"Jańa tolqyn"
[caption id="attachment_18614" align="alignright" width="180"]
2000 jyldardan keiin Satybaldy Narymbetov, Doshan Joljaqsynov, Aqan Sataev, Rústem Ábdirashev, Ermek Tursynov, Daniiar Salamat bastaǵan, búginderi elge keńinen tanymal rejisserlerdiń «Stalinge syilyq», «Shal», «Kelin», «Mustafa Shoqai», «Amanat», «Birjan sal», «Qunanbai», «Ákem ekeýmiz» sekildi epikalyq tynysy keń filmderi túrli pikirge arqaý boldy.
Aqan Sataevtyń «Adasqandary» kinosynshylardyń qyzý talqysyna tússe, «Jaýjúrek myń balasy» tarihi úzdik film degen baǵaǵa ie boldy.
Bulardan keiin Emir Baiǵazinniń «Aslannyń sabaqtary», Ádilhan Erjanovtyń «Úkili kámshat» filmderi de talas-tartysqa toly otandyq filmderdiń qataryna endi.
Bul eki rejisserdiń búgingi kún taqyrybyndaǵy kinolaryna Qazaqstanda kórsetýge shekteý qoiǵany da el arasynda túrli áńgimeniń taraýyna sebepshi bolǵany shyn.
[caption id="attachment_18615" align="alignright" width="315"]
«Nede bolsa da, bul – jaqsy qubylys. Otandyq kinofilmderdiń bilikti jáne halyqty beijai qaldyrmaǵany – bul salada damýdyń, ózgeristiń barlyǵyn kórsetedi», – deidi kinotanýshy G. Ábikeeva.
«Oskarǵa» jol...
Halyqaralyq «Oskar» syilyǵyna táýelsizdik jyldary birneshe film usynyldy. Memlekettiń qyrýar qarjysy jumsalǵan biregei joba «Kóshpendilerden» bastap, Ermek Tursynovtyń «Kelin», «Shal» filmderi de baq synap kórdi.«Jaýjúrek myń bala» filmi de usynylǵanymen, alǵashqy irikteýden aryǵa uzai alǵan joq.
Kinosynshy G. Ábikeeva Ermek Tursynovty otandyq kino salasyndaǵy jańa deńgeidegi qubylys dep baǵalaidy.
[caption id="attachment_18616" align="alignright" width="718"]
«Onyń bilimdarlyǵy men tanymdyq deńgeiiniń joǵarylyǵy jáne dramatýrgiia salasyn biletindigi, sondai-aq, ulttyq túisiktegi salt-dástúrdi álemdik miftermen bailanystyrýǵa sheberligi, eń bastysy óziniń baǵytynan qaitpaityn, tóte jolyn tabýǵa qumar izdenimpazdyǵy ózge rejisserlerde kezige bermeitin qasiet» degen syńaida pikir bildirip júr.
Qazirdiń ózinde «Shal», «Kelin», «Jat» sekildi týyndylary arqyly óz jolyn taýyp úlgerdi. Onyń qoltańbasy – óz zamany men ótken kúnderdi bir keńistikke shomyldyra alatyndyǵynda deýge bolady.
[caption id="attachment_18617" align="alignright" width="280"]
Al Rústem Ábdirashev «Quraq kórpe», «Qaladan kelgen qyz», «Stalinge syilyq» atty filmderi arqyly keń aýqymdy emes, qarapaiym ómirdi sheber sýretteitinin, onda da filmderinde ishki lirika basym ekendigin baiqaýǵa bolady.
Ol sońǵy jyldary «Balalyq shaǵymnyń aspany», «Kóshbasshy», «Tyǵyryqtan jol tapqan» sekildi Prezident Nazarbaevtyń ómirine qurylǵan birneshe týyndyny túsirdi. Saiasi tulǵanyń ómir jolyn óziniń estelikteri men maqalalary, kitaptary negizinde jasalǵan bul filmder tek ómirbaiandyq memýar deńgeiinen asa almai qalǵan joq, kerisinshe bir taǵdyr iesiniń joly arqyly tutas zamandy órnektei bildi.
[caption id="attachment_18623" align="alignright" width="343"]
«Oskardy» ielený ońai emes» deidi ónertanýshylar. Qazir myqty rejisserlerdiń kóbi «avtorlyq filmderge» den qoiady. Al «Oskar» syilyǵy ondai filmderge emes, biregei jobalarǵa, iri plandarǵa jumys isteidi. Sondyqtan búgin-erteń ol biikti baǵyndyrý qiyn. Biraq osy biikti baǵyndyrý úshin kúresý kerek. Aqan Sataevtyń «Jaýjúrek myń balasy» ájeptáýir film bolǵanymen, álemde ondai tarihi týyndylar jetip artylady jáne birinen-biri ótken myqty filmder barshylyq. «Oskarǵa» Satybaldy Narymbetovtiń «Amanatyn» usynyp baq synaǵan durysyraq...
[caption id="attachment_18619" align="alignleft" width="346"]
Satybaldy Narymbetovtiń «Mustafa Shoqai» filmi de tarihi tulǵanyń obrazyn sátti somdaǵan týyndy. Al byltyr ekranǵa jol tartyp, kórermen men kinosynshylardyń joǵary baǵasyn alǵan «Amanat» filmi – tarihshy, Keńes odaǵy kezinde ulttyq tarihty tereń zerdelegeni úshin qýdalaýǵa ushyraǵan, Kenesary soǵysyn alǵash jazǵan Ermahan Bekmahanov týraly túsirilgen. Munda tarihshynyń ómir joly ulttyq tarih pen Kenesary obrazy arqyly ashylady.
Tutastai alǵanda, atalǵan týyndylardyń barlyǵy – Táýelsizdiktiń tól ónimderi. Qazirgi qazaq kinosy týraly aitqanda aldymen osy filmder oiǵa oralatynyn eshkim de joqqa shyǵara almas.
[caption id="attachment_18618" align="alignright" width="183"]
Al jas talant Emir Baiǵazinniń «Aslannyń sabaqtary» («Ýroki garmonii») filmi kóptegen halyqaralyq syilyqtarǵa ie boldy. Jas rejisserdiń bolashaqta álemge qazaq kinosyn tanytar jaryq juldyzǵa ainalaryna senimdiler óte kóp.
«Gollivýd» arman ba?
Qazaq akterleri «Gollivýd» juldyzy bolýdy armandaidy. Ásirese, jas akterler bul biikti baǵyndyrý – ómirlik maqsattarynyń biri ekenin jasyrmaidy. Olardyń qatarynda Berik Aitjanov, Nurlan Álimjanov, Asylhan Tólepovter bar.
Berik Aitjanov – 1979 jyly Qyzylorda oblysynda dúniege kelgen. Eńbek jolyn M. Áýezov teatrynan bastaǵan akter onda kóptegen spektaklderde basty rólderdi somdaǵan. «Mahambet», «Mustafa Shoqai», «Aǵaiyndylar», «16 qyz», «Likvidator», «Jaýjúrek myń bala» sekildi ondaǵan filmge túsip, kórermenniń kózaiymyna ainalǵan tabysty akterlerdiń biri. Ol jýyrda Prezident Nazarbaevtyń ómir jolyna negizdelgen «Juldyzdar toǵysqanda» filminde basty róldi somdady.
[caption id="attachment_18620" align="alignright" width="183"]
Óziniń tutas bolmysymen akter ekenin dáleldeýmen kele jatqan onyń ár filmdegi rólderi birin-biri qaitalamaityndyǵymen erekshe. Berik óziniń suhbattarynda otandyq kinoóndirisin damytý úshin qarjydan bólek, rejisser men akterdiń arasyndaǵy bailanysty jetildirý kerek, ári kinolardy shetel ekrandaryna shyǵarý mańyzdy dep túsinedi.
Kóptegen rejisserler otandyq akterlerdiń múmkindigin joǵary baǵalamai, shetel juldyzdaryna qumar keletindigin de jasyrmaidy. Óziniń aitýynsha, akterler kóp oqýy kerek. Ásirese, klassikalyq ádebietterdi, tarihi tanymdyq kitaptardy jiti baqylap, solardy boiyna sińirse, akterdiń kez kelgen obrazdy somdaýyna zor septigin tigizedi.
«Meniń bir ishki armanym bar. Ol qazaq kinosyn, qazaq akterleriniń álemdik deńgeide suranysqa ie bolýy. «Gollivýd» eldiń qoly jetpeitindei qiialdaǵy álem emes. Qazaq akterleri de ol biikti baǵyndyrýǵa qaýqarly. Tek otandyq mádeniet salasyn basqarǵandar soǵan qolushyn berip, jolyn tabýy kerek. «Gollivýd» rejisserlerimen bailanys ornatsaq, qazaq akterleri olardyń filmderine tússe, kúni erteń álemdik deńgeidegi juldyzdar bizdiń aramyzdan da shyǵady», – deidi.
Kino salasynda jastaiynan tanylyp, eldi ónerimen tańǵaldyryp júrgen taǵy bir akter – Nurlan Álimjanov.
[caption id="attachment_18621" align="alignright" width="201"]
Nurlan Álimjanov segiz qyrly, bir syrly deýge bolady. Akter, ánshi, sazger, júrgizýshi, Qazaqstan jastar odaǵy «Serper» syilyǵynyń laýreaty, «Jas tulpar» syilyǵynyń tuńǵysh iegeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri. Akter 1984 jyly Kókshetaý óńirindegi «Keńashy» eldi mekeninde dúniege kelgen. Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq Memlekettik akademiialyq balalar men jasóspirimder teatrynyń akteri bolyp qyzmet atqarǵan. «Sholpannyń kúnási» , «Baqsy», «Án men anasha», «Aǵaiyndylar», «Aqsarbas», «Temirtaý kóktemi», «Jaýjúrek myń bala», «Balalyq shaǵymnyń aspany», «Kóshbasshy» filmderinde basty rólderdi somdaǵan.
Akterdiń elge keń tanylǵan shaǵy «Aǵaiyndylar», «Balalyq shaǵymnyń aspany», «Kóshbasshy» filmderine túsken kezi boldy. Ol bul filmderde basty róldi somdaýmen qatar, óziniń kásibi akter ekenin jan-jaqtyly kórsetti. Nurlan Álimjanov dese, qazir tanymaityn adam kemde-kem.
«Birinshi armanym – qazaqtyń erke uly bolý, ekinshi armanym – Reseidi baǵyndyrý, úshinshisi – «Gollivýdqa» shyǵý. Adam armanǵa sený kerek», – degen osy Nurlan Álimjanov.
[caption id="attachment_18622" align="alignright" width="193"]
Asylhan Tólepov – elimizdegi eń jas ári tanymal akterlerdiń biri. 1992 jyly Aqtóbe oblysynda dúniege kelgen. 2012 jyly «Jaýjúrek myń bala» filminde basty róldi somdap, tez arada tanymal bolǵan ol odan keiin «Balalyq shaǵymynń aspany» kórkem filmi men «Suńqar» serialyna túsip úlgerdi.
Jas akterdiń juldyzyn jandyrǵan rejisser – Aqan Sataev. «Bárin ýaqyt kórsetedi» dep oilaityn akter Asanáli Áshimov, Doshan Joljaqsynov, Tuńǵyshbai Jamanqulov sekildi qazaq kinosynyń korifeilerin qatty qurmetteitinin ári úlgi tutatynyn aityp, «men úshin osy kisilerdiń izin qýýdyń ózi baqyt» deidi.
P.S.Táýelsizdik jyldary biz osyndai talantty akterlerdi tárbielep ósirdik. Árine, olardyń aldyndaǵy aǵa býynnyń eńbegin joqqa shyǵarmaimyz. Bulardan basqa da darabozdar jetip artylady. Biraq, maqsat olardyń barlyǵyn tizip shyǵý emes, táýelsizdik tusynda túlep ushqan dara talanttardy atap kórsetý edi.
Sonymen qatar, «Stalinge syilyq», «Shal», «Kelin», «Mustafa Shoqai», «Amanat», «Birjan sal», «Qunanbai» siiaqty týyndylar da osy Táýelsizdiktiń jemisi. Budan bólek avtorlyq filmderdiń de sany mol. Bul qazaq kinosynyń ár janrda damyp kele jatqanyn kórsetedi.
