– Reshat Maidanqanuly, ushqyshsyz ushaqtardyń qorǵanys salasyna engenine biraz ýaqyttyń júzi boldy. Tipti, dúniejúzinde oryn alyp jatqan qarýly qaqtyǵystarǵa bul qurylǵy belsendi túrde qatysyp jatqanyn bilemiz. Bizdiń elimizde qorǵanys salasyna ushqyshsyz ushaqtardy engizý baǵytynda jumystar jaiynda aitsańyz?
– Búginde Memleket basshysy zamanaýi jaǵdaidy túsinip, ulttyq qaýipsizdik máselelerine úlken kóńil bólýde. Sondyqtan QR Qorǵanys ministriniń 2022 jylǵy shildedegi buiryǵy negizinde Bas shtaby Ushqyshsyz aviatsiialyq júielerin damytý jáne qoldaný departamenti qurylyp, onyń fýnktsiialaryna UUA paidalaný men paidalanýdy uiymdastyrý jáne baqylaý, ushqyshsyz aviatsiialyq júielerin paidalaný salasyndaǵy normativtik quqyqtyq aktiler jobalaryn ázirleý (ázirleýge qatysý) kiredi.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan armiiasy sarbazdardyń jaýyngerlik daiarlyǵy, onyń ishinde aýqymdy oqý-jattyǵýlar ótkizý protsesinde qoldanylatyn ártúrli tiptegi jáne maqsattaǵy shabýyldaýshy, barlaý, taktikalyq jáne arnaiy ushqyshsyz ushý apparattarymen qarýlanǵan.
Jyl saiyn perspektivaly UUA úlgilerin satyp alýǵa qarajat bólinedi. Sondyqtan biylǵy jyly «Anka» (Túrkiia) iri shabýyldaýshy UUA keshenin jetkizý júzege asyryldy. Sondai-aq, taktikalyq jáne jedel maqsattaǵy UUA satyp alý josparlanýda.
Kadrlardy daiyndaýǵa erekshe kóńil bólinedi. Áýe qorǵanysy kúshteriniń Taraz qalasyndaǵy Áskeri institýtynda jáne jaýyngerlik oqý ortalyǵynda UUA mamandary daiyndalady.
Oqytý qazirgi zamanǵy qarýly qaqtyǵystarda UUA qoldaný tájiribesi negizinde júzege asyrylady. Mamandar kúndiz-túni áýe barlaýyn júrgizý, artilleriialyq atystardy retteý, aviatsiialyq atystardy basqarý, sondai-aq jaýdyń eń mańyzdy adam kúshiniń nysandaryn talqandaý úshin áskeri tehnikany joiý boiynsha kásibi daǵdylaryn jetildiredi.
– Búgin bizdiń armiiada qandai ushqyshsyz ushaqtar qyzmet etýde? Olar qandai tapsyrmalardy oryndaidy jáne qanshalyqty tiimdi?
– 2015 jyldan bastap Qazaqstan Qarýly kúshteri ushqyshsyz ushatyn apparattardyń úsh túrimen – taktikalyq (Skylark), barlaý jáne soqqy berý (Anka,Wing Long), arnaiy (Býsel, Orlan) quraldarymen qarýlanǵan.
Taktikalyq UUA 40 shaqyrym biiktikte áýe barlaýyn júrgizý úshin, barlaý-shabýyldyq ushqyshsyz ushý apparattary – áýe barlaýyn júrgizý jáne zymyrandarmen jáne bombalarmen joǵary dáldiktegi soqqylar berý úshin, arnaiy – injenerlik, himiialyq barlaý, baqylaý jáne avtografiia júrgizý úshin qoldanylady. Sonymen qatar 3D jer bederin modeldeý, sondai-aq elektrondy soǵys úshin de paidalanylady.
Ushqyshsyz ushý apparattary áskeri oqý-jattyǵýlar kezinde, ártúrli is-sharalardy qamtamasyz etý úshin, sondai-aq jedel-taktikalyq jattyǵýlarda qoldanylyatynny da aita ketýimiz kerek.
Koronavirýstyq pandemiiaǵa bailanysty tótenshe jaǵdai rejimi kezinde QR Qarýly Kúshterinen UUA ekipajdary tartyldy. Olardyń kómegimen 80-ge jýyq zańbuzýshylyq anyqtaldy. Onyń ishinde adamdardyń ruqsatsyz ótýi jáne karantindik aimaqtardan tys kólikterdiń júrýi.
Osynyń barlyǵy bizdiń elimizde qarýdyń osy túriniń sátti qoldanylyp, damyǵanyn rastaidy.
– Áskeri salada UUA qalai paidalanýǵa bolady?
– Áskeri UUA keń aýqymdy mindetterdi sheshý úshin qoldanylady. Atap aitqanda, naqty ýaqyt rejiminde áýeden barlaý (baqylaý), elektrondyq kedergilerdi ornatý, jerdegi/jer ústi nysanalaryna soqqy berý, basqa qarýlarǵa arnalǵan nysanany belgileý, sondai-aq olardy paidalanýdy retteýge paidalanylady.
– Bizdiń arsenaldaǵy UUA shetel memleketteri qarýly qaqtyǵystarda paidalandy ma?
– Men joǵaryda sipattaǵan ushqyshsyz ushatyn apparattardy shet memleketter Irak, Livan, Palestina, Siriia, Ýkrainadaǵy qarýly qaqtyǵystarda, áýe barlaý jumystaryn oryndaýda jáne jaýdyń jerdegi nysanalaryn joiý úshin paidalanady.
– Búkil álemde ushqyshsyz aviatsiianyń damýy jyldam qarqyn alýda, bizdiń armiiamyzda UUA men ushqyshsyz ushaqtardyń sanyn kóbeitý josparda bar ma? Sonyń ishinde sońǵy kezdegi birqatar áskeri qaqtyǵystarda tiimdiligi joǵary bolǵan soqqy jáne kamikadze drondar jaiyndaǵy oiyńyzdy ortaǵa salsańyz?
– Zamanaýi tehnologiialardyń damýy búginde ushqyshsyz ushaqtar barlaý jáne baqylaý tapsyrmalaryn sátti oryndaýǵa óte qabiletti. Dron naqty ýaqyt rejiminde jaǵdaidyń damýyn baqylaýǵa jáne baqylaýǵa múmkindik beretenimen erekshelenedi.
Barlaý múmkindikterin arttyrý jáne bólimsheler men bólimshelerdiń aman qalýyn qamtamasyz etý maqsatynda QR Qarýly Kúshteriniń turaqty jaýyngerlik ázirlik bólimshelerin ártúrli konfigýratsiiadaǵy ushqyshsyz ushqyshtarmen jaraqtandyrý (oryndalǵan tapsyrmalar negizinde), sondai-aq ushqyshsyz aviatsiia bólimshelerin joǵary bilikti operatorlar men injenerlik-aviatsiialyq qamtamasyz etý mamandarmen jasaqtaý.
Ushqyshsyz ushqyshtar Qazaqstan Respýblikasynyń Qarýly Kúshterine engen saiyn, sáikesinshe UUA sany da artady.
– Siz qarýdyń osy túrin damytýdyń qandai perspektivalaryn kóresiz?
– Búkil álemde UUA qoldanýdyń tiimdiligi soǵys taktikasynyń ózgergenin dáleldeidi. UUA basqarylatyn ushaqtan eń mańyzdy artyqshylyǵy onyń salystyrmaly arzandyǵy jáne jappai qoljetimdiligi bolyp tabylady.
Qymbat emes barlaý qurylǵylarynyń sany ondaǵan ǵana emes, júzdegen bolýy kerek. Árine, munyń bári qarjylandyrýdy, ázirleýshiler men salanyń jumys kólemin ǵana emes, sonymen qatar bilikti UUA operatorlaryn daiarlaý júiesiniń paida bolýyna yqpal etýde.
Sonymen qatar, shýǵa tózimdilik pen senimdilik turǵysynan barlyq qajetti parametrleri bar qarýly kúshterdiń múddesi úshin ushqyshsyz ushaqtardy basqarýdyń qýatty júiesin qalyptastyrýdyń mańyzy zor. Joǵaryda aitylǵandarǵa súiene otyryp, biz UUA damytýdyń bolashaǵy zor dep senimmen aita alamyz.
Qarýly Kúshterde qazirgi zamanǵy aerobarlaý quraldarymen jabdyqtalǵan, joǵary dáldiktegi nysanany joiý, profilaktikalyq jáne reaktivti asimmetriialyq áreketterge daiyn bólimshelerdiń bolýy memlekettiń áskeri qaýipsizdigine tónetin qaterlerge tejeý jáne barabar jaýap retinde qyzmet etedi.
Suhbattasqan Nurlan Áýbákir
