlyǵy solai deidi. Sobianin de solai oilaidy.
– Qazirgi bilikke mundai kózaldaýdyń qajeti joq. Oǵan, elde ne bolyp jatqanyn, qoǵamnyń kózqarasy qandai ekenin túsiný kerek. Anyǵynda, Nazarbaev pen onyń partiiasynyń biligi orasan, sondyqtan «Nur Otannan» basqa qandai da bir partiialardyń parlamentke óteri asa mańyzdy emes.
Bastysy sailaý adal ótedi. Sebebi, bilikke halyqtyń adal kózqarasy jáne adal qoldaý kerek, – deidi Sobianin.
Suhbattyń sońynda suhbat alýshy men suhbat berýshi bite qainasyp ketipti. Kimniń suraq qoiyp otyrǵanyn jáne kimniń jaýap berip jatqanyn ańǵara almai qaldyq.
– Siz jańa Úlken memlekettiń paida bolýyn boljaisyz ba?– deidi jýrnalist.
– Iá, bul Eýraziialyq odaq. Birtutas saiasi memleket, – deidi Sobianin.
– Ortalyǵy Máskeý bolatyn shyǵar?
– Bul mańyzdy emes. Bir bóligi Máskeýde, endi bir bóligi Minskide bolsa da dúnie búlinbeidi. Al Sankt-Peterbýrgte – Parlamentaralyq assambleia ornalassyn, Astana – qarjylyq ortalyq bolady. Kór de turyńyzdar, meniń aitqanym dál keledi
Odaqtyń tóraǵasy Nursultan Nazarbaev, al Úkimet basshysy Vladimir Pýtin bolýy tiis. Lýkashenko tórelik etýge umtylmaityn adam. Odaqty Nazarbaev basqarsa ádil bolady. Aldaǵy eki úsh jylda naqty, is júzindegi Eýraziialyq odaq paida bolady dep oilaimyn...
Jáne barlyq «reseishilder» siiaqty Sobianin Eýraziialyq odaqtyń KSRO jalǵasy ekenin qatty «jasyrady»
– Joq, jalǵasy emes. Pýtin aitqandai, «KSRO-nyń qulaǵanyna ókinetin jandarda júrek bar, al ony qalpyna keltirgisi keletinder aqymaq». Qulaǵan memleketti qalpyna keltirýdiń qandai qajeti bar? Jańa memleket myqty, jáne bai-qýatty bolýy kerek. Bul basqa memleket bolady, deidi ol.
P.S. Reseilik sarapshylardyń bizge degen kózqarasy kóp jaǵdaida osyndai. Bul sarapshylardyń ǵana emes, sonymen birge Kremldiń de saiasaty dep túsingen durys bolar.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
