Qairat Nurtas: «Naǵyz rýhani demalys – Mekkede»
«Til ushynda turǵan úshinshi duǵamdy aita almadym...»
– Assalaýmaǵaleikým, Qairat! Jaqynda sizdiń kishi qajylyq saparyna baryp kelgenińizdi áleýmettik jeliler arqyly estip, bildik. Alǵan áserińizdi óz aýzyńyzdan estisek...
– Ýaǵaleikýmassalam! Iá, Allanyń qalaýymen ýmra qajylyǵyna aman-esen baryp keldim. Kópten beri oiymda júrgen armandarymnyń biri edi. Ol áserdi kórmei, bilmei eshkim shynaiy seze almaidy eken. Joly túsip, baryp, qulshylyǵyn ótep kelgen kez-kelgen musylman barǵanyna razy shyǵar. Maǵan da osyndai saýapty sapardy násip etkeni úshin shúkirshilik aitamyn. Qajylyqqa barǵan alǵashqy kúnderi ishimnen tynyp, áserimdi syrtqa shyǵara almai, biraz býlyǵyp júrdim. Qaǵbadaǵy qara tasty súisem dep niet etip, ǵusyl quiynyp, Qaǵbaǵa bet aldym. Alla nietimdi qabyl alyp, qara tasqa jettim, súidim – sol sátim eshqashan esimnen ketpeitin shyǵar. «Alla, otbasymyz ben barlyǵymyzdyń júregimizge iman bere kór, elimizdiń tynyshtyǵyn turaqty et» dep eki tilegimdi aityp úlgerdim. Tilimniń ushynda turǵan úshinshi duǵamdy aityp úlgermedim. Halyqtyń nópiri tolqyndai kúshti bolǵandyqtan, sol zamatta-aq shetke ysyryp jiberdi. Eriksiz kózime jas keldi... Óte erekshe áser. Qaitalanbaityn sezim. Shynymdy aitsam, osy kezge deiin meniń ómirimde mundai jeńis bolǵan emes. Ainalamda qanshama musylman úmitpen qara tasqa qarai qolyn sozyp jatty. Olardyń árqaisysynyń júreginde eń aiaýly, eń qymbat tilektiń bar ekendigin, sol armandaryn aitýǵa oqtalyp turǵanyn kózderindegi qýanyshtyń ushqyny aityp turǵandai. Men sol sátte álemniń ár qiyrynan jol azabyn shegip Mekkege jetken barlyq musylmannyń eń izgi tilekteri qabyl bolsa eken dep tiledim...
Osy saparda neni oiǵa aldym, ishtei neni qaladym, bári oryndalyp jatty, Allaǵa shúkir. Keiin qasietti Mádina qalasyna bardyq. Paiǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) meshitine baryp, namaz oqydyq. Tili, túsi, ulty, memleketi ártúrli bolǵanmen, dini, júregi bir kúlli musylman balasynyń basyn bir jerde qosqan Alla netken meiirimdi edi! Osyndai keremetti kórip turyp, taǵy da armandadym. Ol armanym – úlken qajylyqqa barý. Qaǵbany kórgen adam ekinshi ret taǵy da barǵysy kelip turatyndai, erekshe sezimmen oralady eken. Menińshe, naǵyz rýhani demalys – Mekkede. Bir jaǵynan paryzyńdy óteisiń, ekinshi jaǵynan adam táýbege kelip qalady eken...
– Bul saparyńyzdyń siz úshin mańyzy qandai? Sizdi sodan keiin synap jazǵandar da boldy ǵoi...
– Mekke men Mádinaǵa saparym – men úshin tárbie mektebi. Oiym turaqtalǵandai, imanym kúsheigendei. Iá, meni synǵa alǵan saittar, posttar boldy. Biraq ol jazbalardy mán berip, den qoiyp, zer salyp oqyǵan joqpyn. Ainalamdaǵy janashyr jandardan ǵana shet jaǵasyn estidim.
Birinshiden, elge ersi eshnárse kórsetkenim joq. Bolmasa, túngi klýbtarǵa shaqyryp, tútin tútetkendi jarnamalap jatqanym joq. Ekinshiden, nietim – jastarǵa úlgi bolatyn nárse kórsetkim keldi. Áitpese, álemniń eń iri degen shaharlarynda, qymbat restorandary men demalys ailaqtarynda bolyp júrmiz ǵoi. Ishken-jegeniń men qydyryp-tynystaǵanyńmen maqtanatyn jastan baiaǵyda ótip ketkenmin. «Qasietti jerge Qairat aǵamyz barǵan eken» dep qanshama jas óren niet etedi, Paiǵambar (s.ǵ.s) súnnet tarqatyp, Quran túsken qasietti qos shaharǵa, saýaby júz myń eselenetin ál-Haram meshitine barmaqqa yntalanady. Sol maqsatpen ǵana túsirgen videomdy shyǵardym. Áitpese, eshqandai da maqtanysh, riia úshin emes. Sonyń ózinde uiala, qysyla otyryp jariialadym. Sol jaqta túsken keibir sýretterimdi keshegi Qurban ait merekesinde jariialaǵym keldi. Biraq áleýmettik jelidegi oqyrmandarym qate túsinip qalar dep tartynshaqtadym...
«Syn sózdi estiiar kisilerdiń aitqany jaqsy»
– Syn pikirlerge qalai qaraisyz? Durys jaǵyn maquldaityn, pikirmen kelisetin tustaryńyz bola ma?
– Álbette, keibir syn pikirlermen kelisemin. Mysaly, meniń eń úlken, eń birinshi synshym – ákem. Ol kisiniń keide qabaǵymen jasqap, keide ońasha shaqyryp alyp artyq-aýys ketip jatqan minezimizdegi keibir kedir-budyrymdy tezge salyp túzep turatyn kezderi bar. Jón sózge essiz ǵana toqtamaityn bolar. Sondyqtan, ornyqty oi bolsa, yqylaspen qulaq asamyz ǵoi.
Biraq syn aitý mádenieti degen bar. Minin aityp otyrǵan kisińizdi renjitip almaityndai, kóńiline timeitindei etip, dúiim eldiń kózinshe bylsh etkizbei, ábden jeti ret ólshep baryp jumsaqtap aitqan jón bolar. Óitkeni, adamnyń kóńilinen aiaýly ne bar? Bilip-bilmei istep júrgen keibir kemshiligin tars etkizip aita salǵannnan ol adam túzelip kete sala ma? Eger nietimiz janasharlyq bolsa, synap otyrǵan adamyńyzdy renjitip almaý jaǵyn da qosa eseptegen durys-aý. Men týraly aitylatyn sózderge renjýlimin degenim emes, aitaiyn degenim, syn sózdi estiiar kisilerdiń aitqany jaqsy.
– Sizdi jasyryn jaqsylyqty kóp jasaidy dep estimiz. Qanshalyqty ras? Jáne siz úshin eń jaqsy qaiyrymdylyq qaisy?
– Adam balasy jalǵyzdyqta ómir súre almaidy ǵoi. Árdaiym arqa súieitin adamǵa muqtaj bolady. Biz bir el bop, qazaqy qaýym bop ómir súrip jatqan soń, eldiń azamaty bop azdy-kópti atymyz shyqqandyqtan, qolymyzdan kep jatsa, ainalamyzdaǵy kisilerdiń tittei de bolsa kómegine jarap, qiiýy kelmei turǵan keibir isine septese júrgenniń sókettigi joq dep oilaimyn. «Instagram» paraqshama jazylǵan bolsańyz, ózińiz de kórgen bolarsyz. Jumadan qalmaýǵa tyrysamyz. Meshittegi imam aǵalarymyzdyń kóp aitatyny da sol – múmkindigiń bop jatsa, adamdarǵa jaqsylyq jasap, qaiyrymdylyq qyl, maqsatyń – Alla razylyǵy bolsyn deidi. Maǵan da kóp kómektesken, áli de kómektesetin janashyr aǵalarym, eldiń azamattary bar. Iaǵni, bárimiz qatar ómir súrip jatqandyqtan, qanattasa qimyldap, bir-birimizge qarailasa júrgenimizdiń aiyby joq.
– Óner adamynyń, áriptesterińizdiń aldymen talantyn baǵalaisyz ba, álde ánshilik qabiletinen góri adamdyq qasietterin biik qoiasyz ba?
Qairat Nurtas: Men barlyq óner adamyn syilaimyn, qurmetteimin. Adam balasy qashan da óziniń adamgershiligimen, qaiyrymdylyǵymen, adaldyǵymen jáne ádilettigimen ardaqty. Ákemniń únemi maǵan aitatyn sózi bar. «Balam, ulyq bol, odan tek jaqsylyq qana alasyń. Dál solai kishik bola bil, odan tómendemeisiń» degen. Eshkimdi jamandamaimyn, eshkimdi qaralamaimyn. Jáne eshkimge min taǵyp, kemshilik izdegim kelmeidi. Jáne oǵan mende ýaqyt ta joq. Atqarýym kerek sharýa shash-etekten. Bireýden min izdep túrtinektegenshe, óz boiymdaǵy kemshilikterdi tyiyp alaiyn.
«Alladan sol duǵamnyń qabyl bolǵanyn suraimyn...»
– Islam dini ata-anaǵa laiyqty qurmet kórsetýge buiyrady. Kóbine saparda júresiz ǵoi. Áke-shesheńizben jii jolyǵa almaityn shyǵarsyz...
– Álpeshtep, aialap, tún balasynda talai oianyp ósirgen anamyzdyń aldyndaǵy qaryzymyzdy qaitsek ótei alamyz? Qanattyǵa qaqtyrmai ósirgen, muqtajdyq kórmei, azamat bop qalyptasýymyz úshin arqa eti arsha bop eńbek qylǵan ákemizdi qaitsek qýantamyz? Ata-anańa qansha syilyq áperseń de, qansha jaqsylyq jasasań da az siiaqty kórinedi de turady, maǵan. Ras, ár kúni ár qalada júretin kezimiz kóp. Biraq reti kele sala, úige qarai tartyp otyramyn. Endi mende júregimniń bir qaltarys-túkpirinde júrgen arman bar – bes paryzdyń birin oryndatyp, áke-sheshemdi qajylyqqa jibergim keledi.
– Óz-ózińe ishtei qanaǵattanbaý shyǵarmashylyq turǵyda jaqsy qasiet dep aityp júrmiz. Osy oraida, siz qanshalyqty qanaǵatshylsyz?
– Osy ómirde men túsingen bir nárse, jigit adamnyń barǵa – tasymaǵany, joqqa – jasymaǵany jaqsy. Qymbat brend kiimdi de kidik, sońǵy úlgidegi kólikti de mindik – biraq ózimniń sonaý bir jyldardaǵy qiyndyqtarymdy – qaqaǵan aiazda baraholkada rýchka satqan qiyn kúnderimdi, avtobýsqa aqsha tappaityn ashqursaq stýdent kezimdi, kúńgirt, kóńilsiz kafelerde óleń aityp bastaǵan jyldardy eshqashan umytpaimyn. Sondyqtan, qansha ataqty ánshi bolsaq ta, kisi kózinshe shalqyp otyrýdy janym súimeidi. Óitkeni, keshe kim bolǵanymdy, qazir kim ekenimdi jáne qaida bettep bara jatqanymdy jaqsy uǵynamyn.
Al shyǵarmashylyq turǵydaǵy qanaǵat uǵymyna keler bolsaq, sahnaǵa alǵash shyǵyp júrgen kezimde-aq ózime kóńilim tolmaityn. Áli solai. Muny qanaǵatsyzdyq emes, izdenis dep aitý kerek shyǵar.
– Qairat Nurtastyń endigi asqaq armany qandai?
– «Arman, adastyrmai meni qoia tur» dep alǵash sahnaǵa shyǵyp edim. Allaǵa shúkir, armanym meni adastyrmai keledi. Asylynda, adam balasynda arman, maqsat, murat taýsylǵan ba?! Qajylyqta júrgenimde, Alladan elge oralǵan soń meshit salyp, halyqtyń igiline jaraityn Allanyń úiiniń qabyrǵasyn kóterýdi násip etýin surap, duǵa etip edim. Alla duǵamdy qabyl alsa, aldaǵy jyly úlken meshittiń qurylysyn bastaimyn degen nietim bar. Jáne sol meshittiń bolashaqta bilimin jetildirip, saýatymdy arttyramyn, ustazdan tálim alamyn degen musylmandar úshin tárbie ordasyna ainalǵanyn qalaimyn. Bul josparymdy taǵy da oqyrmandarym men tyndarmandarym riia jasap, maqtanyshpen aityp otyr dep qabyldamasa eken...
Asyl arna: Biz de duǵalaryńyz qabyl bolsyn deimiz. Riiasyz áńgimeńizge, arnaiy ýaqyt bólgenińizge rahmet! Alla abyroiyńyzdy arttyra bersin!
Suhbattasqan Saltanat QOJA
